Кіріспе

1777 жылғы Америка Тәуелсіздік соғысының шайқасы

Британдық әскерлер

1777 жылы мамыр айында генерал Джон Бургойн Квебекке келді және сол жерде жиналған британдық күштерді Тикондерога мен Гудзон өзенінің аңғарын бағындыруға, бүлікші провинцияларды бөлу мақсатымен оңтүстікке қарай бастауға дайындады. Британдық жаяу әскеріне 9-шы, 20-шы, 21-ші, 24-ші, 47-ші, 53-ші, 62-ші жаяу полктері, Корольдің адал американдықтары және Королеваның адал рейнджерлері кірді. Британдық күштерге сонымен қатар үлкен гессен күші де кірді, ол Принц Людвигтің драгундарымен қатар Спехт, фон Ретц, фон Ридесель, Принц Фредерих, Эрбпринц және Брейманның егер полктерінен тұрды. Бұл күштердің көп бөлігі 1776 жылы келді, ал көптегені Квебектен американдық әскерді ығыстырған жорыққа қатысты. Бургойнның тұрақты әскерінің жалпы саны шамамен 7000 адамды құрады. Армиямен бірге 1000-нан астам азаматтық адамдар, оның ішінде жүкті әйел және үш кішкентай баласы бар баронша Ридесель де болды. Әскери емес персоналды есепке алғанда, Бургойн әскеріндегі адамдардың жалпы саны 10 000-нан асты. Бургойн мен генерал Карлтон 14 маусымда Шамплейн көлінің солтүстік жағындағы Сен-Жан бекінісінде әскерлерді қайта орналастырды. 21 маусымда армияны тасымалдаған флот көлге шықты және 30 маусымда әскерленбеген Крон-Пойнт бекінісіне жетті. Үндістер және алдыңғы күштердің басқа да бөлімдері соншалықты тиімді қоршау жасады, американдық қорғаушылар көл бойымен жылжып келе жатқан күштің нақты орналасқан жерін немесе күшін білмеді. Сапар барысында Бургойн американдықтарға жарлық жазды, ол өзінің әйгілі, мақтаншақ стильінде жазылған және жиі сынға ұшыраған, пародияланған еді.

Америка қорғанысы

Америкалық әскерлер 1775 жылдың мамыр айында шағын гарнизонды тартып алғаннан кейін Тикондерога және Крон-Пойнт бекіністерін басып алды. 1776 және 1777 жылдары Тикондероганы қорғау үшін қорғанысты жақсартуға айтарлықтай күш жұмсалды. Көлдің шығыс жағындағы жарты аралы, жаңадан Тәуелсіздік тауы деп аталған, күшті нығайтылды. Ескі Тикондерога фортының солтүстігінде американдықтар көптеген редуттар, бұрынғы француз бекіністері орнында үлкен бекініс және Үміт тауындағы бекініс салды. Тикондерога мен Тәуелсіздік тауы арасындағы байланысты жеңілдету үшін көлден бір шақырымнан астам көпір салынды. 1777 жылдың басында Тикондерогадағы басқару бірнеше рет өзгерді. 1777 жылға дейін генерал Филипп Шкайлер Континенттік армияның Солтүстік бөлімін басқарды, ал генерал Горацио Гейтс Тикондерогаға жауапты болды. 1777 жылдың наурыз айында Континенттік Конгресс Гейтске бүкіл бөлімге басшылық етуді тапсырды. Шкайлер бұл әрекетке қарсылық көрсетті, бірақ Конгресс мамыр айында бұл шешімді кері қайтарды. Осы кезде Гейтс, енді Шкайлердің басшылығында қызмет етуге дайын болмағандықтан, Филадельфияға кетті. Форттың басқаруы генерал Артур Сент-Клэрге берілді, ол Бургойн әскері келгенге үш апта бұрын келді. Кешеннің барлық бөлігін Нью-Йорк және жақын штаттардан келген Континенттік армияның жеткіліксіз санды полктері мен ополчення жасақтары қорғады. 20 маусымда генералдар Сент-Клэр мен Шкайлер өткізген соғыс кеңесінде "бұл бекеттегі 2500-ден аз сарбаз қорғануға жеткіліксіз" және "шегінуді қамтамасыз ету орынды" деген қорытындыға келді. Осыған сәйкес, екі бағыт бойынша шегіну жоспары жасалды. Біріншісі – көлдің оңтүстік нүктесіне, Скенсбороға су арқылы. Екіншісі – Нью-Гэмпшир Гранттарындағы (қазіргі Вермонт штаты) Хаббардтонға қарай шығысқа апаратын қиын жолмен құрлық арқылы. Америка күштерінде екі полк, үш қосымша бөлімше және басқа да жеткіліксіз санды әскерлер болды: Фрэнсистің және Маршаллдың Массачусетс полктері, сондай-ақ Хейлдің, Силлидің және Скаммеллдің Нью-Гэмпшир континенталдық полктері. Британдықтардың биіктіктерге артиллерия орналастыруы мүмкін емес деп саналды, бірақ Трумбулл, Энтони Уэйн және жарақат алған Бенедикт Арнольд шығып, зеңбіректерді сүйреп апаруға болатынын анықтады. Sugar Loaf бекінісін қорғау немесе оның болмауы "Солтүстіктің Гибралтары" репутациясы бар Тикондерога фортын ұстап тұру қажеттігіне байланысты қиындықтар тудырды. Сонымен қатар, Джордж Вашингтон мен Конгресс Квебекте болған Бургойнның оңтүстіктен шабуыл жасап, әскерін теңіз арқылы Нью-Йорк қаласына жеткізуі мүмкін деп санады. 20 маусымдағы соғыс кеңесінен кейін Шкайлер Сент-Клэрге мүмкіндігінше ұзақ уақыт тұруға және шегіну жолдарын кесіп тастамауға бұйрық берді. Олбэниде Шкайлер 700 сарбаздан тұратын резервтік күштің басшылығын алды, ал Вашингтон Гудзон өзені бойындағы Пикскиллде төрт полкті дайын күйде ұстауға бұйрық берді.

Британдықтар

1 шілдеде генерал Сент-Клэр Бургойн әскерінің толық күшін, 6 шақырым қашықтықта орналасқан күшін әлі білмеді. Бургойн Фрейзердің алдыңғы күштерін және оң колоннасын көлдің батыс жағына орналастырды, мақсаты – Хоуп тауындағы қорғанысты кесіп тастау еді. Ридесель мен неміс колоннасы көлдің шығыс жағына орналасты, олардың міндеттері – Тәуелсіздік тауы мен Хаббардтонға баратын жолды бақылау болды. Бургойн 2 шілдеде шабуылға көшуге бұйрық берді. 2 шілде күні таңертең Сент-Клэр Хоуп тауындағы қорғаныс бекетіндегі әскерлерді кері шақыруға шешім қабылдады, себебі ол бекет ашық жатқандықтан жауға оңай түсіп қалу қаупі бар еді. Сол жердегі жасақ нысандарға от қойып, ескі француз желілеріне (1758 жылғы Кариллон шайқасында француз қорғанысы болғандықтан осылай аталған) шегінді, Бургойннің алғы шебі келмей жатып үлкерді. Сол күні түстен кейін британдықтар мен үндістердің бір бөлімі сол желілерге жақындады, бірақ елеулі зиян келтіре алмады және атыс ашты. Сент-Клэр әскерлеріне жау жақындағанша атуды тоқтатуды бұйырды, бірақ Джеймс Уилкинсон британдық сарбазға атып, тәжірибесіз қорғаушыларды да атуға итермеледі. Уилкинсон атып алған сарбаз құлап, британдықтар қашқа бас салды. Сарбаз тұтқындалғанда, ешқандай жарақат алған жоқ екені және мас күйде құлап кеткені анықталды. Тұтқынға алынған лоялист рөліндегі адаммен бірге көрсетілген алдау арқылы Сент-Клэр қарсы жақ күштерінің сипатын білді. Фрейзердің алдыңғы күштері 3 шілдеде Хоуп тауын басып алды. Бургойн неміс колоннасының алдында барлау үшін бірнеше барлаушылар мен үндістерді көлдің шығыс жағына жіберді, ал немістердің бір бөлігін батыс жағына көшірді. Британдық лагерьдің бір бөлігі американдықтардың желілеріне жақын орналасқандықтан, оларға атыспен маза берілді. Бірақ бұл британдықтарға Тикондерога мен Джордж көлі арасындағы көпірлерді жөндеуге кедергі болмады. Британдық инженерлер Sugar Loaf тауының стратегиялық маңызды екенін анықтады және американдықтардың Хоуп тауынан шегінуі оларға оған қол жеткізуге мүмкіндік бергенін түсінді.

Американдықтардың шегінуі

4 шілдеде американдықтар өткен жылғы Тәуелсіздік декларациясын еске алу үшін шағын той жасап, бірнеше тост көтерді. 5 шілде күні таңертең Сент-Клэр соғыс кеңесін өткізді, онда шегіну туралы шешім қабылданды. Олардың орны толығымен ашық болғандықтан, қозғалыстарын жасыру үшін түнгі уақытқа дейін кетуді кешіктірді. Сент-Клэр өзінің кварталмейстерлерінің бірімен сөйлескенде, фортты ұстап тұрса "өзінің абыройын сақтап, әскерін жоғалта алатынын" немесе шегінсе "әскерін сақтап, абыройын жоғалта алатынын" айтты, бұл оның қабылдаған шешіміне күтетін саяси реакцияны анық көрсетеді. Қайықтардың жетіспеуіне байланысты төрт жарақат алған әскер, ең ірі пушкалар және түрлі жабдықтар – тістен шатырға, малға дейін қалдырылды. Қалған әскер Тәуелсіздік тауына өтіп, Ридеселдің әскері әлі жетпеген Хаббардтон жолымен төмен қарай бағыт алды. Британдықтардың кесіп өту әрекеттеріне қарсы оқ ату үшін бірнеше сарбаз пушкалармен тоңазытқыш көпірде қалды, бірақ британдықтар келесі күні таңертең келгенде олар мас еді. Британдықтар бір оқ атпай форттарды басып алды, ал Фрейзер мен Ридеселдің жасақтары Хаббардтон жолымен шегініп келе жатқан американдықтарды қуалауға шықты, ал Бургойн өз әскерлерінің бір бөлігін көл арқылы Скенсбороға қарай жіберді.

Саяси және қоғамдық наразылық

Саяси және қоғамдық наразылық кері шегінуден кейін айқын болды. Конгресс қатты ашуланды және Скайлер мен Сент-Клэрді жеңіліске ұшыратқаны үшін сынады. Джон Адамс: «Біз генералды атып өлтірмегенше, ешбір бекетті қорғай алмаймыз деп ойлаймын», - деп жазды, ал Джордж Вашингтон бұл «көңілімді қалдырған және таң қалдырған оқиға, оны күтпегенмін және менің ойлау шеңберінен шыққан нәрсе» деді. Скайлер Солтүстік департаментінің қолбасшысы лауазымынан алынып, оның орнына генерал Гейтс тағайындалды; Тикондероганың құлауы себептердің бірі ретінде көрсетілді. Сент-Клэр қызметінен алынып, тергеу үшін штабқа жіберілді. Ол өзінің әрекеттері ар-намысқа толы болғанын мәлімдеді және әскери соттан қайта қарау талап етті. Вашингтонға қарсы саяси айқай-шудың салдарынан әскери сот 1778 жылдың қыркүйегіне дейін өткізілмеді; Сент-Клэр толық ақталды, Скайлер де әскери сотта қандай да бір құқық бұзушылықтардан тазаланды. Бұл жаңалық Еуропада кеңінен жарияланды. Король Георгтың шала киім киген патшайымның жатын бөлмесіне кіріп, «Мен оларды жеңдім! Мен барлық американдықтарды жеңдім!» деп айқайлағаны хабарланды.

Танымал мәдениетте

1777 жылы Тикондерога фортының қоршауы мен одан кейінгі жағдай, соның ішінде бейбіт тұрғындардың қашу қиындықтары, сондай-ақ қашқан және қуатын әскерлердің тағдыры Диана Габалдонның "Аутлендер" тарихи фантастикалық романдары сериясының жетінші кітабы – "Сүйектегі эхо" романының маңызды бөлімдері үшін оқиға орнын құрайды.