Ирвин Лей Мэтус: Өзіндік зерттеуші, Шекспирші және бейсбол саршысы

Кіріспе

Америкалық ғалым және автодидакт Ирвин Ли Матус (25 шілде 1941 - 5 қаңтар 2011) – тәуелсіз зерттеуші, автодидакт және автор. Ол ең алдымен Шекспир саласындағы сарапшы ретінде белгілі, сонымен қатар Бруклин тарихының Vitagraph Studios сияқты жайттары туралы жазған және бейсбол статистикасын модельдеу әдісін әзірлеген. 1992-1993 оқу жылында Шепард университетінде тұрақты ғалым болды. Ол Вашингтон қаласында тұрды.

Ерте өмір

Матустың әкесі Таймс-сквердегі "Western Union" кеңсесінің директоры болған. Марқұм конгрессмен Стивен Дж. Соларц оның туысы болды. Матус Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында туып өскен және 1971 жылға дейін сол жерде тұрған. 1958 жылы Эразм Холл орта мектебін бітірді, содан кейін Нью-Йорктегі Пратт институтында коммерциялық өнерді қысқа мерзім оқыды. Ол кезде оның басты қызығушылықтары бейсбол, американдық тарих және ритм-энд-блюз болды, ал музыкаға деген қызығушылығы Алан Фридпен ертедегі достығының ықпалында болды. 1965 жылы АҚШ армиясына әскерге шақырылғанға дейін ағасы Полмен бірге қалалық көлік бизнесін жүргізді. Штатен аралында қызмет етіп, үздік қызметі үшін Армияның мақтау медалін алды.

Бейсбол

Бейсбол статистикасын мұқият оқыған ол 1978 жылы кейіннен саберметриялық талдау деп аталатын нәрсені болжаған мақала жариялады, бірақ Матус өзінің әдістерін қазіргі заманғы саберметрияның механикалық, компьютерлік әдістерінен ажыратады, оны "Оксфордтық бейсбол нұсқасы" деп сипаттайды. Мақалада 1976 жылғы 162 ойын нәтижесі бойынша питчинг статистикасы талданды, сол кездегі питчинг жаттықтырушыларының толық ойынның орташа көрсеткіші 135 питч (15 питч иннингіне) екенін тексеру мақсатында. Том Сивер питчердің өнерін бағалауда осы стандартты өлшемді пайдаланды, егер ол иннингіне шамамен 15 питч тастаса, жақсы жұмыс істейтініне сенді. Статистиканы жан-жақты талдау арқылы, алты иннингтен кейін иннингіне 14 питчтің орташа көрсеткішіне сүйене отырып, Матус керісінше екенін көрсетті және мына қорытындыға келді: "Дәлелдер нақты көрсеткендей, төзімділік пен тиімділік тұрғысынан, көптеген питчерлер үшін иннингіне 14 питч немесе одан аз питч тастау артық". Ол қайтыс болған кезде бейсболдың толық тарихын жазу жұмысын аяқтамай кетті.

Шекспирді зерттеу

Шекспирге деген қызығушылығы орта мектепке дейін барып жетеді, бірақ ол бірде жақсы оқудың сол кезде Бруклин Доджерс командасының ойын нәтижелерін оқудан тұратынын мойындаған еді. Шекспир сабақтары оны қинады, себебі олар Шекспир түсіндірмелер жазғандай әсер қалдырды. Бір күні Флэтбуш даңғылымен келе жатып, "Жулиус Цезарь" трагедиясынан "Сендер – кесектер, сендер – тастар, ақылсыз нәрселерден де нашарсыңдар!" деген жол есіне түсіп, ол кездеген адамдар тобының сырт келбетін сипаттайтын сияқты болды. Ол кенеттен білгендей болды, ол әдейілемегенімен Шекспирдің үлкен бөліктерін жаттап алған. Одан кейін Ричард Бертонның "Ойыншылар ханзадасы" фильмінде Эдвин Бут рөліндегі өнерін көргеннен кейін ол Шекспирді зерттеуге толыққандай берілді.

Шекспир - өмір сүретін жазба

Матус тарихи пьесаларды олар бейнелеген патшалардың өмірбаяндарымен бірге оқыды және бұрынғы кезеңдегі туристік брошюралардан А. Л. Роуздың және Фолгер Шекспир кітапханасының бұрынғы директоры Луис Райттың мақалаларын тауып, Шекспирдің өміріндегі артефактілер мен физикалық ортаның нашар бейнеленгенін анықтады. 1983 жылы ағылшын сәулеті туралы кітап оқып әсер алған ол, елизаветалық ғимараттар мен Шекспирдің байланысын іздеп кітапханаларды аралап шықты, бірақ жақсы анықтамалық кітаптар жазылмаған екен. 1984 жылы Англияға шамамен 6 апталық сапардан кейін ол ағасы Полмен бірге Лонг-Айлендтегі үйін сатып, Матус осы тақырыптағы зерттеу жобасын қаржыландыру үшін түскен ақшаны пайдаланды. Бұл жобаға ғимараттарды тексеру және мұрағатшылармен, ескерткіштерді сақтаушылармен және тарихшылармен сұхбаттасу үшін 6 айлық саяхат қажет болды. 1985 жылдың қарашасында Америка Құрама Штаттарына оралған ол зерттеуін аяқтау үшін Вашингтонға көшіп, Фольгер кітапханасында оқуын жалғастырды. Ол жерде Шекспирдің өмірбаянын жазғандардың шебері Сэмюэл Шенбаум оған кітапхананың шектеулі қорына қол жеткізуге көмектесті. Көбінесе өзі қаржыландырған Матус, жарты күндік жұмыс істеп, үй күзетшісі болып тұрып күнкөрісін жасады. 1987 жылдың маусым айында ол 2500 долларлық грант алды, ол 650 долларлық мәтін өңдеу машинасы сатып алып, жазуға кірісуге мүмкіндік берді. Шекспирді зерткен Ричард Даттон оның қолжазбасын оқып, Макмилланға жіберді, ол былай деп бағалады: «Бұл өте мұқият, мұрағаттық зерттеу, бастауға қайта оралу, еш нәрсеге сенбеу, алғашқы дереккөздерді табу. Ол осындай ақпаратты жинауда керемет жұмыс істеген. Өте сирек кездесетін зерттеу». Осы уақытта ол «Шекспирдің «Ковентри Корпус Кристи» шерулеріне ертедегі сілтемесі?» атты мақаласын жариялады, онда Шекспирдің «Король Ричард III трагедиясындағы» «күңіл-күй құрты» метафорасының 1561 жылғы «Дрейперлер гильдиясының» «Ақырет күні» пьесасынан алынған болуы мүмкін екенін ұсынды. Нәтижесінде, 1991 жылы Палгрейв Макмиллан баспасында жарық көрген «Шекспир, тірі жазба» кітабы Шекспирмен байланысты немесе оның пьесаларында аталған адамдар мен орындарға қатысты қазіргі Англияның саяхатнамасы түрінде жарық көрді. Стэнли Уэллс бұл «еркін» еңбектің «жаңарып келгендей» естілгенін айтты.

Matus would read the history plays together with biographies of the kings they featured, and discovered, from earlier period tourist brochures, an article by A. L. Rowse and one by Louis Wright, past director of the Folger Shakespeare Library, that the artifacts and physical environment of Shakespeare's life were poorly represented. In 1983, impressed by reading a book on English architecture, he scoured the libraries to find information linking Elizabethan buildings to Shakespeare, only to find that virtually no good reference books had been written. After a brief trip to England for roughly 6 weeks in 1984, he and his brother Paul sold their home on Long Island, and Matus used his proceeds to finance his research project on this topic, — which entailed a second 6 month journey in a camper van—to examine buildings on site and interview archivists, preservationists, and historians. Returning to the United States in November 1985, he moved to Washington to finalize his research by reading in the Folger Library. There Samuel Schoenbaum, the doyen of Shakespearean biographers, assisted him in securing access to its restricted collections. Almost wholly self financed, Matus eked out a living by working part time jobs, while finding accommodation as a house sitter. In June, 1987, he received a $2,500 grant that allowed him to buy a $650 word processor and begin his writing. Shakespearean scholar Richard Dutton read his manuscript, and submitted it to Macmillan, remarking that:

It's very thorough, archival, back to the grass roots, trust nothing, find the first sources scholarship And so little scholarship is like that. He's done an amazing job of collecting that sort of information. In the meantime he published an article, "An Early Reference to the Coventry Corpus Christi Pageants in Shakespeare?" suggesting a possible source for Shakespeare's metaphor, in "The Tragedy of King Richard III", of the "worm of conscience" in the Doomsday play of the Drapers' Guild in 1561. The resulting book, Shakespeare, the Living Record , published by Palgrave Macmillan in 1991, took the form of a travelogue of modern day England pertaining to persons and places associated with Shakespeare or mentioned in his plays. Stanley Wells thought this 'freelance' contribution sounded 'refreshingly up to date'.

Шекспирдің авторлығы туралы сұрақ: Шекспир, шын мәнінде

1989 жылдың ақпан айында Шекспир авторлығы жөніндегі дөңгелек үстел Шекспир авторлығы туралы даудың ғылыми зерттеуін жүргізуді сұрады және Лос-Анджелестегі қатысушыларға өз талдауларымен бөлісуге шақырды. Джонатан Бейттің сөзіне сәйкес, Матус бұл мәселеге күмәнданушы ретінде келді. Осы зерттеуге қызығушылық туғанға дейін, Шекспирге деген ынтасы көбінесе пьесаларға, оның өзіне емес, бағытталған еді. 1989 жылдың тамызында Лос-Анджелеске ұшып, екі ай өткізді. Сапары қыркүйек айында Дөңгелек үстел мүшелеріне жасаған баяндамасымен аяқталды. Онда ол мүшелердің адалдығын, ойлылығын, мейірімділігін және жылы қабылдауын мойындады, бірақ зерттеулері Оксфордтық ғылымда көптеген қателіктерді анықтады және оны Уильям Шекспирдің шығармалардың нағыз авторы деген қорытындыға жеткізді. Содан кейін Матус Шекспир авторлығы мәселесіне арналған толық кітап жазуға кірісті. 1993 жылы Англияға тағы бес айға оралды, негізінен Британ кітапханасында зерттеулер жүргізді. Матустың пікірінше, бұл мәселе бойынша көптен бері жүрген пікірталас, сондай-ақ әуесқойлар мен мамандардың болжамдары ғалымдар тарапынан көбінесе назарсыз қалды. Ол өз әдісін келесі принциппен қорғады:

Даулы ғылымның ережесі – қателік деңгейі шамамен 100 пайызды құрайды. Олардың пікірінше, дәстүрлі ғылымдағы бір ғана кемшілік, болсын ол нақты немесе қабылданатын, тіпті жасалған болса да, бүкіл жұмыстың дұрыстығы мен шынайылығына күмән тудыруға жеткілікті. Ол «Стратфордтық» көзқарасты ұстанып, Авондағы Стратфордтан шыққан Уильям Шекспирдің оған жатқызылған пьесалардың негізгі авторы екенін жақтады. Матус бұл ұстанымды Оксфордтық теорияға қарсы қорғады, 1991 жылғы қазан айындағы «The Atlantic Monthly» журналында жарияланған пікірталасқа қатысты, онда екі тараптың өкілдері өз пікірлерін білдірді. Ол 1999 жылғы сәуір айындағы «Harper's Magazine» журналында да ұқсас пікірталасқа қатысты мақала жариялады. «Шекспир, шындығында» атты кітабында Матус Оксфордтық аргументтерді зерттеп, скептиктердің пікірлерін толыққанды жоққа шығарды және Шекспир авторлығын растайтын нақты дәлелдер ұсынды. Шекспир зерттеушісі Томас Пендлтон бұл еңбекті тақырып бойынша ең авторитетті жұмыс деп бағалады. Жазушы Скотт МакКреа оны «түпнұсқа және құнды зерттеуі» үшін жоғары бағалады, ал Джеймс С. Шапиро жақында «Шекспир авторлығын қолдайтын ең мықты аргументтерге қызығушылық танытқандарды» Матустың кітабына сілтеме жасады. Вашингтондағы Фолгер Шекспир кітапханасының директоры Гейл Керн Пастер оның үлесін бағалап, «Шекспир, шындығында» кітабының Шекспир туралы біздің білуіміздің сенімді, дәйекті және авторитетті көзі ретінде танылғанын жазды. Dover Books 2013 жылы Конгресс кітапханасының бұрынғы анықтамалық кітапханашысы Томас Маннның жаңа кіріспесімен «Шекспир, шындығында» кітабын қайта басып шығарды. «Шекспир, шындығында» кітабын жазу кезінде Матус басқа авторлық мәселені де зерттеді: Чарльз Гамильтонның Шекспирдің жоғалған «Карденио» пьесасын тапқаны туралы мәлімдемесі. Пьесаның Томас Миддлтонның «Екінші қыздың трагедиясы» пьесасының көшірмесі екені анықталды, ал Матус Гамильтонның кітабына «Times Literary Supplement» басылымында шолу жасады.

It is the rule of controversialist scholarship, the error rate of which hovers around 100 percent, that a single flaw in a work of orthodox scholarship, whether perceived or actual—or fabricated—is sufficient in their eyes to cast doubt upon the accuracy and authenticity of the entire work. He took the "Stratfordian" perspective, advocating the orthodox view that William Shakespeare of Stratford on Avon, was the primary author of the plays attributed to him. Matus went on to defend this position against the Oxfordian theory, in the October 1991 issue of The Atlantic Monthly as part of a print debate written by advocates of both sides. He did the same in an article published as part of a similar debate in the April 1999 issue of Harper's Magazine. In Shakespeare, In Fact, Matus examined Oxfordian arguments, presenting both detailed rebuttals of the sceptical perspective and positive evidence for Shakespeare's authorship. On its publication, Shakespeare scholar Thomas Pendleton hailed the work as the most authoritative on the subject. Writer Scott McCrea has praised it for its "original and valuable scholarship", while James S. Shapiro has recently referred "those interested in the strongest arguments in favor of Shakespeare’s authorship" to Matus's book. Gail Kern Paster, director of the Washington, DC based Folger Shakespeare Library, judging its contribution more broadly, has written that Shakespeare, in Fact is recognized as "a reliable, trustworthy, and authoritative source for what we know for sure about Shakespeare." Dover Books reissued Shakespeare, In Fact in 2013, with a new introduction by Thomas Mann, former reference librarian at the Library of Congress. While working on Shakespeare, In Fact Matus also investigated a different authorship question: Charles Hamilton's claim that he had found "Cardenio"—a lost play by Shakespeare. The play turned out to be the playhouse copy of Thomas Middleton's "The Second Maiden's Tragedy," and Matus reviewed Hamilton's book for the Times Literary Supplement.

Кейінгі жылдар

Матус соңғы жылдары жылына 4000 доллардан азырақ табыспен өте қадірлі өмір сүрді. Оның керемет әңгімелері, адамдармен және жаратылыспен мейірімді мінезі, қиын жағдайларға қарамастан адалдығын сақтауы, оны білгендер есінде мәңгі сақталады.