Кіріспе

Құс түрі. Ақ бетті сыбызғылаушы үйрек (Dendrocygna viduata) – Сахара төңірегінен оңтүстік Африка мен Оңтүстік Американың көп бөлігінде көбейетін сыбызғылаушы үйрек. Бұл түр топтасып тіршілік етеді, ал қолайлы жерлерде таңертең мыңнан астам үйректің жиналуы әсерлі көрініс тудырады. Аты айтқандай, бұл құстар дауысты, үш ноталық сыбызғылау үніне ие.

Таксономия

Ақ бетті сыбызғылаушы қаз 1766 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің он екінші басылымында *Anas viduata* деген екі атаумен ресми түрде сипаттаған. Ол түбіртек орнын Колумбиядағы Картахена деп көрсеткен. Ақ бетті сыбызғылаушы қаз қазір 1837 жылы ағылшын натуралисі Уильям Суэйнсон енгізген *Dendrocygna* туысына жататын сегіз түрдің бірі болып саналады. Түр монотипті болып есептеледі: ешқандай түршелер танылмайды. Туыстың атауы ежелгі грек тілінде "ағаш" деген мағынаны білдіретін *dendron* және 1803 жылы Бехштейн ұсынған *Cygnus* туысының латынша "қу" деген мағынасын біріктіреді. *Viduata* сөзі латын тілінде "жесір" немесе "қаза" дегенді білдіреді.

Сипаттама

Ақ бетті сыбызғылаған қаздың ұзын сұр мүсіні, ұзын басы және сәл ұзын аяқтары бар. Оның мойны мен басы қара, ал ерекше ақ беті оған атын берген, бірақ түр ішінде ақ түстің көріну деңгейі аймақтық айырмашылықтарға ие. Мысалы, қара түсі басым ақ бетті сыбызғылаған қаздар Африканың батысында жиі кездеседі, онда жаңбыр құрғақшылық маусымын басып өтеді. Арқасы мен қанаттары қоңырдан қараға дейін, ал төсі қара, бүйірлерінде жұқа ақ жолақтар бар. Мойны кестенің түсіне жақын. Аталықтары мен аналықтарының қауырсындары ұқсас. Жастар ересектерге ұқсас түсте, бірақ басындағы өрнегі ересектерге қарағанда азырақ контрастты.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ақ бетті сыбызғылаушы қаздың ерекше, үзіліспен таралу аймағы бар, ол Африка мен Оңтүстік Америкада кездеседі. Олардың адамдар арқылы бүкіл әлемге таратылған болуы мүмкін деген пікір бар. Бұл қаздың мекен ету ортасы әлі де өсімдігі мол тұщы сулы көлдер мен су қоймалары болып табылады, онда ол тұқымдармен және басқа өсімдік тағамымен қоректенеді. Кен таралғандықтан, ақ бетті сыбызғылаушы қаздың "ирере" және "гирири" сияқты көптеген халық арасында қолданылатын атаулары бар.

Мінез-құлық және экология

Бұл көптеп таралған түр. Ол негізгі тұрғын, бірақ 100 шақырым немесе одан да көп қашықтыққа жүретін жергілікті қозғалыстар болады.

Өсіру

Ұя орны - жердегі ойыс немесе қамыстың арасындағы шұңқыр. Бір тоқсанға 6-12 жұмыртқа салады, оларды екі жыныстың екеуі де күтіп жатыр. Жұмыртқалар 26-28 күннен кейін жарылады. Екеуі де балапанды бағады және көбінесе оларды қамыстың арасына жасырады. Балапанның жоғары жағы қара түсті, ал төменгі жағы сары болады. Олар екі айдан кейін қанаттанды.

Қорғау

Ақ бетті сыбызғылаушы қаз Африка-Еуразиялық көшпелі су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қолданылатын түрлердің бірі.