Кіріспе
Фото (қалыпталған жазуы Foaty; Fóite) – Ирландияның Корк портындағы арал, Ұлы аралдың солтүстігінде жатыр. Фота аралында Ирландиядағы жалғыз жабайы табиғат паркі, сондай-ақ тарихи Фота үйі мен бағы және "Фота аралы гольф клубы мен курортына" тиесілі гольф алаңы бар. Арал екі елді мекенді қамтиды, екеуі де Фоати деп аталады: Клонмель (Ұлы аралдың батыс жартысы) және Карригтохилл (құрлықта) азаматтық аудандарында.
Fota (statutory spelling Foaty; Fóite) is an island in Cork Harbour, Ireland, just north of the larger island of Great Island. Fota Island is host to Ireland's only wildlife park – as well as the historical Fota House and gardens and golf course owned by the "Fota Island Golf Club and Resort". The island comprises two townlands both called Foaty: one each in the civil parishes of Clonmel (the western half of Great Island) and Carrigtohill (on the mainland).
Атауы
Foaty – Ирландияның ординарлық зерттеуімен 19 ғасырда бекітілген дұрыс жазылуы болғанымен, қазір Fota атауы жиі қолданылады. Атаудың шығу тегі белгісіз. Ол, мүмкін, гиберно-скандинавиялық шығу тегінен болса керек, екінші бөлігі көне норвег тіліндегі "арал" сөзінен ("øy"); Дондхад О Коррайн бұл атаудың "аяқ арал" деген мағынаны білдіретінін, себебі ол Ли өзенінің сағасында, Корк қаласынан төмен жатқан жерде орналасқандығын айтады; кейбір ортағасырлық жазбаларда атауда "r" әрпі кездеседі. Бұл жерде 70-тен астам бөлмесі бар қазіргі заманғы сарай салынған. Смит Барри отбасының Fota House-та соңғы болып тұрған мүшесі – Артур Смит Барридің қызы, 1-ші барон Барримордың (1843–1925) қызы Дороти Белл (1894–1975) болды. Ол 1840 жылдары отбасы бастаған бақтағы және арборетумдағы өсімдіктер коллекциясын дамытуды және жазуды жалғастырды. Белл 1975 жылы қайтыс болғаннан кейін, мүлік Корк университетіне сатылды. 20 ғасырдың соңында үйдің күйі нашарлап, әсіресе төбесінің құлауына әкелді. Осыған байланысты үй бір назарда болмай, көпке дейін жабық болды. Еуроодақ, Ирландия үкіметі және жеке қаржы қаражатымен қайта жөндеуден өткізіліп, 2002 жылдың басында қайта ашылды. 2007 жылдың желтоқсанында Irish Heritage Trust Fota House-қа жауапкершілікті алды.
Фот бақтары
Фот бақтары Фот үйінің аумағында орналасқан. Олар құрылымды дендропарк, қоршалған бақша және террасалардан тұрады. Бақтарға сирек және экзотикалық бұталар мен ағаштар, сондай-ақ кең роза бағы кіреді. Дендропарк пен бақтардың орналасуы мен құрылымы көбінесе Смит Барри отбасының билік ету кезеңімен байланысты, олар Фоттың қорғалған орны мен жылы топырағының маңыздылығын мойындады. "Фота" атауы ирланд тіліндегі "Fód te" сөзінен шыққан, ол "жылы топырақ" дегенді білдіреді. Бұл жағдайлар белгілі бір ағаштар мен экзотикалық өсімдіктерді өсіруге және күтуге қолайлы. Дендропарк пен бақтардың дамуы әлем бойынша жүргізілген өсімдіктерді іздеу экспедицияларымен бірге жүрді, олар Азия, Оңтүстік Америка және Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауы сияқты аймақтардан үлгілер әкелді. Осы сирек өсімдіктердің кейбіреуі ашылғаннан кейін бірнеше жыл ішінде Фотқа жетті. 1840 жылдары Джон Смит Барри ағаштардың жеткілікті арақашықтықта орналасуын қамтамасыз етті, бұл олардың маусымдық түстермен гүлдеуіне мүмкіндік берді. Отбасы 19-шы және 20-шы ғасырдың көп бөлігінде өсімдіктер жинақтарын тіркеді, ал каталогтау, сақтау және дамыту жұмысы бүгінге дейін жалғасуда. Бұл өсімдіктер жинақтарының көптеген түрлері Дублиндегі Ұлттық ботаникалық бақшасы, Гласневин және Шотландиядағы Эдинбург Корольдік ботаникалық бақшасы сияқты басқа да ботаникалық мекемелермен бірлесіп ұйымдастырылған. 1996 жылы Ирландия мемлекеті дендропарк пен бақтардың басқаруын өз қолына алды. Қазір оларды Ирландия мұрагерлік қорымен бірлесіп, Қоғамдық жұмыстар басқармасы басқарады.
Фота аралы курорты
Fota Island Resort 780 акрлық иемдікке (алғашқыда Fota House иелігі) орналасқан. Оның гольф алаңы үш пар 71 чемпионаттық алаңнан тұрады. Бұл алаңдар Deerpark (Par 71), Belvelly (Par 72) және Barryscourt (Par 73) деп аталды. Гольф алғаш рет 1886 жылы Фота аралында ойналды. 1993 жылы Fota Island Golf Club-ты Кристи О'Коннор Джуниор (Ирландияның Райдер Кубогы) және Питер МакЭвой (екі дүркін Ұлыбританияның әуесқойлар чемпионы) одан әрі дамытты. Гольф курорты бірнеше турнирлерге төңкерілді, соның ішінде Ирландияның клубтық кәсіби чемпионаты, 2011 жылғы PGA Europro "Audi Cork Irish Masters" және 2001, 2002 және 2014 жылдарғы Ирландия ашық чемпионаты. 2004 жылы курортты Килин тобы (Килкеннидегі Mount Juliet Golf & Spa қонақ үйінің иелері) сатып алды, олар жабдықтарды Еуропалық тур стандарттарына сәйкес келтіру үшін инвестиция жасады. 2004 жылдың қарашасында Килин клубты Флеминг тобына сатты. Қытайдың Хэбэй провинциясынан шыққан Канг отбасы 500 акрлық курортты Ұлттық активтерді басқару агенттігінен (NAMA) сатып алды.
Фота жануарлар паркі
1983 жылғы шілдеде Ирландия президенті доктор Патрик Хиллери ашты. Фоттың жабайы табиғат паркінің басты мақсаты – әлемдік жабайы табиғатты сақтау. Бұл Ирландия зоологиялық қоғамы мен Корк университетінің бірлескен жобасы. Фоттың жабайы табиғат паркінде ашық кеңістікте 70-тен астам экзотикалық жануарлар түрі бар. Жануарлардың ішінде страустар, жирафтар, кенгурулар, зебралар және антилопалар бар. Аралдағы көптеген жануарлар, қоршалған ортасы бар гепардтар және басқа да жыртқыштарды қоспағанда, пісіп-жетілген шабындықтың кең аумағында еркін жүруге рұқсат етіледі. Сақиналы лемурлар, валлабилер және басқа да жануарлар паркте еркін қозғалады. Фоттағы көптеген жануарлар жойылу қаупі төніп тұр, ал Фоттың жабайы табиғат паркі осы жойылу қаупі төніп тұрған түрлерді көбейту бағдарламаларына қатысады, сондай-ақ әлемдегі басқа зоопарктар үшін көбейту орталығы болып табылады. 2015 жылы Азиялық қауіпсіздік аймағы ашылды, онда жолбарыстар мен басқа жануарларға арналған орталар бар. 2017 жылы парк Ирландиядағы ең танымал төленген 11-ші тарту орталығы болды, сол жылы 455 559 келуші келді.
Көлік
Темір жолмен аралды 1865 жылдың 1 шілдесінде ашылған Фота теміржол станциясы қызмет көрсетеді. Құрлық жолмен Fota Корктан Росслэрге дейінгі N25 тас жолының оңтүстігінде жатыр. Оған R624 аймақтық тас жолы арқылы Коб және Карригтвохилл қалаларынан тікелей жете аласыз, бұл жол Туллагриннен (N25 Southside Carrigtwohill Cobh түйіскен жерінен) Коб қаласының орталығына дейін созылады.