Кіріспе
Неміс әуеге қарсы зеңбірек
Неміс тілінде
88 мм-лік зеңбірек екі негізгі мақсатта қолданылды: жылдамдылығы жоғары, ауыр зениттік қару ретінде және танкке қарсы пушка ретінде. Басқа қолданылуларының ішінде майдан шебіндегі әскерлерге қолдау көрсету және елді қорғау үшін стационарлық зениттік қару ретінде атыс жүргізу болды.
Рейхтің әуе шабуылына қарсы қорғанысы
1935 жылдан кейін Германияның әуе шабуылына қарсы қорғанысын Люфтваффе басқарды. Осы жүйелерді толықтыру үшін радарлық нысана алу жүйелері де әзірленді. Вюрцбург радарының сериясы мыңдаған данада өндіріліп, кеңінен қолданылды. Ол көру қабілеті жоқ жалпы аймақты атуға мүмкіндік берді, бірақ визуалды жүйелермен салыстырғанда дәлдігі төмен болды. Осының нәтижесінде "Үлкен Вюрцбург" пайда болды, ол тікелей көзбен бақылаусыз қаруды дәл басқаруға жеткілікті дәлдікке ие болды. Әуе шабуылына қарсы зеңбіректерге байланысты қаржылық шығындар, әсіресе истребительдермен салыстырғанда, айтарлықтай болды. Оның табысы оның әмбебаптығына байланысты болды: стандартты әуе шабуылына қарсы платформа мергендерге зеңбірек түйреуін көлденеңнен төмен түсіруге мүмкіндік берді, бұл оның көптеген замандастарынан ерекшеленді. Екінші дүниежүзілік соғыс күшейген сайын, қазіргі танкке қарсы қарулардың жаудың ауыр танктерінің бронясын тесіп өте алмайтыны анық болды, сондай-ақ жердегі командирлер 8,8 см Flak-ты танктерге қарсы көбірек қолдана бастады. Ұшаққа қарсы ролінде 8,8 см Flak тактикалық түрде батареяларға біріктірілді, әдетте әр батареяда төрт зеңбірек болды. Жоғары деңгейдегі тактикалық бөлімше әдетте аралас әуе шабуылына қарсы батальон (gemischte Flak Abteilung) болды. Орташа есеппен әр батальонда 12 мұндай зеңбірек және қосымша жеңіл зеңбіректер болды. Неміс Кондор легионы Испания азамат соғысында 8,8 см Flak 18-ді кеңінен пайдаланды, онда оның танкке қарсы қару және жалпы артиллерия ретіндегі пайдалылығы ұшаққа қарсы қару ретіндегі рөлінен асып түсті. 1940 жылғы Франция шайқасында армия жиырма төрт аралас флансерлік батальонға бөлінген сексен сегіз зеңбірекпен қолдау көрсетілді. Эрвин Роммельдің Арас шайқасында британдықтардың қарсы шабуылын тоқтату үшін зеңбіректі қолдануы 1940 жылдың мамырындағы қоршаудан шығу үмітін жойды. Франция шайқасында қару 152 танк пен 151 бекініс құрылысын жойды. Ол негізінен шығыс майданда қолданылды. Т-34 және кейінірек КВ танктерінің пайда болуы неміс танк экипаждарын және танкке қарсы топтарды таң қалдырды, олар стандартты 37 мм және 50 мм зеңбіректерді қолданғанда совет танктерінің бронясын тек өте жақын қашықтықта, шамамен 200 метрде ғана тесе алатын болды, ал советтің 76 мм зеңбірегі 1000 метрге дейін тиімді болды. 8,8 см Flak танкке қарсы ролінде Ливия, Египет және шығыс майданда жазық және ашық жерлерде ең тиімді болды. Италия мен Солтүстік Францияның таулы жерлері ұзақ қашықтықтағы танкке қарсы зеңбіректерге қолайсыз болды. Неміс танкке қарсы қаруларының табысы одақтастарды жаңа танк жобаларында оған қарсы қорғаныс шараларын қабылдауға мәжбүр етті. 1944 жылдың 18 және 19 шілдесінде Люфтваффе 8,8 см әуе шабуылына қарсы батареясын сол кездегі майор Ханс фон Лак Кагни маңында Гудвуд операциясына қатысқан британдық танктерге шабуыл жасау үшін қайта бағыттады. Осы зеңбіректермен алғашқы секундтардың ішінде 20 танк жойылды және 8,8 см Flak-тармен кем дегенде 40 танк іссіз қалды. 8,8 см Flak-тардың табысы 8,8 см калибрлі PAK-тарды (төменде қараңыз) дамытуға ықпал етті, олар төменгі силуэттерінің арқасында танкке қарсы миссияда одан да тиімді болды. 1945 жылдың ақпанына қарай Қызыл Армияға қарсы 327 ауыр әуе шабуылына қарсы батарея орналастырылды, бұл әуе шабуылына қарсы қорғанысқа арналған батареялардың 21 пайызын құрады. Германия билігі ұсынған ұсыныста Италияға әуе шабуылына қарсы және танкке қарсы зеңбіректер үшін механикалық бөлшектерді жеткізу де қарастырылды, сондықтан артиллерияға арналған бөлшектерді өндіру Ansaldo шеберханаларында (Генуя және Поццуоли) және OTO-да басталды. Батареялар Zeiss-тің атыс станциясы Mod-пен толық жабдықталды. 36 және оған байланысты қосалқы жабдықтар. Батареялар Италия соғысқа кіргеннен кейін бірнеше күн өткен соң Италияға келе бастады және бастапқыда итальяндық негізгі қалаларды қорғау үшін Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale (Ұлттық қауіпсіздік үшін ерікті милиция, MACA) құрамына бөлінді, сондай-ақ Ливияға порттарды қорғау үшін жіберілді. Кейбір топтар мотоциклмен жүретін мобильді бөлімдерге тағайындалды. Алайда, Regio Esercito (Италияның Корольдік Армиясы) бұл зеңбіректі сүйреуге жарамды сипаттамалары бар тракторға ие емес екендігі бірден белгілі болды, өйткені бұл тапсырма барлық дөңгелекті жетегі жоқ Lancia 3Ro-ға жүктелді. 1940 жылдың соңында 44 зеңбірек және олардың атыс станциялары қол жетімді болды. 1942 жылдың қазан айынан бастап бірнеше батареялар, неміс иелігінде болған кезде, итальяндық персонал (офицерлер мен әскерлер) әскери инфрақұрылымдар мен қалаларды қорғау үшін қолданды, бұл практика 1943 жылы 100-ден астам батареяға жетіп, одан әрі күшейтілді. 1940 жылы құрылған каналдарға келген зеңбіректерге қоса, 1943 жылы 24 зеңбірек және олардың тракторлары 1ª Divisione corazzata "M" (1-ші брондалған дивизия "M") құрамына берілді. Regio Esercito-дағы 88/55 өз табиғи ролінде, яғни әуе шабуылына қарсы қару ретінде қолданылды, ал танкке қарсы зеңбірек ретінде қолданылуы Солтүстік Африка (Ливия және Тунис) театрларымен шектелді және тек бірнеше autocampali топтарында (өзімен жүретін дала артиллериясы топтары) ғана қолданылды.
Қытай
1937 жылы Қытай Ұлттық үкіметі 20 Flak 18 зениттік пушкасын импорттады және оларды Янцзы өзені бойындағы бекіністерді қорғау үшін пайдаланды. Flak 18 зениттік пушкалары Чунцин және Чэнду шайқасының барлық әуе шайқастарында кеңінен қолданылды.
Финляндия
1943–1944 жылдары Финляндия Германиядан 90 дана 8,8 см FlaK 37 зениттік пушкасын сатып алды және олар Финляндияның ірі қалаларын әуеден қорғауға қолданылды. Бұл пушкалар 1944 жылдың ақпан айында Хельсинкиге жасалған советтік әуе шабуылдарына қарсы маңызды рөл атқарды. Соғыстан кейін бұл пушкалар 1977 жылға дейін Финляндияда зениттік қару ретінде, ал одан кейін 2000 жылдардың басына дейін жағалау қорғаныс қаруы ретінде пайдаланылды. Пушка өндірушінің RMB әріптерінен шыққан "Rämäpää" ("Басбұзар") деген лақап атын алды. Осы фин пушкаларының бірнешесі қазір мұражайларда және ескерткіштерде сақтаулы.
Испания
Төрт батарея (16 пушка) 88 мм-лік зеңбіректер (Flak 18) бастапқыда 1936 жылы Кондор легионымен бірге Испанияға әуе шабуылына қарсы қорғаныс ретінде жеткізілді, бірақ көп ұзамай олар танкке қарсы, бекініске қарсы және тіпті қарсы батареялық отқа да қолданыла бастады. Кейіннен одан да көп зеңбіректер жіберілді, сондай-ақ 88 мм-лік зеңбіректер испан армиясының бөлімдеріне де жеткізілді. Соғыс аяқталған кезде испан армиясы жіберілген барлық Flak 18 зеңбіректерін, шамамен 52 данасын пайдаланды. Бастапқыда Flak 18 батареялары неміс Кондор легионының әуежайларын және логистикалық базаларын қорғау үшін орналастырылды. Ұлтшыл күштерде артиллерияның жетіспеушілігі және испан зеңбірекшілерінің жалпы біліктілігінің төмендігі Flak 18 зеңбірегін түрлі рөлдерде, оның ішінде артиллериялық құрал және танкке қарсы зеңбірек ретінде пайдалануға мәжбүр етті. Тиісті оқ-дәрілермен жабдықталғанда, ол екі рөлде де өте тиімді болды. Испаниядағы соғыс, оның күрт өзгеретін фронт сызықтары және орыс танктерінің болуы немістерді Flak 18 зеңбіректерін жердегі нысаналарға тікелей ату режимінде қолдануға мәжбүр етті. Соғыс соңына қарай 88 мм-лік зеңбіректер әуе шабуылына қарсы зеңбіректерге қарағанда танкке қарсы және тікелей ату режиміндегі далалық артиллериялық зеңбірек ретінде көбірек міндеттерді орындады. Соғыс кезінде неміс 88 мм-лік зеңбіректер 377 жауынгерлік қақтығысқа қатысты, олардың тек 31-і жау авиациясына қарсы болды. 88 мм-дік зеңбіректерді жаяу әскерге тікелей қолдау көрсету арқылы зеңбірекшілер командалары жауға жақын орналасты, бұл командаларды жаяу әскердің отына осал етті. Испания азамат соғысында легионның 88 мм-лік зеңбірек батареяларындағы шығындар бомбалаушы ұшқыштар арасындағы шығындарға екінші орында болды. 1937 жылдың басында Малага маңындағы шайқаста 88 мм-лік зеңбірек батареясы жаяу әскер бригадасын қолдау үшін тағайындалды. Жаман ауа райы негізгі бомбалаушы күшін тоқтатты, бірақ шабуыл негізінен қолдау көрсеткен 88 мм-лік зеңбіректердің шоғырланған және дәл атысының арқасында сәтті аяқталды. Flak 18 батареялары ұлтшыл армия тарапынан Эбро шайқасында бекіністерге тікелей ату үшін де, Барселонаға қарай жылжу кезінде жанама ату үшін де қолданылды. Испания азамат соғысынан кейін 1943 жылы қосымша Flak 36 үлгілері келді (88 зеңбірек 88/56 мм Flak 36), және 1943 жылдан бастап олар FT 44 (шамамен 200 зеңбірек) атауымен Трубияда лицензия бойынша өндірілді.
Қатысушы
Флак-36 зеңбіректері 1944 жылдың соңында америкалық жетінші армияға алынған трофейлік қару ретінде қысқа мерзімге берілді. 79-шы және 179-шы далалық артиллерия топтарының жеке құрамынан 79-шы далалық артиллерия батальоны (Уақытша) құрылды, олар оқ-дәрі тапшылығының ең жоғалғы шегінде алынған неміс артиллериясымен атуға тағайындалды. Сол сияқты, 244-ші далалық артиллерия батальоны уақытша түрде тұтқынға алынған неміс 88 мм-лік зеңбіректермен және 105 мм және 150 мм гаубицалармен жабдықталды. 1944 жылдың 31 желтоқсанына дейін 244-ші далалық артиллерия батальоны тұтқынға алынған неміс қаруларынан барлығы 10 706 оқ атты.
Франция
1945 жылдың наурыз айында Франция 401-ші, 403-ші және 407-ші зениттік артиллерия полктерін неміс 8,8 мм зениттік пушкаларымен, сондай-ақ британдық GL Mk. II және GL Mk. III радарларымен жарақтандырды. Бұл пушкалар 1953 жылға дейін екінші қатардағы бөлімшелерде қолданылды, содан кейін бірнеше жыл бойы оқу мақсатында пайдаланылды.
Югославия
1990 жылдардағы Югославия соғыстары кезінде әртүрлі Флак зениттік артиллериялық қондырғылары негізінен Югославия Халық Армиясының (ЮНА) теңіз артиллериясы қолданды. Югослав армиясы (VJ) 88 мм зениттік артиллериялық қондырғының орнына M 87 Orkan MLRS-тен екі есе 262 мм зымыран ұшыру түтіктерімен орнатылған Флак шассилерін қолданды. Ол кассеталық бомбаларды, сондай-ақ 50 км қашықтықтағы адамға қарсы және танкке қарсы миналарды орналастыра алды. 1993 жылдың ортасында бірнеше ғана салынды, бірақ жобаның барлығы жалпы алғанда сәтсіз деп есептелді.
Грекия
Греция 1940 жылы Италияның Грецияға басып кіру кезінде Регия Аэронаутикаға қарсы қолданылған кем дегенде 24 (8.8 мм) зениттік пушкаға ие болды. Кейіннен бұл пушкалар 1941 жылғы сәуірде Германияның басып кірген әскерлеріне қарсы қолданылды.
Вьетнам
1954 жылдан бастап Вьетнам Демократиялық Республикасы Кеңес Одағынан бірнеше Flak 88 зеңбіректерін алды. Бұл зеңбіректер 60-шы жылдардың басында АҚШ-тың соғыс ұшақтарына қарсы қолданылды.
Ұшуға қарсы қарумен салыстыру
Flak 18/36/37 итальяндық және одақтас әріптестерімен салыстыруға болады. Ұшаққа қарсы зеңбірек ретінде ол 9,2 килограммдық (20 фунт) снарядты 840 м/с бастапқы жылдамдықпен 8000 метрге дейін, ал ең жоғары шегі 9900 метрге дейін атып жіберді. Салыстыру үшін, британдық QF 3.7 дюймдік (94 мм) Mark III снарядты 790 м/с (2600 фут/с) жылдамдықпен, ал американдық 90 мм M1 снарядты 820 м/с (2700 фут/с) жылдамдықпен сол биіктікке атып жіберді, ал итальяндық Cannone da 90/53 10.33 кг снарядты 830 м/с жылдамдықпен атып жіберді. Одақтас қару-жарақтардың мүмкіндіктері жақыннан жарғызу құрылғыларын (proximity fuzes) енгізу арқылы күшейтілді. Одақтас және итальяндық қару-жарақтар ауыр және аз жылдамды болды, ал одақтас қару-жарақтары көптеген өзгерістер енгізілгенге дейін жердегі атысқа дерлік қолданылмайтын еді. АҚШ және Италияның 90 мм зеңбіректерi танққа қарсы зеңбірек ретiнде де қолданылды – американдық зеңбірек олардың M36 танк жойғышында және M26 Pershing ауыр танкiсiнде қолданылды, бiрақ олардың қолданылуы неміс 88 зеңбірегінен әлдеқайда шектеулі болды, себебі неміс танктері 1944 жылы негізінен қорғаныс мақсатында қолданылды, ал одақтастар арнайы танққа қарсы зеңбіректерді (көшпелі және танкiлiк зеңбіректер ретiнде) пайдаланды; мысалы, британдық Ordnance QF 17 фунт және американдық 76 мм M1 зеңбірегі.
8,8 см КВК 36
KwK 36 (Kampfwagenkanone 36 аббревиатурасы) – Крупп компаниясы Флак 36 зеңбірегімен параллель түрде, ортақ оқ-дәрілер мен баллистикалық ерекшеліктерімен әзірлеген және құрастырған танк қаруы. Бұл "Тайгер I" ауыр танкының бас қаруы болды.
8,8 см PaK 43 және KwK 43
Rheinmetall Flak 41 құралын әзірлеген кезде, Krupp компаниясы 8,8 см Gerät 42 ұсынысымен бәсекелесуге тырысты, бірақ ол ұшаққа қарсы қару ретінде өндіріске қабылданбады. Krupp компаниясы әзірлеме жұмыстарын жалғастырып, нәтижесінде қауіпті 8,8 см PaK 43 танкіге қарсы пушкасы мен оған байланысты 8,8 см KwK 43 танк пушкасы пайда болды. PaK 43 (Panzerjägerkanone 43 аббревиатурасы) жаңа крест тәрізді тіреу құрылымын қолданды, бұл қаруды жерге жақын орналастырып, жасыруды жеңілдетіп, соққы беруді қиындатты. Сонымен қатар, экипажды жақсырақ қорғау үшін күшті және көлбеу қалқанмен жабдықталды. Буксирленетін нұсқасынан басқа, PaK 43 пушкасының өздігінен жүретін нұсқалары да болды, олардың ішінде жеңіл броньды Nashorn, және ауыр броньды, толық казематталған Elefant және Jagdpanther танк жойғыштары бар. Барлық нұсқалары 1000 м қашықтықта шамамен 200 мм (7,9 дюйм) броньды тесіп өте алды, бұл сол кездегі кез келген танктың бронясын жеңуге мүмкіндік берді. Tiger II ауыр танкының бас қаруы KwK 43 танк пушкасы, PaK 43 пушкасының танктерде пайдалануға бейімделген түрі болды және ол Panther II танкы үшін де қарастырылды.
88×571R мм патронын пайдаланатын қарулар
8,8 см Flak 18 жаңа жартылай автоматты еңгеу бөлігіне ие болды, осы арқылы оны жылдам атуға болатын қаруға айналдырды. Ол 1933 жылы Германияда өндіріске түсті және Sonderanhänger 201 тіркемесін пайдаланды. Оның салмағы жеті тоннаны құрады. Ату жылдамдығы минутына 15-20 оқ болды. Кейіннен, құрлықтағы нысаналарды атқан кезде экипажды қорғау үшін қаруға қалқан орнатылды. Оны Krupp өндірді. Mod 1938 II: Шамамен 50 қару өзгертілді, соның арқасында бір адам биіктігі мен бағытты реттеуге мүмкіндік алды. 8,8 см Flak 36 1936-1937 жылдары қаруға алынды. Ол жаңадан жасалған Sonderanhänger 202 тіркемесін пайдаланды, бұл жылжу кезінде дайындалу уақытын үдете түсті. SdAnh 202 екі ұқсас шассиде екі доңғалақты болды. Ол жылжу кезінде жердегі нысаналарды атқылай алды. Оның салмағы жеті тоннаны құрады. Ату жылдамдығы минутына 15-20 оқ болды. Оны Krupp өндірді. Кейіннен, құрлықтағы нысаналарды атқан кезде экипажды қорғау үшін қалқан орнатылды. 8,8 см KwK 36: Tiger I (PzKw VI Ausf. E) танкысының бас қаруы. Тегіне қарамастан, кейбір мамандар оны Flak 36-ның туындысы емес, одан өте ұқсас сипаттамалары бар параллельді даму деп санайды. 8,8 см Flak 37: Бұл Flak 36-ның жаңартылған нұсқасы болды, басты айырмашылығы Übertragungser 37 (деректерді беру жүйесі) болды. Оны Krupp өндірді.