Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұрақты қозғалтқыш – конструкциясы жылжымайтын қозғалтқыш. Олар сорғылар, генераторлар, диірмендер немесе зауыт машиналарын, сондай-ақ канат жолдары сияқты қозғалмайтын жабдықтарды іске қосу үшін қолданылады. Бұл термин көбінесе ірі, қозғалмайтын поршеньді қозғалтқыштарға, ең алдымен тұрақты бу қозғалтқыштарына және, белгілі бір дәрежеде, тұрақты ішкі жану қозғалтқыштарына қатысты. Бу турбиналары, газ турбиналары және ірі электр қозғалтқыштары сияқты басқа үлкен қозғалмайтын қуат көздері бөлек жіктеледі. Тұрақты қозғалтқыштар әр зауыт немесе диірмен өз қуатын өндірген кезде кеңінен таралған, ал қуат беру механикалық түрде (желілік біліктер, белбеулер, тісті механизмдер және муфталар арқылы) жүзеге асырылған. Электрлендіру кеңінен тарағаннан бері тұрақты қозғалтқыштардың қолданылуы азайды; қазіргі таңда көптеген өнеркәсіптік пайдаланулар электр желісінен электр қуатын алып, оны түрлі жеке электр қозғалтқыштарына бөліп береді. Бір жерде жұмыс істейтін, бірақ кейін жұмыс істеу үшін басқа жерге көшірілетін қозғалтқыштар көшірмелі қозғалтқыштар деп аталады. Тұрақты және көшірмелі қозғалтқыштар жұмыс істеп тұрғанда екеуі де "тұрақты" (қозғалмайтын) болғанымен, түсініктілік үшін "тұрақты қозғалтқыш" термині мұратымен қозғалмайтын типке, ал "көшірмелі қозғалтқыш" – жылжымалы типке арналған.
A stationary engine is an engine whose framework does not move. They are used to drive immobile equipment, such as pumps, generators, mills or factory machinery, or cable cars. The term usually refers to large immobile reciprocating engines, principally stationary steam engines and, to some extent, stationary internal combustion engines. Other large immobile power sources, such as steam turbines, gas turbines, and large electric motors, are categorized separately. Stationary engines were once widespread in the era when each factory or mill generated its own power, and power transmission was mechanical (via line shafts, belts, gear trains, and clutches). Applications for stationary engines have declined since electrification has become widespread; most industrial uses today draw electricity from an electrical grid and distribute it to various individual electric motors instead. Engines that operate in one place, but can be moved to another place for later operation, are called portable engines. Although stationary engines and portable engines are both "stationary" (not moving) while running, preferred usage (for clarity's sake) reserves the term "stationary engine" to the permanently immobile type, and "portable engine" to the mobile type.
Ұн тарту және жүгері ұнтақтау машиналары
Жазық белдік қозғалтқышты ұн тарту машинасына немесе жүгері ұнтақтағышқа қосу үшін қолдануға болады. Бұл машиналар ескі қозғалтқыштар көрмелерінде жиі кездеседі. Жүгері ұнтақтағыштар жүгеріні қабығынан айырып, мал азығына ұнтақтайтын. Ал ұн тарту машиналары ұн өндіреді.
A flat belt could be used to connect an engine to a flour mill or corn grinder. These machines are popular at old engine shows. Corn grinders would take corn off the cob, and grind up corn into animal feed. flour mills make flour.
Электр энергиясын өндіру
Электр желісінің және жалпыұлттық электр жүйелерінің құрылуына дейін стационарлық қозғалтқыштар шағын масштабта электр энергиясын өндіру үшін кеңінен қолданылды. Қалалардағы ірі электр станциялары бу турбиналарын немесе жоғары жылдамдықты бу қозғалтқыштарын пайдаланса, ауылдық жерлерде бензин, керосин және дизель отынымен жұмыс істейтін ішкі жану қозғалтқыштарын сатып алу, орнату және пайдалану арзанға түсті, себебі оларды сұранысқа қарай жылдам қосу және тоқтатуға болады, ұзақ уақыт бойы қараусыз қалдыруға болады, ал оларды пайдалану мен күтіп-ұстау үшін үлкен арнайы инженерлік құрам қажет болмады. Олардың қарапайымдылығы мен экономикалық тиімділігіне байланысты, ыстық шамды қозғалтқыштар 1920 жылдарға дейін дизельді қозғалтқыштар оларды ығыстырғанға дейін жоғары қуатты қолданулар үшін танымал болды. Кішкентай агрегаттар көбінесе ұшқынды тұтандыру қозғалтқыштарымен жабдықталды, оларды сатып алу арзан болды және орнату үшін аз орын қажет болды. 19 және 20 ғасырлардың басындағы көптеген қозғалтқыштар динамоны немесе генераторды тікелей қозғалта алмайтын төмен жылдамдықпен жұмыс істеді. Басқа жабдықтар сияқты, генератор қозғалтқыштың инерциялық дөңгелегінен кең және жалпақ белбеу арқылы жетегіне ие болды. Генератордың шкиві инерциялық дөңгелектен әлдеқайда кіші болды, бұл қажетті «көбейту» эффектін қамтамасыз етті. Кейінірек, 1920 жылдардан бастап жасалған ұшқынды тұтандыру қозғалтқыштары тікелей қосылуы мүмкін болды. 1930 жылға дейін Еуропа мен Солтүстік Америкадағы көптеген ауылдық үйлер электр шамдары орнатылған жағдайда өздерінің электр энергиясын өндіретін жабдықтарына мұқтаж болды. Қозғалтқыштар көбінесе арнайы «қозғалтқыш үйіне» орнатылатын, ол әдетте қозғалтқыш шуынан туындайтын кедергіні азайту үшін негізгі үйден бөлек орналасқан ғимарат болатын. Қозғалтқыш үйінде қозғалтқыш, генератор, қажетті коммутациялық жабдықтар мен сақтандырғыштар, сондай-ақ қозғалтқыштың отынмен жабдықталуы және әдетте қозғалтқышты күтіп-жөндеуге арналған жабдықтары бар жеке шеберхана орналасқан. Әулетті үйлер жабдықты күтіп-жөндеу үшін арнайы инженерді жұмысқа алуға мүмкіндік алды, бірақ электр энергиясына деген сұраныс шағын үйлерге тараған сайын, өндірушілер аз күтімді қажет ететін және жұмыс істеу үшін арнайы оқытуды қажет етпейтін қозғалтқыштарды жасады. Мұндай электр станциялары өнеркәсіптік кешендерде және қоғамдық ғимараттарда да қолданылды – электр энергиясы қажет болған, бірақ желілік электр энергиясы қолжетімді болмаған кез келген жерде. Батыс әлемінің көптеген елдері Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары ауылдық жерлерді электрмен жабдықтауды аяқтады, бұл жеке электр станцияларын алдыңғы қатарда қолдану үшін ескірген. Алайда, сенімді желілік электрмен жабдықталуы бар елдерде де көптеген ғимараттар әлі де ауруханалар мен сорғы станциялары сияқты төтенше жағдайларда пайдалану үшін заманауи дизельдік генераторлармен жабдықталған. Бұл генераторлар желісі көбінесе ұлттық электр жүйесінің жоғары сұраныс кезеңдерін басқару стратегиясының маңызды бөлігін құрайды.
Before mains electricity and the formation of nationwide power grids, stationary engines were widely used for small scale electricity generation. While large power stations in cities used steam turbines or high speed reciprocating steam engines, in rural areas petrol/gasoline, paraffin/kerosene, and fuel oil powered internal combustion engines were cheaper to buy, install, and operate, since they could be started and stopped quickly to meet demand, left running unattended for long periods of time, and did not require a large dedicated engineering staff to operate and maintain. Due to their simplicity and economy, hot bulb engines were popular for high power applications until the diesel engine took their place from the 1920s. Smaller units were generally powered by spark ignition engines, which were cheaper to buy and required less space to install. Most engines of the late 19th and early 20th centuries ran at speeds too low to drive a dynamo or alternator directly. As with other equipment, the generator was driven off the engine's flywheel by a broad flat belt. The pulley on the generator was much smaller than the flywheel, providing the required 'gearing up' effect. Later spark ignition engines developed from the 1920s could be directly coupled. Up to the 1930s most rural houses in Europe and North America needed their own generating equipment if electric light was fitted. Engines would often be installed in a dedicated "engine house", which was usually an outbuilding separate from the main house to reduce the interference from the engine noise. The engine house would contain the engine, the generator, the necessary switchgear and fuses, as well as the engine's fuel supply and usually a dedicated workshop space with equipment to service and repair the engine. Wealthy households could afford to employ a dedicated engineer to maintain the equipment, but as the demand for electricity spread to smaller homes, manufacturers produced engines that required less maintenance and that did not need specialist training to operate. Such generator sets were also used in industrial complexes and public buildings – anywhere where electricity was required but mains electricity was not available. Most countries in the Western world completed large scale rural electrification in the years following World War II, making individual generating plants obsolete for front line use. However, even in countries with a reliable mains supply, many buildings are still fitted with modern diesel generators for emergency use, such as hospitals and pumping stations. This network of generators often forms a crucial part of the national electricity system's strategy for coping with periods of high demand.
Сорғы станциялары
Сумен жабдықтау және кәріз суларын шығару жүйелерін дамыту көптеген сорғы станцияларын салуды талап етті. Мұндай станцияларда бір немесе бірнеше сорғыны іске қосу үшін стационарлық қозғалтқыш (алғашқы орналымдарда көмірмен жұмыс істейтін) қолданылды, алайда қазіргі кезде электрмоторлар жиірек пайдаланылады.
The development of water supply and sewage removal systems required the provision of many pumping stations. In these, some form of stationary engine (steam powered for earlier installations) is used to drive one or more pumps, although electric motors are more conventionally used nowadays.
Құбырлар
Каналдар үшін, ерекше қолданыс саласы қайық көтергіштер мен көлбеу жазықтықтарды қоздырумен байланысты болды. Мүмкіндігінше, бұл құрылыстар су мен гравитацияны теңдестірілген жүйеде пайдалану үшін жасалатын, бірақ кейбір жағдайларда жүйенің жұмыс істеуі үшін стационарлық қозғалтқыштан қосымша қуат қажет болатын. Олардың көп бөлігі бу машиналары ішкі жану машиналарымен ауыстырылмас бұрын салынған (және көп жағдайларда қайтадан бұзылған).
For canals, a distinct area of application concerned the powering of boat lifts and inclined planes. Where possible these would be arranged to utilise water and gravity in a balanced system, but in some cases additional power input was required from a stationary engine for the system to work. The vast majority of these were constructed (and in many cases, demolished again) before steam engines were supplanted by internal combustion alternatives.
Кабельді жүк тасымалдау темір жолдары
Карьерлер мен кен орындарындағы өнеркәсіптік теміржолдар көлбеу жазықтық принципіне негізделген кабельдік теміржолдарды пайдаланды, ал Ұлыбританиядағы алғашқы жолаушылар теміржолдарының кейбіреулері тік еңістерді жеңу үшін кабельдік тартудың белгілі бір бөліктерімен жоспарланды. 1830 жылы салынған алғашқы толыққанды теміржол – Ливерпуль мен Манчестер үшін локомотивтік тартылыстың жұмыс істейтіні белгісіз болды, сондықтан теміржол Рейнхиллдің екі жағында шоғырланған 1:100 еңістермен жобаланды. Егер кабельдік тарту қажет болса, кабельдерді қосу және ажырату үшін ыңғайсыз және уақытты көп алатын маневрлер қажет болар еді. Рейнхилл еңістері мәселе емес екенін көрсетті, ал нәтижесінде локомотивтік тартылыс одан әрі дамуға зор потенциалы бар жаңа технология болып танылды. Ливерпульден доктарға дейінгі 1:50 еңістер бірнеше онжылдық бойы кабельдік тартылыспен жұмыс істеді, содан кейін локомотивтер жетілді. Тік еңістерде де кабельдік тарту қолданыла берді. Кабельдік тарту еңіс өте тік болған жерлерде тиімді болды, мысалы, 1830 жылы ашылған Кромфорд және Биік Шың теміржолының 1:8 еңістерінде. Кабельдік теміржолдар әдетте екі жолдан тұрады, бір жолда жүк вагондары, екінші жолда бос вагондар болады, бұл стационарлық двигательдің отын шығындарын азайтуға көмектеседі. Дәстүрлі локомотивтердің тік еңістерде ұстау қабілетінің жетіспеушілігін жою үшін әртүрлі рельстік теміржолдар жасалды. Бұл стационарлық двигательдердің алғашқы орналымдары бастапқыда бумен жұмыс істеді.
Industrial railways in quarries and mines made use of cable railways based on the inclined plane idea, and certain early passenger railways in the UK were planned with lengths of cable haulage to overcome severe gradients. For the first proper railway, the Liverpool and Manchester of 1830, it was not clear whether locomotive traction would work, and the railway was designed with steep 1 in 100 gradients concentrated on either side of Rainhill, just in case. Had cable haulage been necessary, then inconvenient and time consuming shunting would obviously have been required to attach and detach the cables. The Rainhill gradients proved not to be a problem, and in the event, locomotive traction was determined to be a new technology with great potential for further development. The steeper 1 in 50 grades from Liverpool down to the docks were operated by cable traction for several decades until locomotives improved. Cable haulage continued to be used where gradients were even steeper. Cable haulage did prove viable where the gradients were exceptionally steep, such as the 1 in 8 gradients of the Cromford and High Peak Railway opened in 1830. Cable railways generally have two tracks with loaded wagons on one track partially balanced by empty wagons on the other, to minimise fuel costs for the stationary engine. Various kinds of rack railway were developed to overcome the lack of friction of conventional locomotives on steep gradients. These early installations of stationary engines would all have been steam powered initially.
Сақталған стационарлық қозғалтқыштар
Көптеген булы жиындар, мысалы, Ұлы Дорсет булы жәрмеңкесі, ішкі жанатын стационарлық қозғалтқыштарға арналған көрме бөліміне ие, және бұл мақсаттағы анықтама көбінесе көлік құралын қозғау үшін негізгі арналуы болмаған кез келген қозғалтқышты қамтиды. Осылайша, көптеген қозғалтқыштар бастапқыда немесе тасымалдауды жеңілдету үшін дөңгелекті шассиге орнатылып өңделген болуы мүмкін, сондай-ақ теңіздік немесе әуедегі қосалқы қуат агрегаттары мен моторлы шабуыр сияқты жабдықтардан алынған қозғалтқыштар да кіруі мүмкін. Бұл қозғалтқыштар жеке тұлғалармен қалпына келтіріліп, көбінесе су сорғыларын, электр генераторларын, қол құралдарын және басқа да жабдықтарды іске қосып көрсетеді. Ұлыбританияда стационарлық қозғалтқыштардың жұмыс істеуін көре алатын музейлердің саны аз. Көптеген музейлерде бір немесе бірнеше қозғалтқыш бар, бірақ олардың тек бір бөлігі ғана ішкі жанатын стационарлық қозғалтқыштарға маманданған. Олардың қатарында Уэльстегі "Ішкі от және қуат" мұражайы және Чеширдегі "Ансон" қозғалтқыш мұражайы бар. Батыс Сассекстегі Амберли жұмыс істейтін мұражайында да, сондай-ақ Лондондағы Кью Бридж Бу мұражайында да бірнеше қозғалтқыш бар.
Many steam rallies, like the Great Dorset Steam Fair, include an exhibit section for internal combustion stationary engines for which purpose the definition is usually extended to include any engine which was not intended primarily for the propulsion of a vehicle. Thus many are in fact portable engines, either from new or having been converted by mounting on a wheeled trolley for ease of transport and may also include such things as marine or airborne auxiliary power units and engines removed from equipment such as motor mowers. These engines have been restored by private individuals and often are exhibited in operation, powering water pumps, electric generators, hand tools, and the like. In the UK there are few museums where visitors can see stationary engines in operation. Many museums have one or more engines but only a few specialise in the internal combustion stationary engines. Among these are the Internal Fire Museum of Power, in Wales, and the Anson Engine Museum in Cheshire. The Amberley Working Museum in West Sussex also has a number of engines, as does Kew Bridge Steam Museum in London.