Кіріспе
Бу кемесінен кіші; теңізде қозғалудың негізгі әдісі бу күшімен жүретін қайық. Бу кемесі – негізінен бу күшімен қоздырылатын, көбінесе винттерді немесе қалақтарды итеру арқылы жүретін қайық. Бу кемелері кейде SS, S. S. немесе S/S («Бұрандалы бу кемесі») немесе PS («Қалақты бу кемесі») префиксін қолданады; алайда, бұл белгілер көбінесе бу кемелері үшін қолданылады. «Бу кемесі» термині көбінесе көлдер мен өзендерде жұмыс істейтін, әсіресе өзен кемелері сияқты, кішкентай, жабық, бумен жұмыс істейтін қайықтарды білдіреді. Буды қолдану сенімдірек болған сайын, бу күші үлкен, мұхитқа шығатын кемелерге де қолданыла бастады.
A steamboat is a boat that is propelled primarily by steam power, typically driving propellers or paddlewheels. Steamboats sometimes use the prefix designation SS, S. S. or S/S (for 'Screw Steamer') or PS (for 'Paddle Steamer'); however, these designations are most often used for steamships. The term steamboat is used to refer to smaller, insular, steam powered boats working on lakes and rivers, particularly riverboats. As using steam became more reliable, steam power became applied to larger, ocean going vessels.
Ньюкомен булы машинасының шектеулі жақтары
Бірінші бу кемелері Ньюкоменнің бу машиналарын пайдаланды. Бұл машиналар үлкен, ауыр және аз қуатты болды, нәтижесінде қуат пен салмақ арақатынасы нашар болды. Ньюкомен машинасының ауыр салмағы кеменің берік құрылымын қажет етті, ал машинасының поршендік қозғалысы жылға жылдамдық беру үшін күрделі механизмді талап етті.
Ротари қозғалыс қозғалтқыштары
Джеймс Уотттың конструкциялық жетістіктері бу қозғалтқышының тиімділігін арттырып, қуатты салмаққа қатынасын жақсартты және поршеньнің қозғалысының екі басында да буды жіберіп, оны алға-артқа жылжытатын қос әрекетті цилиндрді пайдалану арқылы айналмалы қозғалыс жасай алатын қозғалтқыш жасады. Айналмалы бу қозғалтқышы қайықты жылжыту үшін қалақ дөңгелегін айналдыру механизмін жеңілдетті. Тиімділігі мен айналмалы қозғалысы жақсарғанына қарамастан, Боултон мен Уатттың бу қозғалтқышының қуатты салмаққа қатынасы әлі де төмен болды.
Бу турбиналары
Теңіз көлігінде қолданылатын ең тиімді булы қозғалтқыш – бу турбинасы. Ол 19 ғасырдың соңында жасалып, 20 ғасыр бойы қолданылды. 1729 жылы ағылшын дәрігері Джон Аллен бу қайығын сипаттап, патент алды. 1736 жылы Джонатан Халлз Англияда Ньюкомен қозғалтқышымен жұмыс істейтін бу қайығына патент алды (бұл жерде шкив, сондай-ақ айналмалы қозғалыс алу үшін палл мен храповик қолданылды), бірақ бұл идеяны жүзеге асырған Джеймс Уатттың бу қозғалтқыштарындағы жетістіктер болды. Англияға сапар барысында Уатттың қозғалтқышы туралы білген Пенсильвания штатының Ланкастер қаласынан Уильям Генри өз қозғалтқышын жасап, қайыққа орнатты. Қайық суға батып кетті, Генри жақсартылған модель жасады, бірақ үлкен жетістікке жете алмады, алайда ол басқаларды шабыттандырған болуы мүмкін. Алғашқы бумен жүретін кеме, Пироскаф, қос әрекетті бу қозғалтқышымен жұмыс істейтін, екі қанатты бу кемесі болды. Оны Францияда 1783 жылы маркиз Клод де Жуфрой және оның әріптестері 1776 жылғы Палмипедтің жақсартылған нұсқасы ретінде салды. 1783 жылғы 15 шілдедегі алғашқы көрсетілімде Пироскаф Саона өзенімен ағысқа қарсы он бес минутқа дейін жүрді, содан кейін қозғалтқыш істен шықты. Қайық бірнеше рет осындай сапар жасағандықтан, оны жөндеу оңай болған деседі. Осыдан кейін де Жуфрой үкіметті өз жұмысына қызықтыруға тырысты, бірақ саяси себептермен оған Париждегі Сена өзенінде тағы бір үлгі жасау керектігін айтты. Де Жуфройдың мұндай қаражаты болмады, ал француз революциясынан кейін ол елден кеткен соң жоба тоқтатылды. Содан кейін Миллер 1785 жылы қайықта корпуска орнатылған дөңгелекті қозғалтатын бу қозғалтқышын жасау үшін инженер Уильям Саймингтонды жалдады. 1788 жылы қайық Дальсвинтон көлінде сынақтан өтті, ал келесі жылы одан да үлкен бу кемесі пайда болды. Содан кейін Миллер жобадан бас тартты.
19 ғасыр
Патрик Миллердің сәтсіз жобасы Форт және Клайд каналы компаниясының губернаторы Лорд Дундастың назарын аударды, және 5 маусымда канал компаниясы директорларымен өткен кездесуде олар капитан Шенктің кемесінің үлгісін пайдалану туралы оның ұсыныстарын мақұлдады. Кеме Александр Харт Грангемутта, Симингтонның жобасына сәйкес, тік цилиндрлі қозғалтқышпен және дөңгелектерді басқаратын кранкқа күш беруге арналған қиылысқақпен салынды. 1801 жылдың маусым айында Карон өзеніндегі сынақтар сәтті аяқталды, олар Форт өзенінен Каронға, содан кейін Форт және Клайд каналы бойымен жүзуді қамтыды. 1801 жылы Симингтон тікелей кранкпен байланыстырылған көлденең бу қозғалтқышына патент алды. Ол Лорд Дундастан екінші пароходты салуға қолдау алды, ол Лорд Дундастың қызының құрметіне «Шарлотта Дундас» деп аталды. Симингтон өзінің қуатты көлденең қозғалтқышына негізделген жаңа корпус жобалады, онда кранк корпустың орталық тұғырында орналасқан үлкен дөңгелекті дөңгелекті қозғалтады, бұл канал жағалауларына зақым келтіруден сақтауға бағытталған. Жаңа кеменің ұзындығы 56 фут (17,1 м), ені 18 фут (5,5 м), тереңдігі 8 фут (2,4 м) және ағаштан жасалған корпусы болды. Кемені Джон Аллан, ал қозғалтқышты Карон компаниясы жасады. Бірінші сапар 1803 жылдың 4 қаңтарында Глазгодағы каналда жасалды, бортта Лорд Дундас және оның бірнеше туыстары мен достары болды. Көпшілік көргендеріне риза болды, бірақ Симингтон оны жақсартуды қалады және 28 наурызда тағы бір сынақ жүргізілді. Осы жолы «Шарлотта Дундас» 70 тонналық екі баржаны Форт және Клайд каналы бойымен 30 км (шамамен 20 миль) Глазгоға дейін сүйреп әкелді. «Күшті қарсы жел» барлық басқа канал кемелерін тоқтатқанына қарамастан, бұл сапар тоғыз сағаттан астам уақыт алды және орташа жылдамдық шамамен 3 км/сағ (2 миль) құрады. «Шарлотта Дундас» кемелерге бу күшінің тиімділігін көрсеткен алғашқы практикалық пароход болды және одан кейін пароходтардың үздіксіз дамуы басталды. Америкалық Роберт Фултон «Шарлотта Дундастың» сынақтарына қатысып, оның әлеуетіне қызығушылық танытты. Францияда жұмыс істеген кезде ол шотланд инженері Генри Беллмен хат алмасып, одан көмек алды. Фултон 1803 жылы Сена өзенінде жүзіп өткен өзінің пароходының жобасын жасады. Кейіннен Фултон Боултон мен Уотттың бу қозғалтқышын сатып алып, Америкаға жеткізді, онда 1807 жылы оның алғашқы толыққанды бу кемесі салынды – «Норт-Ривер-Стимбоат» (кейін «Клермонт» деп аталды), ол Нью-Йорк пен Олбани арасында жолаушыларды тасымалдады. «Клермонт» 241 км қашықтықты 32 сағатта жүзіп өтті. Бу кемесі Боултон мен Уотттың қозғалтқышымен жабдықталған және ұзақ қашықтыққа сапар шегуге қабілетті болды. Бұл Гудзон өзені бойымен жолаушыларды тасымалдаған алғашқы коммерциялық сәтті пароход болды. 1807 жылы Роберт Л. Стивенс «Феникс» пароходының жұмысын бастады, ол жоғары қысымды қозғалтқышпен және төмен қысымды конденсациялық қозғалтқышпен біріктірілген. Жоғары қысыммен жұмыс істейтін алғашқы бу кемелерінің бірі Оливер Эванс жобалаған «Этна» және «Пенсильвания» болды. 1811 жылдың қазан айында Джон Стивенс жобалаған «Литл Джулиана» кемесі Хобокен мен Нью-Йорк арасында алғашқы бумен жұмыс істейтін паром ретінде жұмыс істеді. Стивенс кемесі екі бұрандалы пароход ретінде жасалған, ол «Клермонттың» Боултон мен Уотт қозғалтқышынан өзгеше болды. Бұл жоба Стивенстің бұрынғы «Феникс» пароходының модификациясы болды, ол Хобокеннен Филадельфияға дейінгі ашық мұхит бағытында сәтті жүзіп өткен алғашқы пароход болды. 1812 жылы Генри Беллдің «PS Комет» пароходы қолданысқа енгізілді. Бұл пароход Еуропадағы алғашқы коммерциялық жолаушылар тасымалы болды және Шотландиядағы Клайд өзені бойымен жүзіп өтті. 1818 жылы алғашқы итальяндық бу кемесі «Фердинанд I» Неаполь портынан шықты, онда ол салынған.
Теңізге жүретін
Теңізде алғашқы пароход Ричард Райттың "Эксперимент" атты алғашқы пароходы болды, ол бұрынғы француздық лугері болатын. Ол Лидстен Ярмутқа дейін жүзіп, 1813 жылдың 19 шілдесінде Ярмутқа жетті. "Туг" атты алғашқы буксирді Вудс бауырлары 1817 жылдың 5 қарашасында Порт Глазгода іске қосты. 1818 жылғы жазда ол Шотландияның солтүстігін айналып, шығыс жағалауға жеткен алғашқы пароход болды. Пароходтарға отынды (көмірді) жүк орнына тасымалдау қажет болды. Осы себепті, біраз уақытқа дейін ұзақ сапарлар үшін желкенді кемелер экономикалық жағынан тиімдірек болды. Дегенмен, бу қозғалтқышының технологиясы жақсарған сайын, отынның бірдей мөлшерінен көбірек қуат өндіріліп, ұзақ қашықтықтарға жүруге мүмкіндік туды. 1855 жылы салынған пароход Атлантиканы кесіп өту үшін қолжетімді жүк кеңістігінің шамамен 40% -ын көмірге жұмсауға мұқтаж болды, бірақ 1860 жылдары трансатлантикалық пароход қызметтері тиімді болды және пароходтар бұл бағыттарда басымдық ала бастады. 1870 жылдары, әсіресе 1869 жылы Суэц каналының ашылуымен байланысты, Оңтүстік Азия Еуропадан келетін пароходтар үшін экономикалық тұрғыдан қолжетімді болды. 1890 жылдары пароход технологиясы осыншалықты жақсарды ki, пароходтар ұзақ қашықтыққа сапарларда да экономикалық тұрғыдан тиімді болды, мысалы, Ұлыбританияны Тынық мұхитындағы Сингапур және Гонконг сияқты Азия колонияларымен байланыстырғанда. Бұл желкенді кемелердің құлдырауына әкелді.
Шығу тегі
АҚШ-та бу кемелерінің дәуірі 1787 жылы Филадельфияда Джон Фитч (1743–1798) АҚШ Конституциялық конвенциясының мүшелерінің куәгерлігімен 22 тамызда Делавэр өзенінде 45 футтық (14 метрлік) бу кемесінің алғашқы сәтті сынағын жасағанда басталды. Кейіннен Фитч (1790) Делавэр өзені арқылы Филадельфия мен Нью-Джерси штатының Берлингтон қалалары арасында жолаушылар мен жүк тасымалдайтын үлкен кеме салды. Оның бу кемесі қаржылық сәттілікке жете алмады және қызмет еткен бірнеше айдан кейін жабылды, бірақ бұл жоспарланған жолаушылар тасымалында теңіз бу қозғалтқышын алғаш рет пайдалануды білдірді. Оливер Эванс (1755–1819) – Филадельфиялық өнертапқыш, Уэльске қоныс аударған отбасында Делавэр штатының Ньюпорт қаласында дүниеге келген. Ол 1801 жылы жақсартылған жоғары қысымды бу қозғалтқышын жобалады, бірақ оны 1804 жылы патенттеді. Филадельфия қалалық денсаулық сақтау басқармасын қаланың кемежайларын қазу және тазалау мәселесі мазалады. 1805 жылы Эванс оларды бумен жұмыс істейтін, ол Оруктор Амфиболос деп атаған қазба машинасын жасауға келісімге келдірді. Машина салынды, бірақ толыққанды сәттілікке жете алмады. Эванстың жоғары қысымды бу қозғалтқышының қуаттылығы салмағына қатысты жоғары болғандықтан, оны локомотивтер мен бу кемелерінде қолдану ыңғайлы болды. Эванс АҚШ патенттік заңдары өнертапқыштарға қамтамасыз ететін қорғаудың нашарлығына қатты ренжіді, сондықтан өзінің барлық инженерлік суреттерін және өнертабыс идеяларын жойды, балалары патенттік құқықтарды бұзу туралы соттасуда уақыттарын ысырап етпеуі үшін. Роберт Фултон Нью-Йорк пен Олбани қалалары арасындағы Хадсон өзені арқылы жүретін бу кемесін жасады. Ол Нью-Джерсидегі Хадсон өзенінде кең аумаққа ие болған Джон Стивенспен 1797 жылғы келісімді бұзғаннан кейін Хадсон өзеніндегі көлікке монополияны сәтті иеленді. Бұрынғы келісім бойынша Хадсон өзенінің солтүстік бөлігіндегі көлік Ливингстонға, ал оңтүстік бөлігіндегісі Стивенске берілді, екі бағытта да Стивенс жасаған кемелерді пайдалануға келісім берілді. Жаңа монополияға ие болған Фултон мен Ливингстонның кемесі, Ливингстонның мұралық иелігінің құрметіне Клермонт деп аталды, пайда әкеле алды. Клермонт күмәнданушылар тарапынан «Фултонның ақымақтығы» деп аталды. 1807 жылғы 17 тамызда Клермонттың Хадсон өзенімен жасаған есімді сапары басталды. Ол Олбаниге 32 сағаттан астам уақыт ішінде жетіп, кері сапарды шамамен сегіз сағатта жасады. Фултонның 1807 жылғы табысынан кейін АҚШ-тың ірі өзендерінде бу кемелерін пайдалану көп ұзамай басталды. 1811 жылы Питтсбург догынан Огайо өзенімен Миссисипиге және одан Нью-Орлеанға дейін бумен жүзген үздіксіз (2007 жылға дейін коммерциялық жолаушылар тасымалында сақталған) өзендік бу кемелері желісі іске қосылды. 1817 жылы Нью-Йорктегі Саккетс-Харбордағы консорциум Онтарио көлі мен Ұлы көлдерде жүретін алғашқы АҚШ бу кемесі, Ontario құрылысын қаржыландырып, көлдегі коммерциялық және жолаушылар тасымалының өсуін бастады. Өзен ұшқышы және жазушы Марк Твен өзінің «Миссисипидегі өмір» атты кітабында мұндай кемелердің жұмыс істеуін жан-жақты сипаттады.
Кемелердің түрлері
1849 жылы кеме қатынасы саласы желкенді қайықтардан бумен жұмыс істейтін қайықтарға және ағаштан жасалған кемелерден металлдан жасалған кемелерге ауысты. Негізінен үш түрлі кеме қолданылды: әртүрлі типтегі стандартты желкенді кемелер, клиперлер және бүйір немесе артқы жағына қайық дөңгелектері орнатылған бу кемелері. Өзендегі бу кемелері әдетте артқы жағына орнатылған қайық дөңгелектерін пайдаланды және жалпы тегіс, кейде терең емес өзендерде үлкен жүктерді тасымалдауға арналған жазық түбі мен кең корпустары болды. Теңізге шығатын бу кемелері әдетте бүйір дөңгелекті қайықтарды қолданды және теңізде жиі кездесетін дауылды ауа райында жүруге арналған тар, терең корпустарды пайдаланды. Кеме корпусының дизайны көбінесе клиперлік кеме дизайнына негізделген, ал қайық дөңгелектері қатал суға тап болғанда жүктеме мен кернеуді қолдау үшін қосымша нығайтулармен жабдықталған. Океанда ұзақ сапар шегуге арналған алғашқы бу кемесі 1819 жылы Англияның Ливерпуль қаласына және одан пошта мен жолаушылар тасымалы үшін арнайы салынған 320 тонналық, 98 футтық (30 м) кеме болды. 1819 жылдың 22 мамырында "Саванна" кемесінің күзетшілері 23 күн теңізде болғаннан кейін Ирландияны көрді. Нью-Йорктегі Allaire Iron Works компаниясы "Саваннаның" қозғалтқыш цилиндрін жеткізді, ал қалған қозғалтқыш компоненттері мен жүріс бөліктерін Нью-Джерсидегі Speedwell Ironworks компаниясы өндірді. Төмен қысымды қозғалтқыш бір цилиндрлі, 5 футтық (2 м) иілген тікелей әрекетті типті болды. "Саваннаның" қозғалтқышы мен машиналары сол кездегі үшін ерекше үлкен болды. Кемедегі темір қайық дөңгелектерінің диаметрі 16 фут, ал әр дөңгелекте сегіз қаптал болды. Отын ретінде кемеде көмір және ағаш тасымалданды. "СС Саванна" кемесі отын тасымалдауға тым кішкентай болғандықтан, оның қозғалтқышы тек тыныш ауа райында және портқа кіру мен шығу үшін ғана қолданылды. Қолдаушы жел болғанда, желкендер ғана кем дегенде төрт түйін жылдамдықпен жүзуге мүмкіндік берді. "Саванна" коммерциялық сәттілікке жете алмады, оның қозғалтқышы алынып тасталды және ол кәдімгі желкенді кемеге айналдырылды. 1848 жылға қарай АҚШ және Ұлыбритания кеме жасаушылары құрған бу кемелері Атлант мұхиты арқылы пошта мен жолаушылар тасымалы үшін қолданылып, 4828 шақырымдық сапар жасады. Бу кемелерінің қозғалтқыштарын жұмыс істету үшін күніне көп мөлшерде көмір қажет болғандықтан, оларды пайдалану қымбатқа түсті. Бастапқыда теңіздегі барлық бу кемелерінде бу қозғалтқышының қуатын толықтыру және оны жөндеу немесе күтіп ұстау қажет болған кезде қуат беру үшін мачта мен желкендер орнатылған. Бұл бу кемелері әдетте жоғары құндылықтағы жүктерге, поштаға және жолаушыларға арналған және көмірдің қажетті жүктемесіне байланысты орташа жүк тасымалдау қабілетіне ие болды. Әдетте, бұл кемелерде көмірді отқа жағу үшін от сөндірушілердің көмірді отқа лақтыруы қажет болды. 1849 жылы бұрандалы винт ойлап табылды және кеме құрылысында темірдің қолданылуы артып, винттерден туындайтын кернеуді өтеуге мүмкіндік болғандықтан, ол баяу енгізіле бастады. XIX ғасырдың басында ағаштан жасалған кемелерді жасау үшін қажетті ағаш пен ағаш материалдарының бағасы өсті, ал темір кемелерді жасау үшін қажетті темір пластиналар, мысалы, Уэльстегі Мертир Тидфилдегі ірі темір зауыдтарының тиімділігі артуымен бірге арзандады. Бұрандалы винт кеменің артқы жағына үлкен күш түсірді және ағаш қайықтардан темір қайықтарға толық көшу – 1860 жылға қарай қарқынды жүрген процеске дейін кеңінен қолданылмады. 1840 жылдары Cunard Line және басқалары көрсеткендей, мұхитқа шығатын бу кемелері индустриясы жақсы қалыптасқан. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің соңғы фрегаты "Санти" 1855 жылы суға жіберілді.
Батыс жағалау
1840-шы жылдардың ортасында Орегон мен Калифорнияны сатып алу Батыс жағалауын американдық пароходтар қозғалысына ашты. 1848 жылдан бастап Конгресс Тынық мұхитында тұрақты кеме, пошта, жолаушылар және жүк маршруттарын құру үшін Тынық мұхиты пошта пароход компаниясына 199,999 доллар субсидия берді. Бұл тұрақты жоспарланған бағыт Панама қаласынан, Никарагуадан және Мексикадан Сан-Франциско мен Орегонға және кері бағытта жүрді. Панама қаласы Панама арқылы өтетін Панама мойынының Тынық мұхитындағы аялдамасы болды. Шығыс жағалау қалаларынан және Нью-Орлеаннан Панамадағы Шагрес өзеніне және кері бағыттағы Атлант мұхиты пошта келісімшартын АҚШ пошталық бу кемелері компаниясы жеңіп алды, оның алғашқы дөңгелекті бу кемесі, SS Falcon (1848) 1848 жылғы 1 желтоқсанда Кариб теңізіне (Атлант мұхиты) – Панама мойынының аяқталу нүктесіне жіберілді. SS California (1848), Pacific Mail Steamship Company компаниясының алғашқы дөңгелекті пароходы, Нью-Йорк қаласынан 1848 жылғы 6 қазанда жартылай жүкпен, оның 60 салоны (шамамен 300 доллар) және 150 рулетка (шамамен 150 доллар) жолаушылар сыйымдылығымен шықты. Тек бірнешеуі ғана Калифорнияға дейін баратын. Оның экипажы 36 адамнан тұрды. Ол Нью-Йорктен Калифорниядағы алтын асығу туралы расталған хабар Шығыс жағалауына жеткенге дейін кетті. Калифорниядағы алтын асығуды президент Джеймс Полк 1848 жылғы 5 желтоқсандағы Мемлекеттік үндеуінде растағаннан кейін, адамдар SS California-ны ұстауға Панама қаласына асығып кетті. Ол Чилидің Вальпараисо қаласында және Панаманың Панама қаласында көбірек жолаушыларды жинады және 1849 жылғы 28 ақпанда Сан-Францискоға 400-ге жуық жолаушымен – жоспарланған сыйымдылықтан екі есе көп жолаушымен келді. Ол Панама қаласынан жол іздеп жүрген 400-ден 600-ға жуық жолаушыны қалдырды. SS California Нью-Йорктен Панама мен Мексика арқылы, кейін Кейп-Хорн айналып келгеннен кейін Панамаға келді. Панама мен Никарагуаға Нью-Йорк, Филадельфия, Бостон қалаларынан Нью-Орлеан мен Гавана арқылы дөңгелекті пароходпен сапарлар 4184 шақырымға созылып, шамамен екі аптаға созылды. Панама немесе Никарагуа мойыны арқылы сапарлар әдетте жергілікті каноэ мен қайықпен бір аптаға созылды. Сан-Францискодан Панама қаласына дейінгі 6437 шақырымдық жолды үш аптада жүзуге болады. Бұған қоса, Панама бағыты арқылы саяхат уақытында 1850 жылға дейін Панама қаласынан Сан-Францискоға баратын кеме табу үшін екі-төрт апта күту қажет болды. 1850 жылға дейін Атлант және Тынық мұхит бағыттарында тұрақты жоспарлы сапарлар жасау үшін жеткілікті дөңгелекті бу кемелері болған жоқ. Көп ұзамай басқа бу кемелері де соңынан еріп, 1849 жылдың соңында SS McKim (1848) сияқты дөңгелекті бу кемелері Сан-Францискодан Сан-Хоакин өзенінің дельтасынан Калифорния штатының Стоктон қаласына дейін 201 шақырымдық сапарға (125 миль) кеншілер мен олардың керек-жарақтарын тасымалдай бастады. Осылайша алтын кен орындарына 201 шақырымға жақын жерге баруға мүмкіндік болды. Осыдан кейін көп ұзамай Сан-Франциско шығанағында бульдозерлер мен сүйреуші кемелер жұмыс істей бастады, шығанақтан кіру және шығу кемелерін жеделдетуге көмектесті. Калифорнияға және одан жолаушылар, пошта және жоғары құнды жүк тасымалы көбейген сайын, палуандық пароходтар көбейіп, тіпті Pacific Mail Steamship Company ғана қызмет етті. Панама арқылы Калифорнияға және одан палуандық пароходтармен сапар, егер кемеге күтулер болмаса, шамамен 40 күнде, вагонмен немесе 160 күнге қарағанда 100 күнге аз болды. Калифорниялық алтын іздеушілердің шамамен 20-30% үйлеріне, негізінен АҚШ-тың шығыс жағалауына Панама арқылы – ең жылдам жолмен оралды деп есептеледі. Көптеген адамдар өздерінің әйелдерімен, отбасыларымен және/немесе жақындарымен бірге шығыста өздерінің істерін шешкеннен кейін Калифорнияға оралды. Көпшілігі Панама немесе Никарагуа бағытын 1855 жылға дейін қолданды, Панама темір жолының аяқталуы Панама бағытын әлдеқайда оңай, жылдам және сенімді етті. 1849 - 1869 жылдары Құрама Штаттарда алғашқы трансконтиненттік темір жол салынып біткен кезде Панама арқылы 800 000-ға жуық адам жол жүрді. Жыл сайын Калифорнияда табылған шамамен 50 миллион доллар алтынның көпшілігі Панама бағыты арқылы Панама арқылы пановоздар, қайықтар мен каноэлер арқылы шығысқа жеткізілді. 1855 жылдан кейін Панама темір жолы аяқталғаннан кейін Панама жолы АҚШ-тың немесе Еуропаның шығыс жағалауынан Калифорнияға жетудің ең жылдам және ең оңай жолы болды. Калифорнияға баратын тауарлардың көпшілігі әлі де баяу, бірақ арзан Кейп-Хорн желкенді кеме жолынан жүретін. 1857 жылдың 12 қыркүйегінде дауыл кезінде дөңгелекті пароходтың (Ship of Gold) батып кетуі және шамамен 2 миллион долларлық Калифорния алтынының жоғалуы тікелей 1857 жылғы үрейге әкелді. Азамат соғысынан бұрынғы онжылдықтарда пароходтар қозғалысы, жолаушылар және жүк тасымалы экспоненциалды түрде өсті. Сонымен қатар, кептелулер, сайлар, қазан жарылыстары және адам қателігі салдарынан экономикалық және адамдық шығындар да өсті.
Азаматтық соғыс
АҚШ-тағы Азамат соғысы кезінде Хэмптон жолы шайқасы, көбінесе «Монитор мен Мерримак шайқасы» немесе «Темір кемелер шайқасы» деп аталады, 8-9 наурыз 1862 жылы екі күн бойы бумен жүретін темір кемелермен өтті. Шайқас Вирджиния штатындағы Хэмптон жолында, Елизавета және Нансемонд өзендерінің Чесапик шығанағына құяр алдында Джеймс өзенімен қосылған жерде болды, бұл Норфолк қаласына жақын жерде орналасқан. Бұл шайқас Америка Конфедеративтік Штаттарының Вирджинияны халықаралық саудадан толықтай үзіп тастаған Одақтың теңіз блокадасын бұзуға жасаған әрекеттерінің бір бөлігі болды. Батыстағы Азамат соғысы Миссисипи және Теннесси өзендері сияқты маңызды өзендерді бақылау үшін жүргізілді, мұндайда паддлвейлерлер пайдаланылды. Мұндай кемелер тек Одақта ғана болды (Конфедерация бірнешеуін жаулап алды, бірақ оларды тиімді пайдалана алмады). Виксбург шайқасына мониторлар мен темір кемелер қатысты. «USS Cairo» – Виксбург шайқасынан аман қалған кеме. Одақтың Виксбургте жеңіске жеткеніне дейін, 1863 жылғы 4 шілдеде өзен қайта ашылғанша, Конфедерацияның Миссисипи өзенін блокадалауы салдарынан өзендегі сауда екі жылға тоқтатылды. Эдстің темір кемелерінің табысы және Фаррагуттың Нью-Орлеанды басып алуы Солтүстік Одақ үшін өзенді қамтамасыз етті. Одақ әскерлері Миссисипи өзенінің салаларын бақылауға алғанмен, Конфедерация тарапынан сапарларға кедергі келтірілуі мүмкін болды. Мұны 1863 жылғы 16 шілдеде Арканзас өзені арқылы Форт Смиттен Форт Гибсонға жабдықтар тасымалдаған «J. R. Williams» пароходына жасалған шабуыл көрсетті. Пароход қиратылды, жүгі жоғалып, кішкентай одақтық күзет тобы тарап кетті. Алайда, бұл оқиға Одақтың соғыс күш-жігеріне ешқандай әсер етпеді. Азамат соғысының соңында, 1865 жылғы сәуірде ең ауыр апат орын алды. Конфедерация лагерінен босатылған Одақтың сарбаздарын тасымалдаған «Султана» пароходы жарылып, 1700-нен астам адам қаза тапты.
Миссисипи және Миссури өзендеріндегі көліктер
XIX ғасырдың көп бөлігінде және XX ғасырдың басында Миссисипи өзеніндегі сауда көбінесе дөңгелекті бу кемелерімен жүзеге асырылды. Оларды пайдалану портты қалалардың экономикасының қарқынды дамуына, ауыл шаруашылығы және тауарлық өнімдерді нарыққа оңай жеткізілуіне, сондай-ақ ірі өзендер бойындағы гүлденуге ықпал етті. Олардың сәттілігі континенттің тереңіне енуге мүмкіндік берді, 1859 жылы Ансон Нортхап Қызыл өзен арқылы Канада-АҚШ шекарасын кесіп өткен алғашқы бу кемесі болды. Олар маңызды саяси оқиғаларға да қатысты, мысалы, Луи Рильдің Форт-Гарридегі International кемесін басып алуы немесе Габриэль Дюмонның Норткоттпен Батоште кездесуі. Бу кемелері соншалықты құрметке ие болғандықтан, мемлекеттік символға айналды; 1838 жылғы Steamboat Iowa кемесі Айова мөріне енгізілді, өйткені ол жылдамдық, күш және прогресті білдірді. Сонымен қатар, бу кемелерінің кеңеюі қоршаған ортаға, әсіресе Орта Миссисипи аңғарында, Сент-Луис пен Огайо өзенінің қосылған жері арасында ауыр зиян келтірді. Бу кемелері отын үшін көп мөлшерде ағашты пайдаланды, нәтижесінде өзеннің жағалауы мен жазығы ормансыз қалды. Бұл жағалаудың тұрақсыздығына, суға шөгіндінің қосылуына әкелді, өзенді тереңсіз және осылайша кеңірек етіп, өзен арнасының он мильдік кең жазықтықта болжамсыз, бүйірлік қозғалысын тудырды, кеме қатынасына қауіп төндірді. Арнаны таза ұстауға арналған кемелердің экипаждары кейде қалған ірі ағаштарды немесе жағадан артқа қарай кесіп тастады, бұл мәселені одан бетер ушықтырды. XIX ғасырда Миссисипи өзенінің су тасуы, жазық аймақ ағаштар мен бұталарға толы болған кездегіден гөрі ауыр проблемаға айналды. Көптеген бу кемелері қазандықтың жарылуынан немесе өрттен жойылды, ал көптегені өзенге батып, кейбіреулері өзен бағытын өзгерткенде шөгінділермен көміліп қалды. 1811 жылдан 1899 жылға дейін Сент-Луис пен Огайо өзені арасында 156 бу кемесі тосқауылдарға немесе тастарға шалынып жоғалды. Тағы 411 кеме осы кезеңде өрттен, жарылыстан немесе мұздан зақымдалды. Осы кезеңнен аман қалған сирек Миссисипи артқы дөңгелекті кемелерінің бірі – Julius C. Wilkie, 1981 жылы өртеніп жойылғанға дейін Миннесота штатының Винона қаласында мұражай кемесі ретінде жұмыс істеді. Оның орнына салынған кеме бу кемесі емес еді. Көшірмесі 2008 жылы жойылды. 1844 жылдан 1857 жылға дейін Солтүстік Американың Ұлы көлдері бойында сәнді сарай кемелері жолаушылар мен жүктерді тасымалдады. Ұлы көлдердегі жолаушылар кемелерінің ең гүлденген кезеңі 1850 жылдан 1950 жылға дейінгі ғасыр болды. Бұл Ұлы көлдердегі көптеген бумен жұмыс істейтін жолаушылар тасымалдайтын паромдардың соңғысы. Ұлы көлдерде көлдік жүк тасушы деп аталатын ерекше жүк тасушылар дамыды. 1906 жылы суға түсірілген St. Marys Challenger кемесі АҚШ-тағы ең ескі жұмыс істеп тұрған бу кемесі болып табылады. Ол Skinner Marine Unaflow 4 цилиндрлі поршеньді бу қозғалтқышын қуат станциясы ретінде пайдаланады. Әйелдер 19 ғасырдың соңында бу кемесінің капитаны бола бастады. 1884 жылы Мэри Миллисент Миллер бу кемесін басқаруға лицензия алған алғашқы әйел болды. 1888 жылы Калли Лич Френч өзінің бірінші сыныптық лицензиясын алды. 1892 жылы ол магистрлік лицензияны алып, Миссисипи өзенінде жұмыс істейтін және жұмыс істейтін жалғыз әйел болды. Тағы бір ертедегі бу кемесінің капитаны 1894 жылы лицензия алған Бланш Дуглас Лизерс болды. Мэри Беккер Грин 1897 жылы лицензиясын алып, күйеуімен бірге Грин желісін құрды.
Миссисипи өзенінің батыс жағындағы өзендердегі бу кемелер
Қызыл өзенде Луизиана штатының Шревпорт қаласына дейін де бу қайықтары жүретін. 1815 жылы сәуірде капитан Генри Миллер Шрив Қызыл өзенге "Энтерпрайз" бу кемесін алғаш рет көтеріп келді. 1839 жылы капитан Генри Миллер Шрив Ұлы тосқанауылды бұзғаннан кейін, өзенде 160 мильге созылған ағаш кедергісі болды. 1830-жылдардың соңында Миссисипи өзенінің батыс жағындағы өзендердегі бу кемелері ұзын, кең, аз су тартып жүретін, жеңіл конструкциялы кемелер болатын, ал қозғалтқыштары палубада орналасқан еді. Бұл жаңа бу кемелері тек 20 дюйм суда жүзе алатын. Замандастары олардың "көптеген ауыр нөміспен жүре алатынын" айтқан.
Бу қайығымен құм үстінде немесе рифтерден алыстату
Кемеді итеру – бұл бу кемесінің мұрын бөлігін аяқтарға тірегендей көтеріп, полюстер, блоктар және берік тұтқалармен құмды жағалаудан өту, ал содан кейін кемені біртіндеп жылжыту үшін жетек дөңгелектерін пайдалану еді. Кемені құмнан өз күшімен жылжыту "кеме итеру" және "шөпте секіру" деп аталды. Екі ұзын, мықты полюстер кеменің алдыңғы бөлігінен екі жаққа құмға үлкен бұрышпен итерілді. Әр полюстің ұшына блок берік арқанмен немесе қысқышпен бекітілді, ол кеменің алдыңғы жағына орнатылған ұқсас екі блок арқылы төмен түсетін шкивтерден өтті. Әр арқанның соңы шығырға жалғанады, ол бұрылғанда тартылып, кеменің қабырғаларына салмақ салғандықтан, кеменің мұрын бөлігін сәл көтерді. Жетек дөңгелектерін қосу және полюстерді орналастыру кеменің мұрын бөлігін көтеріп, кемені бірнеше метр алға жылжытатын болды. Бұл экипаж үшін ауыр және қауіпті жұмыс еді, тіпті бу машинасымен жұмыс істейтін шығыр болған жағдайда да.
Қос жолмен
Екі рет сапар жасау – су деңгейі тым төмен түскен немесе мұз кедергі келтірген кезде, кеменің жүгін жағаға түсіріп, салмағын азайту мақсатымен екі рет сапар жасауды білдіреді. Кеме жүгін қайта алып жүру үшін (демек, екінші рет сапар жасауға) міндетті болды.
Мыстырма сақиналары, 1854 жылы мақтадан жасалған тұтқырлар
1854: Джон Рамсботтом цилиндр қабырғасына сыртқа қарай серпімді күшпен тығыздық сақтайтын үлкен өлшемді бөлінген болат поршень сақиналарын қолдану туралы есеп жариялады. Бұл бұрынғы мақтадан жасалған тығыздарға қарағанда әлдеқайда жақсы тығыздауға мүмкіндік беріп, тиімділікті арттырды және "үсіп кету" алдында жүйедегі қысымды едәуір арттыруға жол берді.
Аллен булы машинасы 3 - 5 есе жоғары жылдамдықпен, 1862
1862: Алленнің бу машинасы (кейін Портер Аллен деп аталды) Лондон көрмесінде таныстырылды. Ол өте дәл әрі тепе-теңдікпен жасалған, сондықтан басқа стационарлық қозғалтқыштардан үш-бес есе жылдам жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Ұзындығы қысқа соққысы мен жоғары жылдамдығы цилиндрдегі конденсацияны азайтып, тиімділікті едәуір арттырады. Жоғары жылдамдық тікелей қосылымды немесе кіші шкивтер мен белбеулерді пайдалануға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта АҚШ-тың ішкі су жолдарында бес ірі коммерциялық бу кемесі жұмыс істейді. Түнде саяхаттайтын жалғыз бу кемесі – 432 жолаушыға арналған «Американ Куин», ол Миссисипи, Огайо, Камберленд және Теннесси өзендерінде жылдың 11 айы бойы бір апталық круиздерді жүргізеді. Қалғандары күндізгі кемелер: олар – Нью-Йорк штатындағы Чаутауква көліндегі «Шаутауква Белл», Нью-Йорк штатындағы Джордж көліндегі «Минне Ха Ха», Джордж көлінде; Луисвиллдегі «Белл Луисвилл», Кентукки штатында, Огайо өзенінде; және Нью-Орлеандағы «Натчез», Луизиана штатында, Миссисипи өзенінде жұмыс істейді. Өзендердегі заманауи кемелер туралы мәліметтерді «Өзен кемелері» мақаласынан қараңыз.
Канада
Канаданың Британдық Колумбия провинциясының Террас қаласында әр жазда "Өзен қайықтары күні" тойланады. Скина өзенінің жағасында салынған қала 20-ғасырдың басына дейін көлік және сауда үшін бу кемелеріне тәуелді болды. Скинаға алғашқы бу кемесі 1864 жылы "Юнион" болды. 1866 жылы Мамфорд өзенге көтерілуге тырысты, бірақ ол тек Китсумкалум өзеніне дейін жетті. 1891 жылы ғана "Гудзон Бэй Компаниясының" "Каледония" атты кемесі Кицелас каньонын сәтті басып өтіп, Хазельтонға жетті. 20-ғасырдың басында балық шаруашылығының өсуі және алтын іздеуге байланысты көптеген бу кемелері салынды. Толық ақпарат алу үшін "Скина өзенінің бу кемелері" деген мақаланы қараңыз. Стернвилерлер Батыс Канаданың дамуында маңызды көлік құралы болды. Олар Манитоба, Саскачеван, Альберта, Британдық Колумбия және Юкон провинцияларының кеме жүретін су жолдарында қолданылды, көбінесе теміржолдар мен автомобиль жолдарының кеңеюімен алмастырылды. Юкон мен Британдық Колумбияның таулы және шалғай аймақтарында жұмыс істейтін стернвилерлер 20-ғасырдың соңына дейін сақталды. Бұл кемелердің қарапайымдылығы мен аз суға батуы сыртқы әлемнен толық оқшауланған елді мекендер үшін өте маңызды болды. Төменгі, жазық түбіне байланысты (Канададағы батыс өзендерінің стернвилерлеріне әдетте үш футтан аз су жеткілікті болды), олар жолаушыларды және жүктерді алу немесе түсіру үшін өзен жағалауының кез келген жеріне жақындаса алды. Стернвилерлер кейіннен оларды алмастырған теміржолдардың құрылысына да көмектесті. Олар құрылыс лагерлеріне жабдықтар, рельстер және басқа материалдарды тасыды. 1860 жылдардан бастап көптеген стернвилерлерге орнатылған қарапайым, әмбебап локомотив стиліндегі қазандықтар, Күтаней көлдері мен Оканаган аймағы сияқты халық тығыз қоныстанған жерлерде көмір, ал Юкон өзені мен Солтүстік Британдық Колумбия сияқты шалғай аймақтарда ағаш отынымен жұмыс істеді. Кемелердің корпусы әдетте ағаштан жасалған, бірақ темір, болат және композиттік материалдар біртіндеп оларды ығыстырды. Корпустың ішкі жағында "кильсон" деп аталатын бойлық ағаштар тізбегімен нығайтылды. Корпустың беріктігін арттыру үшін "қоян таяқшалары" немесе "қоян тізбектері" жүйесі қолданылды, олар кильсонға бекітіліп, "қоян тіректері" деп аталатын тік мачталар арқылы жоғары және төмен жүргізілді. Миссисипи және оның салаларындағы кемелерге, сондай-ақ Калифорния, Айдахо, Орегон, Вашингтон және Аляска өзендеріндегі кемелерге ұқсас, канадалық стернвилерлердің қызмет ету мерзімі салыстырмалы түрде қысқа болды. Олардың ауыр пайдаланылуы және ағаш корпусының икемділігі олардың көпшілігінің өмірі он жылдан аспайтынын білдірді. Юконда екі кеме сақталған: Уайтхорстағы және Доусон Ситидегі. Юкон өзенінің бойында әлі де көптеген қираған кемелерді табуға болады. Британдық Колумбияда 1898 жылы "Канадалық Тынық мұхиты темір жолы" (CPR) салған "Мойи" 1957 жылға дейін Күтаней көлінде жұмыс істеді. Ол мұқият қалпына келтіріліп, Касло ауылында орналасқан, ол Касло қалалық ақпараттық орталығының жанындағы туристік орталық болып табылады. "Мойи" әлемдегі ең көне сақталған стернвилер. "SS Sicamous" және "SS Naramata" (бу сүйрегіш және мұзқұрғақ) 1914 жылы Оканаган көлінің оңтүстік жағындағы Пентиктонда сақталған. "СС Самсон V" - Канададағы сумен жүретін бірден-бір бу кемесі. Ол 1937 жылы Канаданың қоғамдық жұмыстар департаменті Фрейзер өзенінің төменгі ағысынан ағаштар мен қоқыстарды тазалау және кемежайларды және навигациялық құралдарды күтіп ұстау үшін құрылған. Фрейзер өзеніндегі бүркемелерді тартушылардың бес кемесінің бірі болған "Самсон V" 1914 жылғы "Самсон II" кемесінен алынған қозғалтқыштарға, дөңгелектерге және басқа да бөліктерге ие. Қазір ол Ванкувердің жанындағы Нью-Вестминстер портында жүзетін мұражай ретінде орналасқан. Солтүстік Америкадағы ең көне жұмыс істейтін бу кемесі - бұл 1887 жылы Шотландияда Канаданың Онтарио провинциясының Мускока ауданындағы Мускока көлдерінде жүзу үшін салынған кеме. Бастапқыда "S. S. Nipissing" деп аталған, ол жақты дөңгелекті, жүріп жүретін сәулелі қозғалтқыштан екі қарсы айналатын пропеллерлі кемеге айналдырылды. Колумбия өзеніндегі алғашқы әйел бу кемесінің капитаны Минни Моссман Хилл болды, ол 1887 жылы магистрлік және ұшқыш лицензиясын алды.
Ұлыбритания
Инженер Роберт Фурнесс және оның туысы, дәрігер Джеймс Эшворт, 1788 жылғы наурызда британдық №1640 патент алғаннан кейін Халл мен Беверли арасында бу қайығын жүргізгені хабарланды. Патент «кемелердің, шұңқырлардың, баржалардың және басқа да судағы кемелердің жұмысын жеделдету, сүйрету және жеңілдету үшін жаңадан ойлап табылған машинаға» берілген. Джеймс Олдхэм, MICE, 1853 жылғы 7 қыркүйекте Англияның Халл қаласында өткен Британдық ғылымды ілгерілету қауымдастығының 23-ші мәжілісінде берген «Халлдағы бу кемесінің өсуі, прогресі және қазіргі жағдайы» атты лекциясында F&A бу кемесін салғандарды қаншалықты жақсы білетінін айтты. Еуропадағы алғашқы коммерциялық сәтті бу кемесі Генри Беллдің 1812 жылғы «Кометі» Клайдта бу кемесінің жылдам кеңеюін бастады, ал төрт жыл ішінде швейцариялық көлдерді әлі де безендіріп тұрған көл кемелерінің алға басушысы Лох-Ломондтың ішкі суларында бу кемесі пайдалану басталды. Клайдта «Комет» 1812 жылы басталысынан кейін он жыл ішінде елуге жуық бу кемесі болды, сондай-ақ Ирландия теңізінен Белфастқа және көптеген британдық сағаларға қызмет көрсету басталды. 1900 жылға қарай Клайдта 300-ден астам бу кемесі болды. Адамдар шотландиялық каналдарды пайдалану және Таулы жерлер мен аралдарға қызмет көрсету үшін жасалған дәстүрлі үлгідегі, бумен жүретін шағын жүк кемелері – Клайд буферлеріне ерекше құрметпен қарады. Олар Нил Мунроның Пара Хендидің «Vital Spark» қайығы туралы әңгімелерімен және «Мэгги» фильмімен мәңгілікке дейін сақталды, ал аздағандары батыс таулы теңіз көлдерінің айналасында бумен жүзу үшін сақталды. 1850 жылдан бастап 20 ғасырдың алғашқы онжылдықтарына дейін Англия көлдер округінің Виндермир қаласында көптеген сәнді бу кемелері болды. Олар жеке кештерге, яхта жарыстарын тамашалауға немесе бір жағдайда жұмысқа бару үшін, Фурнесстегі Барроуға теміржол байланысы арқылы пайдаланылды. Осы керемет кемелердің көптегені будың сәннен шыққан кезде жойылып кетуден сақталды және қазір Виндермир бу кемесі мұражайының коллекциясының бөлігі болып табылады. Коллекцияға 1850 жылғы SL Dolly, әлемдегі ең көне механикалық қозғалтқыш қайық және бірнеше классикалық Виндермир кемелері кіреді. Бүгінде 1900 жылғы бу кемесі әлі де Катрина көлінде жүзіп жүр, ал Ломонд көлінде PS Maid of the Loch қалпына келтірілуде, ал Англия көлдерінде ең көне жұмыс істейтін жолаушылар яхтасы SY Gondola (1859 жылы салынған, 1979 жылы қайта салынған) жазғы маусымда күн сайын Конистон Вотерде жүзіп жүреді. 1947 жылы салынған «Уэверли» кемесі осы флоттың соңғы тірі қалған кемесі және әлемдегі соңғы теңізге жүретін бу кемесі болып табылады. Бұл кеме жыл сайын Ұлыбританияның түкпір-түкпіріндегі орындардан толық маусымға дейін жүзіп өтеді және 1899 жылы салынған өзінің алдыңғысының 1940 жылы Дюнкерк шайқасында батып кетуін еске алу үшін Англия арнасынан өтті. Клайдтан кейін Темза сағасы 1815 жылы Клайдтан түсірілген «Марджери» мен «Темзадан» басталып, бу кемелері үшін негізгі өсу аймағы болды. 1838 жылдан бастап теміржолдың пайда болуына дейін бу кемелері көптеген желкенді және ескірген паромдардың рөлін үнемі өз мойнына алды, 1830 жылға қарай кем дегенде 80 паром бар, Лондоннан Грейвсенд пен Маргейтке және Ричмондқа дейінгі бағыттармен. 1835 жылы Diamond Steam Packet Company компаниясы, бірнеше танымал компаниялардың бірі, жылына 250 000 жолаушыны тасымалдайтынын хабарлады. Темірден жасалған алғашқы бу кемесі – «Аарон Мэнби» 1821 жылы Стаффордширдегі Хорсли темір комбинатында салынды және Ротерхиттегі Суррей доктарында іске қосылды. Темзада сынақтан өткеннен кейін қайық Парижге дейін жүзіп, Сейн өзенінде пайдаланылды. Бірнеше жылдан кейін осыған ұқсас үш темір бу кемесі пайда болды. Темза өзенінде шынайы бу кемелері аз қалды, бірақ олардың біразы әлі де бар. SL (бу кемесі) Nuneham – 1898 жылы салынған Виктория дәуіріндегі нағыз бу кемесі. Ол Раннимедке тікелей орналасқан. SL Nuneham Эдвин Кларк Темаса және Северн каналында Порт Бримскомбеде салды. Ол Оксфорд пен Кингстон арасындағы тұрақты жолаушылар қызметі үшін Оксфордтағы Salter Bros үшін салынған. Бастапқыда Sissons үш есе кеңейтілген булы қозғалтқышы 1960 жылдары алынып тасталды және дизельді қозғалтқышпен ауыстырылды. 1972 жылы SL Nuneham Лондонның қайық операторына сатылып, Вестминстер айлағында Хэмптон-Корт қызметіне енгізілді. 1984 жылы қайық қайтадан сатылды – қазір ол мүлдем бос күйде, Руннимдедегі French Brothers Ltd компаниясына қалпына келтіру жобасы ретінде. Бірнеше жыл бойы French Brothers мұқият қайтадан оның бұрынғы ерекшеліктеріне келтірді. Америкадағы мұражайдан ұқсас Sissons үш есе кеңейтілген қозғалтқышы табылып, Ұлыбританияға жеткізіліп, жаңа көмірмен қыздырылатын шотланд қазанымен бірге орнатылды, оны Йоркширдегі Киглидегі Алан Макьюэн жасап, салды. Үстін құрылысы бастапқы дизайн мен сәніне сәйкес қайта жаңартылды, соның ішінде көтерілген шатыры, ағашпен қапталған зал және ашық үстіңгі палубасы. Қайта жаңарту 1997 жылы аяқталды және кемеге 106 жолаушыға арналған MCA жолаушылар сертификаты берілді. SL Nuneham French Brothers Ltd компаниясымен қайтадан қызметке енгізілді, бірақ Темза бу кемесі компаниясы ретінде сауда жасады.
Еуропа
1856 жылы салынған PS Skibladner – Норвегиядағы Мьёса көлінің бойындағы қалаларға қызмет ететін, әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған ең көне бу кемесі. Данияда бұрынғы кезде бу кемелері көлік құралы ретінде танымал болған, көбінесе демалыс мақсатында пайдаланылған. Олар жолаушыларды жағалау бойымен немесе үлкен көлдер арқылы қысқа қашықтыққа тасымалдау үшін қолданылды. Кейіннен сұраныстан шығып қалған, бірақ кейбір алғашқы кемелер әлі де жұмыс істеп тұр, мысалы, Hjejlen. 1861 жылы салынған бұл бу кемесі норвеждік Skibladner-ден кейін екінші орында тұр және Силькеборг маңындағы Юльсё көлінде жүзеді. Швейцария көлдерінде көптеген ірі бу кемелері бар. Люцерн көлінде бес палуандық кеме әлі де қызмет етеді: Uri (1901) [de] (1901 жылы салынған, 800 жолаушы), Unterwalden (1902) [de] (1902, 800 жолаушы), Schiller (1906) [de] (1906, 900 жолаушы), Gallia (Schiff, 1913) [de] (1913, 900 жолаушы, Еуропа көлдеріндегі ең жылдам палуандық дөңгелек) және Stadt Luzern (Schiff, 1928) [de] (1928, 1200 жолаушы, Швейцария көлі үшін салынған соңғы бу кемесі). Женева көлінде бес бу кемесі, сондай-ақ дизельдік двигательге ауыстырылған бірнеше ескі бу кемелері, Цюрих көлінде екі бу кемесі және басқа көлдерде бір-бір бу кемесі бар. Австрияда 1871 жылғы Gisela [de] (250 жолаушы) палуандық кемесі Траунзе көлінде әлі де қызмет етеді. 1913 жылғы Hohentwiel палуандық кемесі Констанц көліндегі ең көне жолаушылар кемесі болып табылады. Нидерландта жыл сайынғы Синтерклаас мерекесінде бу кемесі пайдаланылады. Дәстүр бойынша, Синтерклаас Нидерландқа әрқашан бу кемесімен келеді. Нидерландтағы бұл кеме Pakjesboot 12 деп аталады.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда 1912 жылы салынған TSS Earnslaw бу пароходы әлі күнге дейін Вакатипу көлінде туристік саяхаттар жасап тұрады, ол көл Куинстаун қаласына жақын орналасқан таулы көл.
Вьетнам
Бумен жұмыс істейтін кемелердің зор мүмкіндігін байқаған Вьетнам императоры Мин Манг француз жасаған бу кемені қайта жасауға тырысты. 1838 жылы жасалған алғашқы сынақ қазандықтың бұзылуынан сәтсіз аяқталды. Жобаны бақылаған адам тізбекке байланды, ал Құрылыс министрлігінің екі шенеуі – Нгуен Чынг Мау және Нго Ким Лан жалған есеп бергені үшін түрмеге қамалды. Жоба қайтадан Хоанг Ван Лич пен Во Хуи Триньге тапсырылды. Екі айдан кейін жасалған екінші сынақта қозғалтқыш керемет жұмыс істеді. Император оларды жомарт сыйлады. Ол бұл машинаны батыстан сатып алуға болатынын, бірақ оның инженерлері мен механиктерінің қазіргі заманғы техникамен танысуы маңызды екенін айтты. Сондықтан, ешқандай шығын үлкен болмады. Осы жетістіктен рухтанған Мин Манг инженерлеріне өз флоттарын жабдықтау үшін бу машиналарын және бу кемелерін зерттеп, жасауды тапсырды. Мин Мангтың билігінің соңында «Йен Фи», «Ван Фи» және «Ву Фи» деп аталған 3 бу кемесі жасалды. Алайда, оның ізбасары қаржылық қиындықтарға байланысты, оның билігі кезінде көп жылдар бойы болған әлеуметтік толқулар осы қиындықтарды одан әрі ушықтырып, осы өнеркәсіпті сақтай алмады.
Сыртқы сілтемелер
Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to perform the translation. I will use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.
.