Маратха кастасы: тарихы мен құрамы

Маратха кастасы – Махараштрада кең таралған, текті әскери топ. Кунби, Дхангар, Лохар сияқты топтардың бірігуінен пайда болған. Шиваджи бастаған Маратха империясында маңызды рөл атқарды.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Maratha (caste) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Махараштра штабында басымды түрде таралған үнді кастасы.
Маратхи халқы немесе Махараштриялықтар.

Маратха кастасы 96 рудан тұрады, ол Махараштрадағы шаруа (Кунби), малшы (Дхангар), темірші (Лохар), ағаш шебер (Сутар), Бхандари, Тхакар және Коли касталарының бірігуінен ертерек ғасырларда қалыптасқан. Олардың көптеген өкілдері 16 ғасырда Декан сұлтандықтары мен моғолдар үшін әскери қызметке түсті. Кейін 17-18 ғасырларда олар Шиваджи құрған Маратха империясының әскерлерінде қызмет етті. Көптеген маратхаларға солтандықтар және моғолдар олардың қызметі үшін мұрагерлік феодалдық жерлер берді. Махараштри тарихшысы Б.Р.Сунтанкардың және Раджендра Вора сияқты ғалымдардың айтуынша, "маратхалар" - бұл "орта шаруа" кастасы, олар Махараштри қоғамының басым бөлігін басқа Кунби шаруа кастасымен бірге құрады. Вораның айтуынша, Маратхалар штаттың жалпы халқының шамамен 30 пайызын құрайды және Махараштрадағы билік құрылымында үстемдік танытады, әсіресе ауылдық қоғамда олардың саны көптігіне байланысты. Британдық тарихшы Джереми Блэктің сөзіне сүйенсек, "Маратха кастасы – шаруалардың, малшылардың, теміршілердің және т.б. 17-18 ғасырларда әскери қызметте болғандықтан бірігуі". Олар ауылдық жерлерде басымдыққа ие және негізінен жер иелері болып табылады. 2018 жылғы мәліметтерге сәйкес, Маратха кастасының 80 пайызы шаруалар болып табылады. Маратхалар 96 Кули Маратхалар немесе Шаханнау Куле деп аталатын 96 түрлі руға бөлінеді. Үш ру тізімі бар, бірақ тізімдердің жалпы құрамы бір-біріне жиі қайшы келеді. Бұл тізімдер 19 ғасырда жасалған. Маратха патшасы Шиваджи Маратха империясын құрды, оған Маратхадан және Махараштрадан шыққан жауынгерлер мен басқа да беделді тұлғалар кірді. Бұл империя 18 ғасырдың көп бөлігінде Үндістанда үстемдік құрды.

Шығу тегі

Қазіргі зерттеулер Маратхалар мен Кунбилердің бір тектен шыққан екенін көрсетті. Жақында тарихшылар Ричард Итон мен Стюарт Гордон Маратхалардың Кунби тегін егжей-тегжейлі түсіндірді. Бұрын Маратхалар Кунбилерден өзгешеленіп, Солтүстік Үндістанның Раджпуттарымен туыстық байланыста екенін мәлімдеген. Алайда, қазіргі зерттеушілер мысалдар келтіріп, бұл талаптардың негізсіз екенін дәлелдеді. Қазіргі ғалымдар Маратхалар мен Кунбилердің бір екенін мойындайды. Антрополог Ж. В. Феррейра былай деп жазады: «Маратхалардың ежелгі 96 Кшатрия әулетіне жататындығы туралы мәлімдеме шындыққа сай келмейді және Шиваджи Маратхаларды есепке алуға болатын күшке айналғаннан кейін қабылданған болуы мүмкін». Гордон Маратха кастасының мұсылман билеушілеріне қызмет ету арқылы өркендеген Кунбилерден пайда болғанын, уақыт өте келе киім-кешек сияқты әртүрлі әдет-ғұрыптарды қабылдап, шежірешілерді жалдап, Маратха ретінде таныла бастағанын және олардың арасындағы касталық шекаралар қалыптасқанын сипаттайды. Он тоғызыншы ғасырда мұсылмандарға әскери қызмет көрсетуден гөрі экономикалық өркендеу Маратхалардың жеке басын анықтауға ықпал етті. Итон Холкар әулетінің бастапқыда Дхангар (көшпенді малшылар) кастасына жатқанын, бірақ кейін Маратха, тіпті «арх-Маратха» статусын алғанын мысалға келтіреді. Сюзан Бейли Деканның далалық шаруаларының арасынан шыққан Бхонслелердің мысалын келтіреді, олар Маратха және Кунби халықтарынан тегін алады. Сондай-ақ, ғалымдар Шинде (Синдия деп те аталады) Маратха руының Кунби кастасынан шыққан екенін және Синдияның негізін қалаушы Пешваның шұлықтарын тасиған адам болғанын жазады. Дханманджири Сате «Маратхалар мен Кунбилердің арасындағы шекара жұқа және оны анықтау кейде қиын» дейді. Антрополог Иравати Карве Маратха кастасының Кунбилерден қалай пайда болғанын көрсетті, олар жай ғана өздерін «Маратха» деп атауды бастады. Оның сөзіне göre, Маратха, Кунби және Мали – Махараштраның үш негізгі шаруа қауымдастығы, айырмашылығы Маратхалар мен Кунбилер «құрғақ егісшілер» болса, Малилер жыл бойына шаруалық жұмыспен айналысқан. Синтия Талбот Махараштрада кең таралған мақалды келтіреді: «Кунби өркендесе, Маратхаға айналады». Кунби тегі Маратха қауымдастықтарының 2018 жылы штаттық артта қалғандар комиссиясының (MSBCC) төрағасы, судья М.Г. Гайквад және басқаларға тарихи дәлелдер мен өтінішхаттарды ұсынуының себебі болды, олардың мақсаты Басқа артта қалған топқа қосылу еді. Маратхалар мен Кунбилердің бір екендігі туралы талаптар негізінде Маратхаларға жұмысқа орналасу және білім беру салаларында жеңілдік беру туралы шешім 2019 жылы Мумбай сотымен бекітілді.

Modern research has revealed that the Marathas and Kunbi have the same origin. Most recently, the Kunbi origin of the Maratha has been explained in detail by historians Richard Eaton and Stewart Gordon. Marathas who were distinguished from the Kunbi, in the past claimed genealogical connections with Rajputs of northern India. However, modern researchers demonstrate, giving examples, that these claims are not factual. Modern scholars agree that Marathas and Kunbi are the same. Anthropologist J. V. Ferreira writes: "The Maratha claim to belong to the ancient 96 Kshatriya families has no foundation in fact and may have been adopted after the Marathas became with Shivaji a power to be reckoned with". Gordon writes how the Maratha caste was generated from the Kunbis who served the Muslim rulers, prospered, and over time adopted different customs like different dressing styles, employed genealogists, started identifying as Maratha, and caste boundaries solidified between them. In the nineteenth century, economic prosperity rather than martial service to the Muslims replaced the mobility into Maratha identity. Eaton gives an example of the Holkar family that originally belonged to the Dhangar (shepherd) caste but was given a Maratha or even an "arch Maratha" identity. The other example, given by Susan Bayly, is of the Bhonsles who originated among Maratha and Kunbi populations of the Deccani tiller plainsmen. Similarly, scholars write that the Shinde (also known as Scindia) Maratha clan originated from the Kunbi caste and the Scindia's founder was a servant of the Peshwa who would carry his slippers. Dhanmanjiri Sathe states that "The line between Marathas and Kunbis is thin and sometimes difficult to ascertain". Iravati Karve, an anthropologist, showed how the Maratha caste was generated from Kunbis who simply started calling themselves "Maratha". She states that Maratha, Kunbi and Mali are the three main farming communities of Maharashtra – the difference being that the Marathas and Kunbis were "dry farmers" whereas the Mali farmed throughout the year. Cynthia Talbot quotes a saying in Maharashtra, "when a Kunbi prospers he becomes Maratha". The Kunbi origin has been one of the factors on the basis of which the head of Maharashtra State Backward Class Commission (MSBCC), a Judge, M. G. Gaikwad, and some others in 2018, stated that Maratha associations have submitted historical proofs and petitions to be included in the Other Backward Class. The decision for giving reservation in jobs and education for Marathas based on the petitions that Marathas and Kunbis are one and the same caste was upheld by the Mumbai court in 2019.

Тарих

Маратха термині маратхи тілінде сөйлейтін барлық адамдарды білдіретін. 1660-шы жылдардың ортасына қарай Шиваджи тәуелсіз Маратха мемлекетін құрды. Шиваджидің қайтысынан кейін Маратхалар оның ұлдарының басшылығымен күресіп, Моғол-Маратха соғыстарында Аурангзебті жеңді. Маратха империясы Пешвалардың қатысуымен Маратха конфедерациясы арқылы кеңейтіліп, Орталық Үндістанның оңтүстігінен Ауғанстан шекарасындағы Пешаварға (қазіргі Пәкістан) дейін, сондай-ақ шығыста Бенгалияға жасалған жорықтармен бірге зор империяға айналды. Конфедерация үшінші Англо-Маратха соғысында (1817–1818) Британдық Шығыс Үндістан компаниясынан жеңілгенге дейін Үндістандағы басты күш болып қала берді. 19 ғасырда Маратха термині британдық әкімшілік құжаттарында әртүрлі мағыналарда қолданылды. 1882 жылғы Тане аудандық газетінде бұл термин түрлі касталар ішіндегі элиталық топтарды көрсету үшін пайдаланылды: мысалы, Агри кастасындағы «Маратха Агри» және Коли кастасындағы «Маратха Коли». Пуна ауданында Кунби және Маратха сөздері синонимге айналып, Маратха-Кунби касталық бірлестігін құрады. 1882 жылғы Пуна аудандық газетінде Кунбилер екі топқа бөлінді: Маратхалар және басқа Кунбилер. 1901 жылғы халық санағы Маратха-Кунби касталық бірлестігінде үш топты тізімдеді: «нағыз Маратхалар», «Маратха-Кунбилер» және Конкан Маратхалары. Стилдің сөзіне сүйенсек, 19 ғасырдың басында егіншілікпен айналысатын Кунбилер мен раджпут тегінен шыққан және кшатрия мәртебесіне таластаған Маратхалардың арасында әйелдерді қайтадан үйлендіру салты бойынша айырмашылықтар болды. Кунбилер бұған рұқсат берді, ал жоғары мәртебелі Маратхалар тыйым салды. Дегенмен, мұны растайтын статистикалық деректер жоқ. Алайда, Кунбилер мен Маратхалардың арасында гипергамиялық некелер кездесетін: бай Кунби өзінің қызын кедей Маратхаға үйлендіре алатын. Тарихи тұрғыдан алғанда, Маратха халқы Махараштра халқының 31% астамын құрады, ал Кунбилер 7% құрады, ал жоғарғы касталар – брахмандар, Сарасваттар және Прабхустар – халықтың шамамен 4% ғана болды. Басқа артта қалған топтар (Кунбилерден басқа) 27% құрады, ал Махарлар 12% құрады. Бірте-бірте Маратха термині эдогамдық кастаны білдіретін болды. 1900 жылдан бастап Сатьяшодак Самадж қозғалысы Маратхаларды брахман емес топтардың кең әлеуметтік санаты ретінде анықтады. Осы брахман емес топтар Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы кезінде Үндістан Ұлттық Конгресінде маңызға ие болды. Тәуелсіз Үндістанда Маратхалар жаңа құрылған Махараштра штатының басты саяси күшіне айналды. Махараштрадағы діни касталық иерархияны Дешасталар, Читпавандар, Кархадалар, Сарасваттар және Чандрасенія Каястха Прабхулар басқарады. Бұл жіктеме бойынша Маратхалар жоғарыда аталған касталардан төмен саналады, бірақ Кунбилерден, артта қалған касталардан және діни тұрғыдан таза емес деп есептелетін касталардан жоғары тұрады. Әлеуметтік әділет және басқару орталығының төрағасы атап өткендей, бұл касталық жіктеме махараштриялықтардың аралас некелерінде де маңызды рөл атқарады.

The term Maratha referred broadly to all the speakers of the Marathi language. By the mid 1660s, Shivaji had established an independent Maratha kingdom. After Shivaji's death, Marathas fought under his sons and defeated Aurangzeb in the Mughal–Maratha Wars. The Maratha empire was further expanded into a vast empire by the Maratha Confederacy including Peshwas, stretching from central India in the south to Peshawar (in modern day Pakistan) on the Afghanistan border in the north, and with expeditions in Bengal to the east. The Confederacy remained the pre eminent power in India until their defeat by the British East India Company in the Third Anglo Maratha War (1817–1818). By the 19th century, the term Maratha had several interpretations in the British administrative records. In the Thane District Gazetteer of 1882, the term was used to denote elite layers within various castes: for example, "Maratha Agri" within the Agri caste and "Maratha Koli" within the Koli caste. In the Pune District, the words Kunbi and Maratha had become synonymous, giving rise to the Maratha Kunbi caste complex. The Pune District Gazetteer of 1882 divided the Kunbis into two classes: Marathas and other Kunbis. The 1901 census listed three groups within the Maratha Kunbi caste complex: "Marathas proper", "Maratha Kunbis" and Konkan Maratha. According to Steele, in the early 19th century, Kunbis, who were agriculturists, and the Marathas who claimed Rajput descent and Kshatriya status, were distinguished by their customs related to widow remarriage. The Kunbis allowed it and the higher status Marathas prohibited it. However, there is no statistical evidence for this. However, the Kunbis and Marathas had hypergamous inter community marriages – a rich Kunbi could always marry his daughter to a poor Maratha. Historically, the Maratha population comprised more than 31% of the population in Maharashtra and the Kunbi was 7%, whereas the upper castes, Brahmins, Saraswat, and Prabhus, were earlier only about 4% of the population. The Other Backward Class population (other than the Kunbi) was 27% while the population of the Mahars was 12%. Gradually, the term Maratha came to denote an endogamous caste. From 1900 onwards, the Satyashodhak Samaj movement defined the Marathas as a broader social category of non Brahmin groups. These non Brahmins gained prominence in the Indian National Congress during the Indian independence movement. In independent India, these Marathas became the dominant political force in the newly formed state of Maharashtra. The ritual caste hierarchy in Maharashtra is led by the Deshasthas, Chitpawans, Karhades, Saraswats and the Chandraseniya Kayastha Prabhus. The Maratha are ranked lower under this classification than the above castes but are considered higher than the Kunbi, backward castes and castes that were considered ritually impure. According to the Chairperson of the Centre for Social Justice and Governance, this caste ranking is significant even in recent times in inter caste matrimonial alliances between Maharashtrians.

Ішкі диаспора

Маратха империясының кеңейуі Маратха және маратхи тілінде сөйлейтін көптеген адамдардың Махараштрадан тыс, Үндістанның ірі аймандарына ерікті түрде қоныс аударуына себеп болды. Бүгінде осы көшпендердің ұрпақтары Үндістанның солтүстігінде, оңтүстігінде және батысында тұрады. Бұл ұрпақтар көбінесе аймақтық тілдерде сөйлейді, бірақ олардың көпшілігі маратхи тілін де қолданады. Махараштрадан тыс танымал Маратха әулеттеріне Танжавурлық Бхонслелер, Гвалиорлық Синдиялар, Бародалық Гаеквадтар, Индорлық Холкарлар, Девас және Дхарлық Паварлар, Мудхоллық Горпаделер жатады.

Сауаттылық

17 ғасырдағы Махараштрада брахмандар мен ККП қауымдары гурукулада жоғары білім жүйесіне немесе кеңсе жұмысында немесе есеп жүргізуде төменгі деңгейдегі білімге ие болды. Басқа барлық касталар мен қауымдардың білімі Пураналар мен Киртан сияқты қасиетті мәтіндерді ауызша айту арқылы жүзеге асты. Білімнің жетіспеушілігіне қарамастан, Маратха кастасы Ядавалардың және кейін Мұсылман сұлтандықтарының әскерінде ұзақ қызмет ету дәстүріне ие болғандықтан, жақсы әскерлер мен командирлерді даярлады. Стюарт Гордонның айтуынша, мысалы, танымал Горпаде Маратха әулеті сауатты болмаған және жазбаларды сақтау үшін брахмандарды пайдалануға мәжбүр болған. Гейл Омведт британдық кезеңде брахмандар мен ККП-ның жалпы сауаттылығы Маратха және Кунби қауымдарымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары болғанын қорытындылады. Шебер касталары сауаттылық деңгейі жағынан орташа еді. Барлық касталардағы ерлер сол кастадағы әйелдерге қарағанда сауаттырақ болды. Әйелдердің сауаттылығы, сондай-ақ ағылшын тіліндегі сауаттылық, касталар арасында бірдей үлгіні көрсетті. 1920 жылдардағы Бхандари авторы, Моника Вайдияның сөзінше, брахмандар Маратхалардың білімсіздігіне кінәлі емес, өйткені Прабхус, Сарасват және ККП сияқты білімді талап ететін кәсіптермен айналысатын қауымдар осыны көрсетті. Бұл қауымдар брахмандардың қойған кедергілеріне қарамастан білім алды және әрбір қауым өзінің дамуына ұмтылса, резервтердің қажеті болмайды деп айтылды.

Некелер

Маратха қауымында, Кумбилер, Малилер, Махарлар сияқты басқа Махараштра қауымдарында да ер адамның анасының інісінің (маратхи тілінде – мама) қызына үйленуі жиі кездеседі. Маратхалар мен Кумбилер гипергамиялық некелер арқылы араласып тұрды, яғни бай Кумбидің қызы кедей Маратхаға үйленуі мүмкін еді. Антрополог Дональд Эттвуд Ахметнагардың Карекарларының мысалын келтіре отырып, осы тенденцияның соңғы уақыттарда да жалғасып жатқанын көрсетеді, бұл әлеуметтік құрылымның өңді және икемді екенін көрсетеді.

Жарындық мәселесі

Маратхалар саяси үстемдікке ие болғандықтан, олар қалыңмал (қалыңмал – күйеудің отбасына немесе туыстарына берілетін ақша, мүлік, тұтыну тауарлары) мәселесінен әрі дамып, әлеуметтік әдет-ғұрыптардан шыға алмады. Маратха қауымының 80% шаруалар, және кейбір жағдайларда маратха шаруалары қыздарын үйлендіру үшін жерлерін сатуға мәжбүр болған. Маратха Кранти Морча мүшелері жинаған деректерге сәйкес, орташа және төмен кірісті маратха отбасыларының қалыңмалға жұмсайтын шығындары соңғы 10 жылда екі есеге артқан. 2018 жылы бір мүше айтқандай: "Күйеудің кәсібіне байланысты қалыңмалдың сомасы 7 лакхтан 50 лакхқа дейін жетеді. Төменгі орта тапқа жататын маратхалар да қызының үйленуіне 7-10 лакх рупия жұмсауы мүмкін. Тіпті шалқар ауылдарда да шағын шаруа қызының үйленуіне 2-3,5 лакх рупия жұмсайды". Кейбір каста мүшелері Морча арқылы қалыңмал мәселесін көтеруге тырысты, бірақ оң нәтиже алмады. Қазір қалыңмал қоғамда мәртебелік белгіге айналды, және бұл мәселенің бір бөлігі болып табылады.

Жесірлер

Әлеуметтанушының зерттеуі көрсеткендей, маратхи брахмандары, сарасваттар және ККП-дегі жесірлерге қарағанда маратха кастасындағы жесірлерге салынатын шектеулер айтарлықтай көп болған.

Мерекелер мен құдайлар

Оксфорд университетінің профессоры Розалинд О’Ханлон индуист құдайы Хандобаның, сондай-ақ Махасоба деп те белгілі, дәстүрлі түрде Маратха кастасында кең таралғанын айтты. Ол 19 ғасырдағы Маратхалардың Махасобаға деген сенімі туралы былай деп келтіреді: Махасобаға Бхонслелер де құлшылық еткен. Маратха қауымында танымал тағы бір индуист құдайы – Тулжапурдың Бхавани құдайы. Маратха көшбасшылары: «Шиваджиге Маратха қауымы табынады, ал қоғамның әртүрлі топтары оны құрметтейді» деді. «Шиваджи Джаянти» (оның туған күні) халықтық билер, әндер, қойылымдар және Пуджамен тойланады. Күндері дау болған, бірақ қазір 19 ақпанда тойланады. Бұрын аймақтық маратхи саяси партиялары – Шив Сена және Махараштра Навнирман Сена индуист күнтізбесі бойынша («Фальгун вадья трития» – Фальгун айының үшінші күні) тойласа, мемлекеттік үкімет Григориан күнтізбесі бойынша тойлаған.

Варнаның мәртебесі

Қазіргі заманғы антропологтар мен тарихшылардың зерттеулері Маратха кастасының Шудра Варнасына жататын шаруалар қауымдастықтарының отбасыларының бірігуінен пайда болғанын көрсетті. Дегенмен, Шиваджи билікке келгеннен кейін саяси маңызға ие болғаннан соң, бұл каста кшатрий тегінен екенін талап ете бастады және тіпті Шиваджиге қатысты шежірелер де жасалды. Осылайша, "96 ру" (Кулс) (96 Кули Маратха немесе Шаханнау Куле) шежірелері, көбінесе Шиваджи билікке келгеннен кейін құрастырылды. Гордонның сөзіне сүйенсек, 19 ғасырда жасалған 96 рудың үш тізімі бар, және олардың шығу тегінің ерекшелігіне байланысты "бір-бірімен келісу мүмкін емес". Жафрелот бұл процесті, онда шудралар кшатрийлерге ұқсауға тырысып, олардың салтын ұстанады, "кшатриялану" деп атайды және бұл санскриттенудің бір түрі екенін жазады. 19 ғасырдың соңында кейбір брахмандар өздерінің шудра екенін жариялады, бірақ бірқатар орташа брахмандар Ұлыбританиядан тәуелсіздік алу үшін Бомбейдің ықпалды маратхаларымен одақтасуға ниет білдірді. Осындай саяси себептерге итермеленген брахмандар маратхалардың кшатрий тегінен екенін айтуын қолдады, бірақ бұл саяси одақ толыққанды нәтиже бермеді және 1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін толығымен күйреп кетті. 20 ғасырдың басында Кольхапурдың маратха билеушісі Шахудың брахман дін қызметкерлері Ведалық мантраларды оқудан бас тарды және тіпті Шаху мен оның отбасы сияқты жетекші маратхалардың Шудра варнасына жататынына байланысты, олар ән айту алдында тазару рәсімі жасаудан бас тартты. Махараштрадағы брахман кеңестері Шудра варнасына қатысты осы пікірді қолдады және тіпті жер мен мүліктерінен айырылу қаупіне қарамастан, өз ұстанымдарынан мойын бұрмады. Бұл Шахудың Ария Самадж және Сатьяшодак Самадж ұйымдарын қолдауына, сондай-ақ Маратха қауымының құқықтары үшін күресуіне әкелді. Ол тез арада брахман емес қозғалыстың жетекшісіне айналып, Маратхаларды өзінің туы астында біріктірді. Маратха кастасының белгілі ұйымы Самбхаджи Бригадасының жетекшісі Гайквад сұхбатында Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін "Кері табылғандар федерациясы шудра қауымдастықтарының, соның ішінде маратхалардың да алаңдаушылықтарын көтергенін" мәлімдеді. Маратха кастасында ритуалдық жоғарғы каста индуистеріндегідей "упанаяна" немесе "қасиетті ип рәсімі" болмайды. Алайда, ритуалдық мәртебесіне қарамастан, Маратхалардың саяси ықпалы зор. Сонымен қатар, 2018 жылдың қараша айында тәуелсіз комиссия жасаған есепте Маратхалар білім, әлеуметтік және экономикалық жағынан артта қалған қауым екені анықталды.

Research by modern anthropologists and historians has shown that the Maratha caste originated from the amalgamation of families from the peasant communities that belonged to the Shudra Varna. However, after gaining political prominence with Shivaji's rise to power, this caste started claiming Kshatriya descent and genealogies were fabricated including those for Shivaji. Thus, the "96 clans"(Kuls)(96 Kuli Marathas or Shahānnau Kule) genealogies were concocted most likely after Shivaji came to power. Gordon explains that there are three such lists for the 96 clans compiled in the 19th century and they are "impossible to reconcile" due to this nature of origin of the caste. Jaffrelot writes that this process where Shudras pretend to be Kshatriyas and follow their customs is called "Kshatriyatization" and is a variation of Sanskritization. By the late 19th century, some Brahmins made public proclamations of their Shudra status but some moderate Brahmins were keen to ally with the influential Marathas of Bombay in the interests of Indian independence from Britain. These Brahmins, motivated by such political reasons, supported the Maratha claim to Kshatriya status, but the success in this political alliance was sporadic and fell apart entirely following independence in 1947. As late as the turn of 20th century, the Brahmin priests of Shahu, the Maratha ruler of Kolhapur refused to use Vedic mantras and would not take a bath before chanting, on the grounds that even the leading Marathas such as Shahu and his family belonged to the Shudra varna. This opinion about the Shudra varna was supported by Brahmin Councils in Maharashtra and they stuck to their opinion even when they (the Brahmins) were threatened with the loss of land and property. This led to Shahu supporting Arya Samaj and Satyashodhak Samaj as well as campaigning for the rights of the Maratha community. He soon became the leader of the non Brahmin movement and united the Marathas under his banner. Gaikwad, the leader of Sambhaji Brigade, a prominent Maratha caste organisation, stated in an interview, that before Indian Independence, "Backward Class federation had raised the concerns of the Shudra communities including the Marathas". Maratha caste does not have the upanayanam or "sacred thread ceremony" of ritually upper caste Hindus. However, despite the ritual status, the Marathas have significant political power. Additionally, a report by an independent commission in November 2018 concluded that the Maratha caste is educationally, socially and economically a backward community.

Оңтайлы әрекет

Карнатакада маратхалар Басқа артта қалған топқа жатқызылады, бірақ Кодагу ауданындағы маратхалар Ұлттық аздықтар тізіміне енгізілген. Махараштрада оларды Мандал комиссиясы алдыңғы қатардағы каста деп жіктеді. 2018 жылы олар әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалғандар (SEBC) деп танылды және жұмысқа орналасу мен білім беруде 16% квота берілді. 2019 жылы сот квотаны қолдады, бірақ оны 12%-ға дейін төмендетуді ұсынды. 2022 жылдың қараша айында Махараштра үкіметі жатақханада тұратын мұқтаж маратха студенттеріне жылына 60 мың рупий стипендия берілетінін мәлімдеді.

1875 жылғы Декандағы Марвадиге қарсы / Браминге қарсы көтерілістер

Үндістан мен Оңтүстік Азия зерттеулер орталығының директоры Клод Марковиц 1875 жылы Пуне және Ахметнагар сияқты жерлерде марвади несиегерлерінің "маратха кастасының жергілікті шаруалары" тарапынан жасалған үйлесімді шабуылдардың құрбаны болғанын жазады. Тарихшы Дэвид Лудлен зорлық-зомбылықтың себебін мархат шаруаларына қарыз берген несиегерлердің келісімдерін жою деп көрсетеді. Бұл көтерілістер "Деккан көтерілісі" деп белгілі болды. Джон Маклейннің сөзіне сәйкес, құрбандардың көп бөлігі марвади несиегерлері болды, бірақ маратхи тілінде сөйлейтін брахман несиегерлері көбінесе жазаланбады. Дегенмен, Леленің мәліметінше, Ахметнагар, Пуна және Сатарада маратхалар ақша қарыз берушілердің көпшілігін құраған брахмандарға қарсы көтеріліс ұйымдастырды.

Браминдерге қарсы зорлық-зомбылық

1948 жылы Пуна қаласынан шыққан Читпаван брахманы Натурам Годсе Гандини өлтіргеннен кейін Махараштра штатындағы басқа брахмандар зорлық-зомбылықтың нысанасына айналды, көбінесе Маратха кастасынан шыққан адамдар тарапынан. Тек Сатара аймағында ғана ресми мәліметтерге сәйкес, 300-ге жуық ауылда 1000-ға жуық үй өртелген. "Адамгершіліктен мүлдем безген, қанды қырғын" да болды – мысалы, тегі "Годзе" болған бір отбасының үш ер адам өлтірілді. Брахмандар физикалық зорлық-зомбылықтан қана емес, тонау арқылы экономикалық зорлық-зомбылықтан да көп зардап шекті.

Ворли БДД Чаул зорлық-зомбылық

Мумбаидің Worli ішкі маңындағы BDD Chawl – 1920 жылдары тоқыма фабрикаларында жұмыс істейтін жұмысшыларды қоныстандыру үшін салынған ғимараттар кешені. 1970 жылдары, Далит Пантера қозғалысының ең белсенді кезеңінде, Чаулдегі басым Маратха тұрғындары мен 20-ға жуық ғимаратта тұратын нео-буддистер арасындағы қақтығыстар кең ауқымды тәртіпсіздіктерге ұласты. Осы қауымдар арасындағы зорлық-зомбылық 1970 жылдардан 1990 жылдардың басына дейін жалғасты.

Бхандаркар шығыс ғылыми-зерттеу институты

Самбхаджи бригадасы "Маратха сервис" ұйымының бөлімшесі болып табылады және зорлық-зомбылық актілерін жасады. 2004 жылы 150 маратха белсендісі Джеймс Лэйннің кітабына байланысты Бхандаркар шығыс зерттеу институтына шабуыл жасады. Бұл қимыл салдарынан құнды тарихи құжаттар жоғалды және шамамен 1,25 миллион рупийлік зиян келтірілді. 16 ғасырға дейінгі санскрит және діни құжаттар жойылды, Шанкарачарьяның "Ригведа" аудармасы жолға лақтырылды. Полицияға қоңырау соққысы келген әйелге толған жұрт кірпіш лақтырды.

Рама Ганеш Гадкари мүсіні

2017 жылы Самбаджи бригадасы 1919 жылғы «Раджасаньяс» пьесасында Самбаджиді жағымсыз бейнелеген белгілі драматург және ақын Рам Ганеш Гадкаридің мүсінін құлатып, өзенге тастады. Гадкариге туысқан «Чандрасенья Кайаста Прабху» (ЦКП) қауымы кейіннен Танедегі «Рам Ганеш Гадкари Рангаятан» (Гадкари есімімен аталған театр) -да осы оқиғаға наразылық білдіру үшін жиын өткізді. Смрити Коппикардың сөзінше, «брахмандық және/немесе жоғарғы каста идеологиясының белгілері мен нышандары маратхалар үшін көз жаздыратын нәрсе болып табылады». Девендра Фаднавис мүсінді қалпына келтіретінін мәлімдеді. Мүсін орналасқан жерде «Брахман Махасанг» (брахмандық касталық ұйым) Гадкаридің суретін қойды, ал Медха Вишрам Кулкарни бұл ұйымның шешімін қолдап, пьесаның бөліктері Самбхажи саябағында оқылатынын жариялады. БЖП және Шив Сена Самбаджи бригадасы қауымды бөлуге тырысып жатыр деп айыптады. Кейін Нитеш Ране бұзушыларды марапаттап, 2016 жылы мүсінді алып тастағаны үшін сыйақы жариялағанын және күдікпенің жасаған ісіне мақтан тұтатынын мәлімдеді.

Басқа артта қалған таптарға (OBC) кіруге байланысты зорлық-зомбылық

2018 жылы Маратха кастасын Басқа артта қалған топқа қосуды кешіктіруге байланысты туған аласқұру салдарынан бірнеше зорлық-зомбылық оқиғалары тіркелді. Бұл аласқұруды Маратха Кранти Морча бастады. 2018 жылдың маусым айында Маратхалар талаптары орындалмаса, зорлық-зомбылық шараларына баруы мүмкін екенін ескертті. Шілде айында Маратхалардың наразылықтары зорлыққа ұласып, наразылар полицияға шабуыл жасап, полиция көліктерін өртеп жіберді. Басқа да аймақтарда бірнеше оқиға, оның ішінде адам өлімі де тіркелді. Көтерілісшілердің шабуылынан бірнеше полицей жарақат алды, мемлекеттік мүлік зардап шекті және жеке көліктер өртенді. Нави Мумбайда жүздеген көліктерге өрт қойылды, ал Мумбай және Пуне қалаларында автобустар өртеліп жағды.

Медха Холе оқиғасы

2017 жылы кеңінен жарияланған оқиғада Медха Винаяк Холе (ауа-райы болжау бөлімінің бас директорының орынбасары) деген брахман ғалымы өзінің маратхалық үй қызметшісі Нармала Ядавқа қатысты, оның кастасын жасырғаны және "қасиеттілік пен тазалықты бұзғаны" үшін полицияға шағымданды. Холе тіпті оның құдайларын – Хандобаны (көптеген маратхи индуист қауымдарының құдайы) және Мхасобаны (мал шаруашылығымен айналысатын қауымдар мен маратхалардың арасында кең таралған индуист құдайы) – қорлады. "Ақил Бхартиа Браман Махасанг" бастапқыда Холені қолдады. Бірақ, наразылықтар тек маратха касталық ұйымдары ғана емес, сондай-ақ үй қызметкерлерінің кәсіби одақтары мен әйелдер ұйымдары сияқты касталық емес ұйымдар тарапынан да кеңінен өрбіді, және Холе көптен сыналып, жаңылды.

Саяси қатысу

1919 жылғы британдық отарлық үкіметінің Монтегю-Челмсфорд реформалары заң шығару кеңесінде касталық негізде өкілдік беруді қарастырды. Осыған байланысты Маратха лигасы құрылды. Лига және басқа топтар 1920 жылдардың басында Маратха көшбасшылары Кешаврао Джеде мен Бабурао Джавалкардың жетекшілігімен маратха тілінде сөйлейтін аймақтарда брахмандар емес партиясын құрды. Олардың сол кездегі басты мақсаттары – Ганапати және Шиваджи мерекелерін брахмандардың ықпалынан шығару еді. Партия ұлтшылдық пен кастаға қарсылықты біріктірді. Кейін, 1930 жылдары Джеде брахмандар емес партиясын Конгресс партиясымен біріктірді және Махараштра аймағындағы Конгресс партиясын жоғарғы касталардың басымдығынан кеңірек, бірақ Маратхалардың басымдығына ие партияға айналдырды. Джеден басқа, Маратха/Кунби қауымының көптеген өкілдері 1950 жылдардағы Самиукта Махараштра науқанынан қалысқан еді. Дегенмен, олар Махараштраның 1960 жылы құрылғаннан бері мемлекеттік саясатта басымдыққа ие болды. Маратхалардың кооперативтік институттардағы үстемдігі және оның нәтижесінде ауылдық экономикалық билігі, қауымға ауылдық деңгейден бастап Ассамблея мен Лок Сабаға дейін саясатты бақылауға мүмкіндік берді. 1980 жылдардан бері бұл топ жеке білім беру мекемелерін құруға белсенді түрде қатысып келеді. Махараштрадағы Конгресс партиясының бұрынғы саяси қайраткерлері – Панджабрао Дешмух, Кешаврао Джеде, Яшвантрао Чаван және Виласрао Дешмух осы топтан шыққан. Шарад Павар да осы топқа жатады. Маратхалар мемлекеттік министрлер мен шенеуніктердің қатарында көптеп кездеседі, сондай-ақ жергілікті муниципалдық кеңестерде және панчаяттарда да өкілдік етеді. Маратха халқы штаттың шамамен 32 пайызын құрайды. 2012 жылға қарай Махараштраның 16 бас министрінің 10-ы Маратха қауымынан шыққан. Соңғы жылдары индуист ұлтшылдары Шив Сена мен Бхаратия Джаната партиясының күшеюі Махараштра заң шығару жиналысында Маратха өкілдерінің санын кемітпеді. 1990 жылы Шив Сенадан сайланған 24 депутат Маратха болса, 2004 жылы бұл көрсеткіш 33-ке жетті (50%-дан астам). Осылайша, зерттеуші Вора Шив Сенаның «Маратха партиясы» ретінде қалыптасып келе жатқанын тұжырымдайды. Маратха касталық ұйымы Маратха Сева Санг және оның жастарлық бөлімі Самбхаджи Бригадасы Бори шабуылынан кейін саяси аренаға енді. Бұл топ өзін ХДП және Шив Сена сияқты индуист ұлтшыл партияларынан алшақтатады және Шиважи, Тукарам, Джотирао Фуле және Б.Р. Амбедкардың мұрасынан туындаған зайырлы, брахмандарға қарсы идеологияны қолдайды. 2004 жылдың соңында Маратха Сева Санг «Ведикалық брахманизмге» қарсылық білдіру және индуизмге қарсы тұру мақсатымен «Шив Дхарма» деп аталатын жаңа дін құрғанын жариялады. Бұл туралы мәліметтер «Жижау Бригадасы және Самбхаджи Бригадасы мәдениеті» және «Маратха мәдениеті I» басылымдарында жарияланды.

The 1919 Montagu–Chelmsford Reforms of the British colonial government called for caste based representation in legislative council. In anticipation a Maratha league party was formed. The league and other groups came together to form the non Brahmins party in the Marathi speaking areas in the early 1920s under the leadership of Maratha leaders Keshavrao Jedhe and Baburao Javalkar. Their early goals in that period were capturing the Ganpati and Shivaji festivals from Brahmin domination. They combined nationalism with anti casteism as the party's aims. Later on in the 1930s, Jedhe merged the non Brahmin party with the Congress party and changed the Congress party in the Maharashtra region from an upper caste dominated body to a more broadly based but Maratha dominated party. Apart from Jedhe, most Congress leaders from the Maratha /Kunbi community remained aloof from the Samyukta Maharashtra campaign of the 1950s. However, they have dominated the state politics of Maharashtra since its inception in 1960. The domination by Marathas of the cooperative institutions and with it the rural economic power allowed the community to control politics from the village level up to the Assembly and Lok Sabha seats. Since the 1980s, this group has also been active in setting up private educational institutions. Major past political figures of Congress party from Maharashtra such as Panjabrao Deshmukh, Keshavrao Jedhe, Yashwantrao Chavan, and Vilasrao Deshmukh have been from this group. Sharad Pawar, who has been a towering figure in Maharashtrian and national politics, belongs to this group. The state has had many Maratha government ministers and officials, as well as in local municipal councils, and panchayats. Marathas comprise around 32 per cent of the state population. 10 out of 16 chief ministers of Maharashtra hailed from the Maratha community as of 2012. The rise of the Hindu Nationalist Shiv Sena and Bharatiya Janata Party in recent years have not dented Maratha representation in Maharashtra Legislative assembly. In 1990, 24 MLAs elected from Shiv Sena were Marathas which increased to 33 in 2004 (more than 50%). Thus, researcher Vora concludes that the Shiv Sena has been emerging as a "Maratha Party". Maratha Seva Sangh, a Maratha caste based organisation and its youth wing Sambhaji Brigade came into the political scene after the BORI attack. The group distances itself from the Hindu nationalist parties like the BJP and Shiv Sena and invokes a secular anti Brahmin genealogy from Shivaji, Tukaram, Jyotirao Phule and B. R. Ambedkar. In late 2004, Maratha Seva Sangh announced that they had established a new religion called Shiv Dharma to protest "Vedic Brahminism" and oppose Hinduism. The details of this are published in Jijau Brigade va Sambhaji Brigade Sanskarmala, Maratha Sanskarmala I.

Әскери қызмет

Уэллингтон герцогы маратхаларды жеңгеннен кейін, маратхалардың генералдары нашар басқарғанымен, еуропалықтардың деңгейіне сай тұрақты жаяу әскері мен артиллериясы бар екенін атап өтті және басқа британдық офицерлерге маратхаларды шайқаста бағаламауды ескертті. Ол бір британдық генералына: "Маратха жаяу әскеріне бетке-бет немесе тығыз қолма-қол шайқасқа түсуге ешқашан рұқсат бермеңіз, әйтпесе сіздің әскеріңіз өзін толық қорлайды", - деп ескертті. Норман Гэш маратха жаяу әскері британдық жаяу әскерімен тең деп айтады. 1818 жылғы үшінші ағылшын-маратха соғысынан кейін Ұлыбритания маратхаларды Британдық Үндістан армиясында қызмет етуге лайықты жауынгерлік тайпалардың бірі деп тізімдеді, бірақ бұл жіктеме маратха кастасына, немесе кейбір маратхи касталарының топтарына қатысты ма, әлі белгісіз. Маратхалардың әскери шеберлігін жоғары бағалағанмен, британдықтар оларды басқа еркектік қасиеттері тұрғысынан сикхтер мен гуркхтардан төмен санады, себебі олар шайқаста "ер адам" болу туралы христиандық көзқарастарына сүйенді, яғни маратхалардың партизандық соғыс тактикасын және олардың кешірімсіз мінез-құлқын жақтырмады. Алайда, нәсілдік теориялар күшін жойды. 1885-1893 жылдары "жауынгерлік тайпалар" теориясын ұсынған, Үндістан армиясының бас қолбасшысы лорд Робертс армияның сапасын арттыру үшін Бенгал, тамилдер, телугулар және маратхалардан құралған қазіргі сепуйлердің орнына "жауынгерлік және қайратты тайпаларды" пайдалану қажет екенін айтты. Осы теорияға сүйене отырып, гуркхтар мен сикхтер британдық армияға қабылданып, Үндістандағы басқа тайпаларға қарағанда "жауынгерлік тайпалар" ретінде қарастырылды. Тарихшы Сиката Банерджи британдық әскери шенеуніктердің маратхаларға қатысты пікірлерінің өте қайшы екенін атап өтеді, олар маратхаларды "қорқынышты қарсыластар" ретінде көрсеткенмен, батыстық үлгідегі шайқасқа "лайықты" емес деп санады, сондай-ақ маратхалардың партизандық тактикасын соғыстың дұрыс емес тәсілі деп сынады. Банерджи 1859 жылғы мәлімдемені осы қайшылықтың символы ретінде келтіреді: "Қарапайым раджпуттың сырт келбетінде асыл нәрсе бар, ал ең танымал маратханың сырт келбетінде ешқандай асылдық жоқ. Раджпуттар – ең лайықты қарсыластар, ал маратхалар – ең қорқынышты жаулар". Маратха жеңіл жаяу әскері полкі – Үндістан армиясының "ең көне және ең танымал" полктерінің бірі. Оның бірінші батальоны, сондай-ақ "Жанги Палтан" ("Жауынгерлік взвод") деп белгілі, 1768 жылға дейін Бомбей сепуйлерінің құрамында болған. Маратха жеңіл жаяу әскерінің шайқас айқайы – "Бол Шри Чаттрапати Шиваджи Махарадж ки Джай!" ("Шиваджи Махараджтың жеңісімен құттықтаймыз!"), олар маратха патшасына құрмет көрсету үшін осы айқайды пайдаланады, ал олардың ұраны – "Шатружит" (жауды жеңу).

The Duke of Wellington, after defeating the Marathas, noted that the Marathas, though poorly led by their Generals, had regular infantry and artillery that matched the level of that of the Europeans and warned other British officers from underestimating the Marathas on the battlefield. He cautioned one British general that: "You must never allow Maratha infantry to attack head on or in close hand to hand combat as in that your army will cover itself with utter disgrace". Norman Gash says that the Maratha infantry was equal to that of British infantry. After the Third Anglo Maratha war in 1818, Britain listed the Marathas as one of the Martial Races to serve in the British Indian Army although it was unclear whether this categorisation referred to the Maratha caste or a subset of some Marathi castes. Despite praising the military prowess of the Marathas, the British considered them inferior to Sikhs and Gurkhas in terms of other masculine traits due to prevailing Christian notions of being a "man at arm" in battlefield i. e., they disapproved of Maratha utilisation of guerrilla warfare in combat along with their uncharitable and ruthless attitudes. However, racial theories have been discredited. Lord Roberts, commander in chief of the Indian Army 1885–1893, who came up with the "Martial Race" theory, stated that in order to improve the quality of the army, there was a need to use "more warlike and hardy races" instead of the current sepoys from Bengal, the Tamils, Telugus and the Marathas. Based on this theory, Gurkhas and Sikhs were recruited by the British army and they were "construed as martial races" in preference to other races in India. Historian Sikata Banerjee notes a dissonance in British military opinions of the Maratha, wherein the British portrayed them as both "formidable opponents" and yet not "properly qualified" for fighting in the western manner, criticising the Maratha guerrilla tactics as an improper way of war. Banerjee cites an 1859 statement as emblematic of this disparity: There is something noble in the carriage of an ordinary Rajput, and something vulgar in that of the most distinguished Mahratta. The Rajput is the most worthy antagonist, the Mahratta the most formidable enemy. The Maratha Light Infantry regiment is one of the "oldest and most renowned" regiments of the Indian Army. Its First Battalion, also known as the Jangi Paltan ("Warrior Platoon"), traces its origins to 1768 as part of the Bombay Sepoys. The battle cry of Maratha Light Infantry is Bol Shri Chattrapati Shivaji Maharaj ki Jai! ("Hail Victory to Emperor Shivaji!") in tribute to the Maratha sovereign and their motto is Shatrujeet (victory over enemy).