Кіріспе
Судет аймағы (/audio=en us Судет аймағы.ogg//s//uː/'/d//eɪ//t//ən//l//æ//n//d/ sooDAYtənland, ; чех және) – бұрынғы Чехословакияның негізінен судет немістері қоныстанған солтүстік, оңтүстік және батыс аймақтарының тарихи неміс атауы. Бұл неміс тілінде сөйлейтіндер орта ғасырлардан бері Богемия, Моравия және Чехия Силезиясының шекаралық аудандарында басымдық құп келген. 9-шы ғасырдан бастап Судет аймағы географиялық және саяси тұрғыдан чех мемлекетінің ажырамас бөлігі болды (алғашқыда Богемия герцогтығының, кейін Богемия корольдығының құрамында). "Судет аймағы" деген сөз 20-шы ғасырдың басында пайда болды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, шамамен екі онжылдықтан соң ғана кеңінен танылды, Австрия-Мажарстан ыдырағаннан және судет немістері Чехословакияның жаңа мемлекетінде өмір сүргеннен кейін. 1938 жылғы Судет дағдарысы нацистік Германияның пангерманистік талаптарынан туындады, ол Судет аймағын Германияға қосуды талап етті, бұл Мюнхен келісімінен кейін орындалды. Шекараның бір бөлігі Польша тарапынан басып алынып, аннексияланды. Содан кейін, бұрын мойындалмаған Судет аймағы Германияның әкімшілік бөлімшесіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Чехословакия қайта құрылғанда, судет немістері қуылды және бүгінде аймақта негізінен чех тілінде сөйлейтін адамдар тұрады. "Судет аймағы" сөзі "ел" деген мағына беретін "Ланд" және Чехияның солтүстік шекарасымен және Төменгі Силезия (қазір Польшада) бойымен созылатын Судет тауларының атынан құралған. Дегенмен, Судет аймағы бұл таулардан әлдеқайда кең аумақты қамтыды. Қазіргі Чехияның Карловы Вары, Либерец, Оломоуц, Моравия Силезиясы, Оңтүстік Моравия және Усти-над-Лабем аймақтарының бір бөлігі бұрынғы Судет аймағының құрамына кірді.
the historical region
The Sudetenland (/audio=en us Sudetenland. ogg//s//uː/'/d//eɪ//t//ən//l//æ//n//d/ sooDAYtənland, ; Czech and ) is the historical German name for the northern, southern, and western areas of former Czechoslovakia which were inhabited primarily by Sudeten Germans. These German speakers had predominated in the border districts of Bohemia, Moravia, and Czech Silesia since the Middle Ages. Since the 9th century the Sudetenland had been an integral part of the Czech state (first within the Duchy of Bohemia and later the Kingdom of Bohemia) both geographically and politically. The word "Sudetenland" did not come into being until the early part of the 20th century and did not come to prominence until almost two decades into the century, after World War I, when Austria Hungary was dismembered and the Sudeten Germans found themselves living in the new country of Czechoslovakia. The Sudeten crisis of 1938 was provoked by the Pan Germanist demands of Nazi Germany that the Sudetenland be annexed to Germany, which happened after the later Munich Agreement. Part of the borderland was invaded and annexed by Poland. Afterwards, the formerly unrecognized Sudetenland became an administrative division of Germany. When Czechoslovakia was reconstituted after World War II, the Sudeten Germans were expelled and the region today is inhabited almost exclusively by Czech speakers. The word Sudetenland is a German compound of Land, meaning "country", and Sudeten, the name of the Sudeten Mountains, which run along the northern Czech border and Lower Silesia (now in Poland). The Sudetenland encompassed areas well beyond those mountains, however. Parts of the now Czech regions of Karlovy Vary, Liberec, Olomouc, Moravia Silesia, South Moravia and Ústí nad Labem are within the former Sudetenland.
Тарих
Кейін Судет аймағы деп белгілі болған жерлер ешқашан біртұтас тарихи аймақ құрамаған, сондықтан 19 ғасырда ұлтшылдық туғанға дейін Судет аймағының тарихын Богемия тарихынан бөліп қарастыру қиын.
Ертедегі өмір
Кельт және бой тайпалары сол жерге қоныстанды және бұл аймақ б.з. 2 ғасырында Птолемейдің картасында алғаш рет тілге алынды. Кейінгі ғасырларда герман тайпасы маркоманндар аймақтың негізгі бөлігіне үстемдік етті. Бұл тайпалар Брно сияқты қалаларды салған, бірақ көші-қон кезеңінде батысқа қарай жылжыды. 7 ғасырда славян халқы қоныс аударып, Самоның билігі астында бірікті. Кейіннен, жоғарғы орта ғасырларда немістер аз қоныстанған шекаралық аймаққа қоныстанды. Орта ғасырларда Герцогтық пен Богемия Корольдігінің (Санкт-Вацлавтың Тажы) таулы шекарасындағы аймақтар көші-қон кезеңінен бастап негізінен батыс славяндық чехтармен қоныстанды. Батыстағы Богемия орман бойында чех жерлері Бавария және Франконияның германдық славян тайпаларымен (герман сорбтары) шектеседі; ортағасырлық неміс патшалығының марштары Богемия-Моравия таулы аймағының оңтүстігіндегі Австрия жерлерінде және Мейсен аймағының солтүстігінде, Ор тауларынан әрі орналасқан. Остзидлунг (шығысқа қоныстану) кезінде 13 ғасырдан бастап неміс қоныстануы Жоғарғы Лузатия аймағына және Судеттер тауларының солтүстігіндегі Силезия герцогтіктеріне көшті. 13 ғасырдың екінші жартысынан бастап бұл богемиялық шекаралық аймақтар Премислид патшалары шақырған неміс этникалық топтарымен қоныстанды, әсіресе Отокар II (1253–1278) және Вацлав II (1278–1305). 1306 жылы Премислид әулетінің құрылуынан кейін, богемиялық ақсүйектер Люксембургтің Иоаннын Генрих Каринтияға қарсы патша ретінде қолдады. 1322 жылы Богемия королі Иоанн батыстағы бұрынғы Императорлық Эгерланд аймағын (үшінші рет) сатып алды және 1335 жылғы Тренчин келісімі бойынша Польша королі Казимир III мойындағандай, Пяст Силезия герцогтіктерінің көпшілігін иеленді. Оның ұлы, Богемия королі Карл IV 1346 жылы Рим патшасы болып сайланды және 1355 жылы Киелі Рим императоры атанды. Ол Лузатияны Богемия жерлеріне қосты, ол кезде ол үлкен аумақтарды, онда көптеген неміс халқы тұрды. Шекаралық төбелі аймақтарда неміс қоныстанушылары орман шынысын ірі өндірістерге айналдырды. Неміс халқының жағдайы хусит соғыстары (1419–1434) салдарынан нашарлады, бірақ хусит көтерілісшілерінің арасында немістер де болды. Ол кезде немістер көбінесе төбелі богемиялық шекаралық аймақтарда, сондай-ақ жазық жерлердегі қалаларда қоныстанды; негізінен Бавариядан келген адамдар Оңтүстік Богемия және Оңтүстік Моравия аймағында, Брно, Жихлава, Ческе Будежовице және Батыс Богемия Пльзен аймағында; Франкондықтар Жатецте; Жоғарғы сакстар соған іргелес Солтүстік Богемияда, онда 1459 жылғы Эгер бейбітшілігімен Саксон сайлау округімен шекара белгіленді; Германиялық силезиялықтар Судет аймағында Кладско графтығымен, Моравия-Силезия аймағында, Свитави мен Оломоуцте. Прага қаласында 17 ғасырдың соңғы үштен бірінен 1860 жылға дейін неміс тілінде сөйлейтін көпшілік болды, бірақ 1910 жылдан кейін неміс тілінде сөйлейтіндердің үлесі халықтың 6,7% -ына дейін төмендеді. Люксембургтерден Богемияға билік Георгий Подебрадтан Ягеллон әулетіне және ақырында 1526 жылы Габсбург әулетіне өтті. Чехтер де, неміс богемалары да Отыз жылдық соғыста қатты зардап шекті. Богемия халқының 70%-ын жоғалтты. 1620 жылы Ақ тау шайқасында жеңіліске ұшыраған богемиялық көтерілістен кейін Габсбургтар біртіндеп Богемия патшалығын өз монархиясына біріктірді. Кейінгі Контрреформация кезінде аз қоныстанған аймақтар Австрия жерлерінен католик немістермен қайта қоныстанды. 1627 жылдан бастап Габсбургтар Verneuerte Landesordnung ("Жаңартылған жердің конституциясы") деп аталатын заңды енгізді, оның салдарынан неміс тілі ана тіліне сәйкес біртіндеп негізгі және ресми тілге айналды, ал чех тілі империяда екінші реттік рөлге ие болды. 1749 жылы Австрия империясы неміс тілін қайтадан ресми тіл ретінде бекітті. Император Иосиф II 1780 жылы Богемия королі ретінде таққа отырғызу рәсімінен бас тартты және барлық Габсбург жерлерінде (оның ішінде Венгрияда) неміс тілін жалғыз ресми тіл ретінде алға жылжытуға тырысты. Дегенмен, Германияның мәдени ықпалы ағартушылық дәуірде және Веймар классицизмі кезінде күшейе түсті. Керісінше, романтизм қозғалысы барысында ұлттық шиеленістер пайда болды, екеуі де Франтишек Палацкий сияқты чех саясаткерлері дамытқан австрославизм идеологиясы түрінде және пан-германдық белсенділер неміс мәселесін көтерді. Чех пен неміс ұлтшылдары арасындағы қақтығыстар 19 ғасырда пайда болды, мысалы, 1848 жылғы төңкерістерде: Богемия мен Моравияның неміс тілінде сөйлейтін халқы неміс ұлт мемлекетін құруға қатысуды қаласа, чех тілінде сөйлейтін халқы Богемияны мұндай жоспарлардан шығарып тастауды талап етті. Богемия Корольдігі бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін таратылғанға дейін Австрия империясының және Австро-Венгрияның бір бөлігі болып қала берді.
Терминнің пайда болуы
Ұлттық ұлтшылдықтың күшеюі салдарынан "Судет немістері" (Sudetendeutsche) атауы 20 ғасырдың басында пайда болды. Бұл атау бастапқыда Австрия-Венгрия империясы шегіндегі немістердің үш тобын біріктіретін үлкен жіктемеге кіретін, соның ішінде кейін Австрия Республикасы болған "Алпі немістері" (Alpine Deutschen) және Венгриядағы, сондай-ақ оның шығысындағы аймақтардағы "Балқан немістері" (Balkandeutsche) де бар еді. Осы үш атаудың ішінде тек "Судет немістері" атауы Богемиядағы этникалық және мәдени қақтығыстардың нәтижесінде сақталды.
Чехословакия Республикасы ішінде (19181938)
1921 жылғы ақпандағы халық санауына сәйкес, Чехословакияда 3,123 мың неміс тілді адам тұрды, бұл елдің жалпы халқының 23,4% құрады. Чехтер мен неміс тілді азшылық арасындағы қайшылықтар 1920 жылдары жалғасып, 1930 жылдары күшейді. Ұлы экономикалық дағдарыс кезінде неміс азшылығы қоныстанған, көбінесе таулы аймақтар, Чехословакияның басқа шет аймақтарымен бірге елдің ішкі бөлігіне қарағанда экономикалық құлдыраудан көбірек зардап шекті. Карпат Рутениясы, Моравия Валахиясы сияқты нашар дамыған аймақтардан өзгеше, Судет аймағы экспортқа тәуелді өнеркәсіптердің (мысалы, шыны жасау, тоқыма өнеркәсібі, қағаз және ойыншық жасау) жоғары шоғырланған орталығы болды. Бижутерия және шыны бұйымдарын жасау өнеркәсібінің 60% Судет аймағында орналасқан, ал сектордағы жұмысшылардың 69% ана тілі бойынша неміс тілінде сөйледі, ал бижутерияның 95% және басқа шыны бұйымдарының 78% экспортқа жөнелтілді. Шыны жасау саласы төмендеген сатып алу қабілеті мен басқа елдердегі қорғау шараларынан зардап шекті, нәтижесінде көптеген неміс жұмысшылары жұмысын жоғалтты. Жұмыссыздықтың жоғары деңгейі, сондай-ақ мектептерде және қоғамдық орындарда чех тілінің қолданылуы халықты фашизм, коммунизм және неміс ирредентизмі сияқты популистік және экстремистік қозғалыстарға бейімдеді. Сол жылдары неміс ұлтшылдарының партиялары, кейіннен Судет неміс партиясы (SdP) радикалды талаптарымен Чехословакиядағы немістер арасында зор танымалдылыққа ие болды.
Судет дағдарысы
Гитлердің агрессивтілігінің күшеюі 1936 жылы Чехословакия әскерін даулы шекара аймағын қорғау үшін кең ауқымды шекаралық бекіністер салуға итермеледі. 1938 жылдың наурыз айында Австрияның Германия Рейхына қосылуынан кейін Гитлер Чехословакияда тұратын этникалық немістердің қорғаушысы болды, бұл Судет дағдарысын тудырды. Келесі айда Конрад Хенлайн басқаратын Судет нацистері автономия талап етті. 1938 жылдың 24 сәуірінде СДП Карлсбад бағдарламасын жариялады, онда сегіз тармақ бойынша Судет немістері мен чех халқының толық теңдігі талап етілді. Үкімет бұл талаптарды 1938 жылдың 30 маусымында қабылдады. Тамыз айында британ премьер-министрі Невилл Чемберлен лорд Рансиманды Чехословакияға Чехословакия үкіметі мен Судет аймағындағы немістер арасында келісімге қол жеткізу үшін жіберді. Рансиманның алғашқы күні президент Бенеш пен премьер-министр Милан Ходжамен кездесулер, сондай-ақ Хенлайнның СДП-сынан келген Судет немістерімен тікелей кездесу болды. Келесі күні ол доктор және ханым Бенешпен кездесті, кейіннен қонақүйінде нацистік емес немістермен кездесті. Оның баяндамасының толық сипаттамасы, соның ішінде әртүрлі тараптармен кездесулердің қорытындыларының тұжырымдамалары, ол Ұлыбританияға оралғаннан кейін министрлер кабинетіне жеке берген, CC 39(38) құжатында кездеседі. Лорд Рансиман әртүрлі тараптармен келісімге келе алмағанына өкініш білдірді, бірақ ол лорд Галифакспен келісті, ол қол жеткізілген уақыт маңызды болды. Ол Судет немістерінің жағдайы туралы баяндады және дағдарысқа қарсы күресу үшін ұсынылған төрт жоспардың егжей-тегжейін берді, олардың әрқайсысында, оның айтуынша, келіссөздердің басқа тараптары үшін қабылдауға болмайтын мәселелер болды. Төрт жоспарға, біріншіден, Судет аймағын Рейхке беру, екіншіден, Судет аймағын Рейхке беру туралы референдум өткізу, үшіншіден, осы мәселе бойынша Төрт держава конференциясын ұйымдастыру және төртіншіден, федеративтік Чехословакия құру кірді. Кездесуде ол өзінің шешімін ұсынуға асықпайтынын және мұны өзінің міндеті деп көрмегенін айтты. Галифакс айтқандай, қарсылықтың басты орталықтары Богемияның солтүстік-батыс бұрышында, 800 мың неміс және өте аз басқа адамдар тұратын Егер мен Аш қалаларында болды. Галифакс бұл аумақтарды Германияға беру жақсы болар еді, бірақ Чехословакия армиясы оған қатты қарсы шығатынын және Бенеш оны қабылдамай, күресетінін айтты. Британ премьер-министрі Невилл Чемберлен 15 қыркүйекте Берхтесгаденде Адольф Гитлермен кездесіп, Судет аймағын беруге келісті. Үш күннен кейін Франция премьер-министрі Эдуар Даладиер де осылай істеді. Чехословакия өкілі талқылауға шақырылмады. Германия енді Судет аймағына бір оқ атпай-ақ кіре алды. Чемберлен 1938 жылдың 22 қыркүйегінде Гитлермен Годесбергте кездесіп, келісімдерді растады. Гитлер дағдарысты соғыс үшін сылтау ретінде пайдалануды мақсат етіп, енді Судет аймағын аннексиялауды ғана емес, сонымен қатар Богемия, Моравия және Словакияны дереу әскери басып алуды талап етті, осылайша Чехословакия армиясына қорғаныс шараларын жаңа шекараларға бейімдеуге уақыт бермеді. Гитлер Берлиндегі Спорт сарайында сөйлеген сөзінде Судет аймағы "Еуропада менің соңғы аумақтық талабым" деп мәлімдеді және Чехословакияға Судет аймағын Германияға беру үшін 1938 жылдың 28 қыркүйегінде сағат 14:00-ге дейін мерзім берді, әйтпесе соғыс басталады. Шешімге жету үшін итальяндық диктатор Бенито Муссолини Мюнхенде ірі державалардың конференциясын өткізуді ұсынды. 29 қыркүйекте Гитлер, Даладиер және Чемберлен кездесіп, Муссолинидің ұсынысына келісті (іс жүзінде Герман Геринг дайындаған) және Мюнхен келісімін жасады. Олар Судет аймағын дереу басып алуды қабылдады. Чехословакия үкіметі келіссөздерге қатыспаса да, мәжбүрлеуге мойынсұнып, 30 қыркүйекте келісімді орындауға уәде берді. Судет аймағы 1938 жылдың 1-10 қазанында Германияға берілді. Чехословакияның чех бөлігі 1939 жылдың наурыз айында Германияға басып кірді, оның бір бөлігі аннексияланды, ал қалған бөлігі Богемия мен Моравия протекторатына айналды. Словакияның Чехословакиядан тәуелсіздігін жариялап, Германиямен одақтас сателлит мемлекет Словакия Республикасы (Словакия мемлекеті) болды. (Русь бөлігі, Субкарпат Русі, өз егемендігін Карпат Украинасы ретінде жариялауға тырысты, бірақ бұл аймақ көп ұзамай Венгрияға қосылғандықтан, сәл ғана сәтті болды.) 1938 жылдың жазында "Хенлайн мен СДП Гитлердің Судет аймағын Германия Рейхына қосу жөніндегі үдемелі науқанына қатысқан" болса да, СДП жақтастары Германияға қосылудың орнына Чехословакия ішінде автономияны қолдады. The Times газетінің заманауи есебінде "Судет аймағында аннексияға белсенді түрде қарсы шыққан көптеген адамдар бар екені" және прогермандық саясат СДП-ның орталықтандырылған жақтастарымен күресіп жатқаны анықталды; Викхэм Стэдтің сөзіне сәйкес, Хенлайнның жақтастарының 50% - ынан астамы Германияға қосылудың орнына Чехословакия ішінде үлкен автономияны жақтады. Судет неміс тарихшысы Эмиль Францель Хенлайн партиясының бағытталған қанаты "Германияға аннексияға емес, шынайы автономияға ұмтылғандығын" және Ходжамен және Бенешпен келіссөздер жүргізген көптеген келіссөзшілер автономияны жақтаған қанатқа жатқандығын және Хенлайнның Гитлермен жасасқан келісімдерінен хабарсыз болғандығын айтады. Шекаралық аймақтың бір бөлігінде поляктар көпшілікке ие болды және 1938 жылы Польша басып алып, аннексиялады.
Судет жері Германияның құрамына кіреді
Судет аймағы бастапқыда әскери басқаруға берілді, генерал Вильгельм Кейтель әскери губернатор болып тағайындалды. 1939 жылдың 14 сәуірінде шартты аймақтар бөлінді, оңтүстік бөліктері көршілес Рейхсгау Нидердонау, Обердонау және Бавариялық Шығыс Маркасына (Bayerische Ostmark) қосылды. Солтүстік және батыс бөліктері Рейхсгау Судет аймағы ретінде қайта ұйымдастырылды, Рейхенберг қаласы (қазіргі Либерец) оның астанасы етіп белгіленді. Конрад Хенлайн (қазір ашық түрде НСДАП мүшесі) ауданды алдымен Рейхскомиссар (1939 жылдың 1 мамырына дейін), содан кейін Рейхстатхальтер (1939 жылдың 1 мамырынан 1945 жылдың 4 мамырына дейін) ретінде басқарды. Судет аймағы үш әкімшілік округтен (Regierungsbezirke) тұрды: Эгер (астанасы Карлсбад), Ауссиг (Aussig) және Троппау (Troppau). Басып алуға дейін, Судет аймағындағы яһудилер Холокост кезінде мақсатқа алынды. Одан кейін бірнеше апта өткен соң "Кристалл түн" оқиғасы болды. Германияның басқа жерлеріндегідей, көптеген синагогтар өртеліп, көптеген көрнекті яһудилер концлагерлерге жіберілді. Яһудилер мен чехтер ғана емес, неміс социалистері, коммунистері және пацифистері де кеңінен қуғынға ұшырады. Неміс социалистерінің бір бөлігі Судет аймағынан Прага және Лондон арқылы басқа елдерге қашып кетті. Глайхшальтунг (Gleichschaltung) Судет аймағындағы қоғамды түбірінен өзгертті. Алайда, 1938 жылдың 4 желтоқсанында Рейхсгау Судет аймағында сайлау өтті, онда ересек халқының 97,32% НСДАП-қа дауыс берді. Жарты миллионға жуық судет немісі нацистік партияға қосылды, бұл Судет аймағындағы жалпы неміс халқының 17,34% құрады (1944 жылы Германиядағы НСДАП мүшелігінің орташа көрсеткіші 7,85% болды). Осыдан Судет аймағы нацистік Германияның ең жақтас аймақтарының бірі болғаны көрінеді. Чех тілін білуінің арқасында көптеген судет немістері Богемия және Моравия этникалық чех протекторатының әкімшілігінде, сондай-ақ нацистік ұйымдарда (Гестапо және т.б.) жұмыс істеді. Ең танымал тұлға – Карл Герман Франк, СС және полиция генералы, сондай-ақ протектораттың мемлекеттік хатшысы. Нацистік Германия 1938–1945 жылдары Судет аймағын басып алды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жер аударылу және қоныс аудару
1945 жылғы мамыр айында Чехословакияның азат етілуінен кейін, ресми құжаттарда «Судеттер» (Sudety) терминін қолдануға тыйым салынды және оның орнына «шекаралық аумақ» (pohraniční území) термині қолданылды. 1945 жылғы 5 маусымдағы Берлин декларациясы Судет аймағының Германиямен аннексиялануына заңдық түрде тыйым салды. 1945 жылғы жазда Потсдам конференциясында Судет немістерінің Чехословакиядан кетуі керек деген шешім қабылданды (1944–50 жылдар аралығындағы немістердің қашуы мен қуылғаны). Чехословакияда нацистерге көмектескен көптеген немістерге қарсы наразылықтың күшеюіне байланысты, немістердің көп бөлігі қуылды, бірақ тиісті чехословакиялық заңнама немістердің антинацистік көзқарастарын дәлелдесе, олар елде қалуға мүмкіндік берген. Алғашқы кезеңде (1945 жылғы көктем-жаз) қуылған немістердің саны шамамен 500 000 адамды құрады деп есептеледі. Бенеш жарлықтарынан кейін, 1946 жылдан бастап барлық немістер қуылды және 1950 жылы Чехияда тек 159 938 (1930 жылы 3 149 820) адам қалды. Антифашист және білікті жұмысшылар болып танылған қалған немістерге Чехословакияда қалуға рұқсат берілді, бірақ кейіннен олар ел ішінде күштеп таратылды. Чехословакиядан келген неміс босқындарының кейбірі «Судет неміс лигасы» (Sudetendeutsche Landsmannschaft) арқылы өкілдік етілді. Чехословакияда қалған немістердің көп бөлігі кейін Батыс Германияға көшіп кетті (100 000-нан астам). Неміс халқы елден шығарылғаннан кейін, бұрынғы Судет аймағына негізінен чехтар, сондай-ақ Чехословакияның басқа ұлт өкілдері: словактар, гректер (1946–49 жылдар аралығындағы Грекия азаматтық соғысынан кейін келгендер), Карпат русиндері, Холокосттан аман қалған ромдар мен еврейлер, және венгрлер қоныс аударды (бірақ венгрлер оған мәжбүр болды және кейін үйлеріне оралды). Чехия Силезиясы мен Моравия шекарасының бір бөлігі, Богемияның оңтүстік-батысы (Шумава ұлттық паркі), Богемияның батыс және солтүстік бөліктері бірнеше стратегиялық себептерге байланысты (кен өндіру және әскери мүдделер) халықтан босады немесе қазір қорғалатын ұлттық парктер мен ландшафттар болып табылады. Сонымен қатар, 1952–1955 жылдары «Темір перде» орнатылғанға дейін, шекарадан 2 км-ге дейінгі аумақта инженерлік құрылғылармен «тыйым салынған аймақ» құрылды, онда азаматтық тұрғындарға тұруға рұқсат берілмеді. Шекарадан 12 км-ге дейінгі кеңірек аймақ, «шекаралық аймақ» болды, онда «сенімсіз» немесе «күмәнді» азаматтар тұруға немесе жұмыс істеуге болмады. Осылайша, Аш-Булге аймағының барлығы шекаралық аймаққа кірді, бұл жағдай 1989 жылғы «Барқыт революцияға» дейін сақталды. Шеб маңындағы батыс шекарасындағы неміс азшылықтарының аудандары сақталды, онда білікті неміс кеншілер мен жұмысшылары 1955 жылға дейін, Ялта конференциясының хаттамаларымен санкцияланғандай, кен өндіру және өнеркәсіп саласында жұмыс істеді; Эгерландта неміс азшылық ұйымдары әлі де бар. 2021 жылғы халық санағында Чехияда 24 632 адам неміс ұлтын атады, оның ішінде 15 504-і басқа ұлттармен бірге.