Кіріспе
Словакияның ұлттық әнұраны "italic=no" (; ) – Словакияның мемлекеттік әнұраны. Оның тамыры 19 ғасырдағы Орталық Еуропалық қоғамдық қозғалыстарға саяды. Әнның басты тақырыптары – словак халқына төнген қауіпті бейнелейтін Татра тауларындағы дауыл мен осы қауіптің аяқталуына деген үміт. Ол 1848-1849 жылдардағы көтерілістерде ерекше танымал болды. Бұл ән Чехословакияның екі мемлекеттік әнұранының бірі ретінде көптеген словак қалаларында сағат 12-де орындалған; Чехословакия 1990 жылдардың басында тарағаннан кейін бұл дәстүр тоқтатылды.
"italic=no" (; ) is the national anthem of Slovakia. The origins of it are in the Central European activism of the 19th century. Its main themes are a storm over the Tatra mountains that symbolized danger to the Slovaks, and a desire for a resolution of the threat. It used to be particularly popular during the 1848–1849 insurgencies. It was one of Czechoslovakia's dual national anthems and was played in many Slovak towns at noon; this tradition ceased to exist after Czechoslovakia split into two different states in the early 1990s with the dissolution of Czechoslovakia.
Өмірбаян
23 жастағы Янко Матушка 1844 жылдың қаңтар және ақпан айларында "Nad Tatrou sa blýska" әнінің сөздерін жазды. Әннің мелодиясын оған болашақ діни және панславяндық белсенді, гимназия мұғалімі Жозеф Подградский ұсынған "Kopala studienku" халық әнінен, сондай-ақ ұқсас венгр халық әнінен – "Azt mondják, nem adnak engem galambomnak" (ағылшын тілінде: "Маған сүйіктіме үйленуге рұқсат етпейді дейді") алды. Одан кейін Матушка мен тағы екі десятка жуық студент Прессбургтің беделді лютерандық лицейінен (дайындаушы мектеп және колледж) Людовит Штурдың лютеран шіркеуінің билік қысымымен оқытушылық қызметтен алынуына наразылық білдіріп кетті. Қазіргі Словакия аумағы сол кезде Австрия империясы құрамындағы Венгрия Корольдігінің бөлігі болды, ал шенеуніктер оның словак ұлтшылдығына қарсылық танытты. "Татрадағы шаңқау" әні студенттер Штурдың жұмыстан босатылуына қатысты мектеп басшылығына бірнеше рет шағымданып, нәтижесіз болған күндері жазылды. Шамамен он студент Левочадағы лютеран гимназиясына ауысты. 1844 жылы студенттердің бірі, 18 жастағы болашақ журналист және жазушы Вильям Паулин Тот поэманың ең көне жазбасын мектеп дәптеріне түсірген кезде, оған "Прессбург словактары, болашақ левочиандар" деген ат қойды, бұл оның туындауының себебін көрсетеді. Прессбургтен (қазіргі Братислава) Левочаға жасаған саяхат студенттерді Словакияның және сол кездегі Венгрия Корольдігінің ең биік, әсерлі және символды тау жотасы – Жоғары Татра арқылы жүргізді. Поэманың негізгі тақырыбы – тау үстіндегі дауыл.
Нұсқалар
Матушканың өлеңдерінің ресми нұсқасы сақталмаған, ал оның алғашқы жазбалары авторсыз қалды. Ол 1849 жылдан кейін жариялауды тоқтатты, кейін аудандық соттың хатшысы болды. Бұл ән 1848 және 1849 жылдардағы словак еріктілерінің жорықтары кезінде танымал болды. Оның мәтіні 1851 жылы баспаға түскенге дейін қолмен көшіріліп, қайта-қайта көшірілді (авторы көрсетілмеген, Dobrovoľnícka – Еріктілер Әні), бұл кейбір өзгерістерге, атап айтқанда "zastavme ich" ("оларды тоқтатайық") немесе "zastavme sa" ("тоқтайық") тіркестеріне қатысты айырмашылықтарға әкелді. Қолда бар көшірмелерді және қатысты әдебиеттерді зерттеу Матушканың түпнұсқасында "оларды тоқтатайық" деген нұсқасы болған деген қорытындыға келдірді. Бұл тіркес 1844 жылдан сақталған ең көне қолжазба жазбасында да, 1851 жылғы алғашқы баспа нұсқасында да кездеседі. Заңмен бекітілген Словакияның ұлттық әнұраны осы нұсқаны пайдаланады, ал екінші тіркес 1993 жылға дейін қолданылды.
Ұлттық әнұран
1918 жылғы 13 желтоқсанда Янко Матушканың тек бірінші шумағы ғана екі бөлімді, екі тілді Чехословакия әнұранының жартысын құрады. Бұл әнұран чех операсының «Менің үйім қайда?» (Kde domov můj) атты пьесасының бірінші шумағынан және Матушканың әнінің бірінші шумағынан тұрды. Әр шумақ өзінің тілінде орындалып, екеуі де сәйкес әуенімен бір реттен ойнатылды. Әндер 19 ғасырдағы екі ұлттың алаңдаушылықтарын көрсетеді, сол кезде олар Хабсбург монархиясындағы венгрлер мен немістердің күшейіп келе жатқан ұлттық-этникалық қозғалыстарымен бетпе-бет келді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Hej, Slováci» Словакия Республикасының марионеттік режимінің ресми емес мемлекеттік әнұраны ретінде қабылданды. 1993 жылы Чехословакия Чехия және Словакия Республикаларына бөлінген кезде екінші шумақ бірінші шумаққа қосылып, нәтижесі Словакияның ұлттық әнұраны ретінде заңмен бекітілді.