Кіріспе
Torx (/t/ɔr/k/s/) – 1967 жылы Camcar Textron компаниясы әзірлеген, 6 қырлы жұлдыз тәрізді гүл шоқпар пішінді бұранда басының түрі. Көбінесе «жұлдыз» деп аталады, мысалы, жұлдыз бұранда немесе жұлдыз бит. Халықаралық стандарттау ұйымы ISO 10664 стандарты бойынша ресми атауы – ішкі гексалобулярлық. Бұл дерекқорлар мен каталогтарда кейде 6lobe деп қысқартылады (G әрпінен емес, 6 санынан басталады). Torx Plus, Torx Paralobe және Torx ttap – бұранда басы пішінінің жақсартылған түрлері. Torx бұрандалары көбінесе автомобильдерде, мотоциклдерде, велосипедтердің тежегіш жүйелерінде (дискілі тежегіштерінде), қатты дискілерде, компьютерлерде және тұтыну электроникасында қолданылады. Алғашқыда бұранданы бұрмалаудан қорғау қажеттілігі туғанда қолданылды, себебі бұранда басы мен бұрандалар кеңінен қолжетімді болған жоқ; бұрандалар жиі қолданыла бастағаннан кейін, бұрмалаудан қорғалған түрлері жасалды. Torx бұрандалары құрылыс саласында да жиі қолданылады.
Torx (pronounced /t//ɔr//k//s/) is a trademark for a type of screw drive characterized by a 6 point star shaped pattern, developed in 1967 by Camcar Textron. A popular generic name for the drive is star, as in star screwdriver or star bits. The official generic name, standardized by the International Organization for Standardization as ISO 10664, is hexalobular internal. This is sometimes abbreviated in databases and catalogs as 6lobe (starting with the numeral 6, not the capital letter G). Torx Plus, Torx Paralobe and Torx ttap are improved head profiles. Torx screws are commonly found on automobiles, motorcycles, bicycle brake systems (disc brakes), hard disk drives, computer systems and consumer electronics. Initially, they were sometimes used in applications requiring tamper resistance, since the drive systems and screwdrivers were not widely available; as drivers became more common, tamper resistant variants, as described below, were developed. Torx screws are also becoming increasingly popular in construction industries.
Нұсқалар
"Torx" бренді көбінесе стандартты 6 қырлы драйверді немесе розетканы білдірсе де, бастапқы дизайнда көптеген өзгерістер бар, оның ішінде Torx өндірген немесе лицензия бергендер де бар. Басқа құрал өндірушілер ондаған жылдар бойы 8, 10 және 12 қырлы жұлдызды драйверлер мен розеткаларды жасап келеді. "Torx" бренді көбінесе осы және басқа жұлдызды драйверлердің түрлерін сипаттау үшін жиі қолданылады.
Қауіпсіздік Torx
Қауіпсіздік Торк, Tamper Resistant Torx (көбінесе Torx TR деп қысқартылады) немесе Torx бұрандасының ортасында тігізгіш болады, ол стандартты Torx драйверін салуға кедергі келтіреді. Дегенмен, тігізгіш екі жақын жапырақшаның арасына кішігірім жақсы бұранданы сәтті пайдалануға мүмкіндік береді. Қауіпсіздік Торк-тың өзіндік түрлері бар, сондай-ақ Torx драйверлерінің көптеген басқа түрлері де Қауіпсіздік немесе TR нұсқаларында қол жетімді. Оларға бес және жеті жапырақты TR бастары кіреді.
Торкс Паралобе
Torx Paralobe – бұл Torx Drive System-інің одан әрі жетілдірілген түрі, оның қабырғалары 6% ұзартылған, соның салдарынан қолданылатын айналу моменті 20% артық.
Torx Plus (Қозғалтқыш)
Torx Plus – Torx-тың ізбасары, 1990 жылы бастапқы Torx патентінің мерзімі бітуге жақын келгенде пайда болды. Torx Plus патенті кейін 2011 жылы толыққанды аяқталды. Бүйірлері шаршырақ, осы арқылы жоғары момент күшіне қол жеткізіледі және тозу азайтылады. Атауы IP (Internal Plus) деп қысқартылады, өлшемдері 1IP-ден 100IP-ге дейін (кейде IP1-ден IP100-ге дейін) және EP (External Plus) 1EP-ден 42EP-ге дейін, сондай-ақ H7EP-ден H2EP-ге дейінгі кіші өлшемдері бар, бес қырлы бұрандаға қарсы қорғаныс нұсқаларын да қамтиды. Acument (бұрынғы Textron) ешқандай белгіні тізімдемесе де, TS немесе IPR кездесуі мүмкін. Бұранда орнына Пенталобты да қолдануға болады. Torx Plus Maxx Stems – бұранда басына қарама-қарсы бекіткіштердің ұштарында қолданылатын арнайы нұсқа, ол басқа жетекті жүйелерге қарағанда жоғары момент күшін қамтамасыз етеді. Torxstem – екі басында Torx Plus Maxx жетегі бар шпилька.
Torx ttap
Torx ttap деп аталатын Torx-тың авторлық нұсқасы 2006 жылы жасалды және Acument Intellectual Properties лицензиялаған. Ол "сенімді ұстау" (Frixion Fit деп белгіленген) үшін екінші ойыққа ие, бұл қысым көрсетпей және магниттік биттерді пайдалану қажеттілігін жоққа шығару арқылы тербелісті азайтуға арналған (Stable Drive деп белгіленген), бұл кейбір өнеркәсіптік қолданушылар үшін маңызды болуы мүмкін. Стандартты Torx драйверлерін Torx ttap бұрандаларын бұруға болады, бірақ Torx ttap драйверлері стандартты Torx бұрандаларына сәйкес келмейді.
AudiTorx
AudiTorx – бұрмалауға төтеп беретін бекіткіш, оның дөңгелек және тегіс басы үстінен, еңкейтілген тәркісі бар Torx драйвы орналасқан. Белгіленген күш жеткенде бұл драйв сындырылып алынады, соның салдарынан бұрауыш тәрізді басты қалдырады, оны алу қиын. Осы бекіткіштердің негізгі қолданылуы – теміржол саласында.
Сыртқы (қайта) кернеулік
Сыртқы Торкс нұсқасы бар, кері Торкс деп те аталады, онда бұранда басы Торкс драйверінің ұшының пішінін ие, ал оны бұру үшін Торкс кілтнағышы қолданылады. Сыртқы "E" Торкс номиналды өлшемдері "T" өлшемдерімен сәйкес келмейді, (мысалы, E40 кілтнағышы T40 Torx ұшына тым үлкен болып келеді, ал E8 Torx кілтнағышы T40 Torx ұшына келеді). Ол бес өлшемде қол жетімді: AW 10, AW 20, AW 25, AW 30 және AW 40.