Кіріспе
Анонимді P2P байланыс жүйесі – ресурстарды ортақтастыруға қолданылатын түйіндер немесе қатысушылар анонимді немесе псевдонимді болатын, өзара байланыс арқылы таратылған қосымша. Қатысушылардың анонимділігі әдетте, әрбір түйіннің физикалық орналасқан жерін басқа қатысушылардан жасыратын арнайы маршрутталған желілер арқылы қамтамасыз етіледі. Анонимді P2P жүйелеріне деген қызығушылық соңғы жылдары көптеген себептерге байланысты артып келеді, олар желілік идентификаторды ашпай файлдармен бөлісуге деген ниеттен бастап, сот процесіне ұшырау қаупіне, үкіметке сенімсіздікке, жаппай бақылау және деректерді сақтау туралы алаңдаушылыққа және блогерлерге қарсы сот талаптарына дейін жетеді.
An anonymous P2P communication system is a peer to peer distributed application in which the nodes, which are used to share resources, or participants are anonymous or pseudonymous. Anonymity of participants is usually achieved by special routing overlay networks that hide the physical location of each node from other participants. Interest in anonymous P2P systems has increased in recent years for many reasons, ranging from the desire to share files without revealing one's network identity and risking litigation to distrust in governments, concerns over mass surveillance and data retention, and lawsuits against bloggers.
Жалпы
Анонимді P2P жүйелері танымал емес пікірлерді қорғауға мүмкіндік берсе, сонымен қатар алаяқтық, қаралау, заңсыз порнография тарату, авторлық құқықпен қорғалған туындыларды рұқсатсыз көшіру немесе қылмыстық әрекеттерді жоспарлау сияқты заңсыз қызметтерді де қорғай алады. Анонимді P2P жүйелерін сынаушылар мұндай жүйелердің кемшіліктері артықшылықтарынан басып өтеді және басқа коммуникация арналары танымал емес пікірлерді жеткізу үшін жеткілікті деп санайды. Анонимді P2P жүйелерін қолдаушылар сөз бостандығына кез келген шектеу авторитарлық мүдделерге қызмет етеді, ал ақпаратның өзі этикалық тұрғыдан бейтарап екенін, ақпаратқа сүйене отырып әрекет ететін адамдардың жақсы немесе жаман болуы мүмкін деп есептейді. Жақсылық пен жамандық туралы түсініктер де өзгеріп отыруы мүмкін (моральдық паникаға қараңыз); мысалы, егер 1950-ші немесе 1960-шы жылдары анонимді P2P желілері болғанда, олар азаматтық құқықтар немесе анархизм туралы ақпарат тарату үшін мақсатқа алынуы мүмкін еді. Көптеген адамдар оңай қолжетімді анонимді P2P желілерін шифрлау технологиясын демократияландыру деп қарастырады, бұл жалпы халыққа үкіметтер қолданатын қауіпсіз байланыс арналарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл пікірді қолдайтындар, мысалы, Фил Циммерманн, бақылауға қарсы технологиялар үкімет пен халық арасындағы биліктің теңдесуіне көмектеседі, соның салдарынан оларды тыйым салудың себебі осы нәрседе деп мәлімдейді. Джон Пилгер халықты бақылау «орнаған биліктің жалпы қабылдаған көзқарасына» немесе билік құрылымдары мен жеңілдіктердің сақталуына төнетін қауіптерді бақылауға көмектеседі деп санайды.
Сөз бостандығы
Кейбіреулер, әсіресе даулы мәселелер туралы нағыз сөз бостандығы, егер адамдар анонимді түрде сөйлей алмаса, қиын немесе мүмкін емес деп санайды. Анонимділік болмаса, адамдар танымал емес пікір білдіргені үшін қорқытуға немесе жазалауға ұшырауы мүмкін. Осы себепті көптеген демократиялық елдерде дауыс беру құпия бюллетень арқылы жүзеге асырылады. Саяси партия жасырын ұстағысы келетін, мысалы, жемқорлық мәселелері сияқты даулы ақпарат көбінесе анонимді түрде жарияланады немесе жасырын түрде таратылады.
Анонимді блог
Анонимді блогтау – анонимді желілердің кең таралған қолданыстарының бірі. Анонимді блог жазу анонимді емес интернетте де белгілі бір деңгейде мүмкін болғанымен, блогты хостингке орналастырған провайдер блогердің IP-адресін ашуға міндетті болуы мүмкін (мысалы, Google анонимді блогердің жеке басын ашқан кезде болғандай). Анонимді желілер анонимділіктің жақсырақ деңгейін қамтамасыз етеді. Фринеттегі флогтар (анонимді блогтар), Синди және I2P және Озирис sps-тегі басқа блогтау құралдары – анонимді блогтау технологияларының бірнеше мысалы. Анонимді блог жазудың бір себебі – жұмыс ортасының сезімталдығы. Кейде өз атынан жазатын блогерлер үн қатпау немесе өздеріне, әріптестеріне немесе жұмыс істейтін компанияға зиян келтіру арасында таңдау жасауға мәжбүр болады. Тағы бір себеп – сот процесіне тартылу қаупі. Кейбір блогерлер көп миллион долларлық сотқа тартылған (бірақ кейіннен бұл істер толығымен тоқтатылды); анонимді блогтау мұндай тәуекелдерден қорғауды қамтамасыз етеді.
Интернет домендік атаулары арқылы цензура
Анонимді емес интернетте "мысал.com" сияқты домендік атау ақпаратқа қол жеткізудің кілті болып табылады. Wikileaks веб-сайтына жасалған цензура домендік атаулардың цензураға өте осал екенін көрсетеді. Кейбір доменді тіркеушілер сот шешімі болмаса да клиенттердің домендік атауларын тоқтатады. Зардап шеккен клиент үшін домендік атауды бұғаттау, тіркеушінің қызмет көрсетуден бас тартуынан гөрі әлдеқайда үлкен мәселе болып табылады, себебі тіркеуші әдетте аталған домендік атаулардың толық бақылауын сақтайды. Бір еуропалық саяхат агенттігінің мысалында, 80-нен астам веб-сайт сот процесіз жабылды және содан бері тіркеушіде қалып отыр. Саяхат агенттігі сайттарды жаңа жоғары деңгейлі домен астында қайта құруға мәжбүр болды. Ал анонимді желілер домендік атауларды тіркеушілерге тәуелді емес. Мысалы, Freenet, I2P және Tor жасырын қызметтері, ашық кілтті криптография негізінде цензураға төзімді URL-дерді іске асырады: тек дұрыс жеке кілттің иесі ғана URL-ді жаңарта немесе жоя алады.
Онлайн-тұтынушыларды бақылау
Анонимді P2P күнделікті қарым-қатынаста да пайдалы. Анонимді байланыс болғанда, қарым-қатынас жасайтын тараптардың кім екенін ашу шешімі олардың өздеріне тиесілі болады және үшінші тарапқа бұл ақпарат қолжетімді емес. Көп жағдайда қарым-қатынас жасаушылар өздерінің жеке басын ашуға мұқтаж немесе ниетті болмайды. Жеке бостандық тұрғысынан алғанда, көптеген адамдар қажетсіз деректерді жинап беретін жүйелердің автоматты түрде жұмыс істеуін қаламайды. Кейбір жағдайларда, мұндай деректер олардың іс-әрекеттерінің тарихын құру үшін жинақталуы мүмкін. Мысалы, қазіргі телефон желілерінің көпшілігі қоңырау шалушының нөмірін әдеттегідей шалған адамға жібереді (бірақ бұл бір немесе барлық қоңыраулар үшін өшірілуі мүмкін). Егер адам қандай да бір өнім туралы немесе фильмнің көрсетілу уақыты туралы білу үшін қоңырау шалса, шалған адамның телефон нөмірі тіркеледі және ол қоңырау шалушының аты-жөні, мекенжайы және басқа да ақпаратын алуға мүмкіндік алады. Ал дүкенге кіріп, сондай сұрақ қойған адам туралы мұндай ақпарат жоқ.
Бақылаудың заңды қызметке әсері
Интернеттегі бақылау, мысалы, веб-және электрондық пошта трафигінің мәліметтерін жазу және сақтау заңды қызметке әсер етуі мүмкін. Адамдар мүмкін болатын бақылау туралы білгендіктен және мұндай байланыс күдікті деп есептелетініне сенгендіктен заңды ақпаратқа қол жеткізуден немесе оны таратудан тартынбауы мүмкін. Заң профессоры Дэниел Дж. Соловтың пікірінше, мұндай әсерлер «қоғамға зиян келтіреді, себебі олар, басқа нәрселермен қатар, көзқарастардың кеңдігін азайтады және саяси белсенділікке қатысу еркіндігін шектейді».
Цензура және авторлық құқықпен қорғалған материалдарға қол жеткізу
Көптеген елдер белгілі бір кітаптар мен фильмдерді, сондай-ақ мазмұнның белгілі бір түрлерін жариялауға тыйым салады немесе цензуралайды. Кейбір материалдарды иеленуге рұқсат етіледі, бірақ таратуға болмайды; мысалы, авторлық құқық және бағдарламалық қамтамасыз ету патенттері туралы заңдар оның таратылуын қанағаттандырмауы мүмкін. Мұндай заңдарды анонимді P2P желілерінде орындау қиын немесе мүмкін емес.
Анонимді онлайн ақша
Анонимді ақшаның болуы, кез келген нәрсені анонимді түрде сатып алуға және сатуға болатын анонимді нарықтар құруға мүмкіндік береді. Анонимді ақша салық төлеуден қашу үшін қолданылуы мүмкін. Дегенмен, екі тарап арасында физикалық тауарлардың кез келген ауысуы анонимділікті бұзуы мүмкін. Жақтаушылар дәстүрлі қолма-қол ақша да ұқсас деңгейде анонимділік ұсынады және қазіргі заңдар онлайн немесе офлайн режимінде анонимді ақшаны пайдаланудан туындаған салықтан жалтарту сияқты қылмыстармен күресу үшін жеткілікті деп есептейді.
Анонимділік және псевдонимділік
"Анонимді P2P" деп аталатын кейбір желілер шынымен де анонимді, яғни желі түйіндері ешқандай идентификаторды тасымайды. Ал басқалары, шын мәнінде, псевдонимді: олардың IP-адрестері арқылы анықталудың орнына, түйіндер криптографиялық кілттер сияқты псевдонимдермен анықталады. Мысалы, MUTE желісіндегі әрбір түйіннің ашық кілтінен туындаған қосымша мекенжайы бар. Бұл қосымша мекенжай түйін үшін псевдоним ретінде қызмет етеді, оған хабарларды жіберуге мүмкіндік береді. Freenet-те болса, хабарламалар нақты түйіндерді емес, нақты деректер бөлігін анықтайтын кілттер арқылы бағытталады; түйіндердің өзі анонимді болып табылады. "Анонимді" термині осы екі типтегі желіні сипаттау үшін қолданылады, себебі хабарды жіберген түйіннің хабардың авторы екенін немесе оны басқа түйін атынан өткізіп жібергенін анықтау қиын, тіпті мүмкін емес. Анонимді P2P желісіндегі әрбір түйін анонимділікті сақтау үшін жалпыға бірдей жіберуші және жалпыға бірдей қабылдаушы рөлінде әрекет етеді. Егер түйін тек қана қабылдаушы болса және хабар жібермесе, онда көрші түйіндер оның сұраған ақпараты тек өзіне арналғанын білетін болады, бұл оның ақпаратты алғандығын (және қолданғандығын) жоққа шығаратын кез келген мүмкіндікті жояды. Осылайша, анонимді болу үшін түйіндер желідегі басқалар үшін ақпарат тасымалдауы керек.
Анонимді желілерде спам және DoS шабуылдары
Бастапқыда анонимді желілерді шағын және жақын қарым-қатынастағы бағдарламашылар қауымдастығы басқарды. Анонимді P2P-ге қызығушылық күшейіп, пайдаланушылар саны артқан сайын, қасақана зиян келтірушілер пайда болып, түрлі шабуылдар жасады. Бұл Интернетке ұқсас, кеңінен қолданылғаннан кейін спам толқындары мен таратылған DoS (қызметтен бас тарту) шабуылдары тарады. Мұндай шабуылдар анонимді желілерде әртүрлі шешімдерді қажет етеді. Мысалы, бастаушы желілік мекенжайларды қара тізімге енгізуге болмайды, себебі анонимді желілер бұл ақпаратты жасырады. Бұл желілер кішірек өткізу қабілетіне байланысты DoS шабуылдарына да осал, Tor желісі мысалында көрсетілгендей. Анонимді желіге шабуыл жасауды қылмыстық компьютерлік шабуыл деп санауға болады, бірақ желінің ерекшелігі оны желідегі деректердің анонимділігін бұзбастан соттау мүмкін емес етеді.
Ашық және қара желілер желілерінің түрлері
Әдеттегі P2P желілер сияқты, анонимді P2P желілері OpenNet немесе Darknet (көбінесе «досқа дос» деп аталады) желі түрін қолдана алады. Бұл желідегі түйіннің әріптес түйіндерін қалай таңдайтынын сипаттайды: OpenNet желісінде әріптес түйіндер автоматты түрде табылады. Қандай да бір конфигурация қажет емес, бірақ қандай түйіндердің әріптес болатынын бақылау мүмкіндігі шектеулі. Darknet желісінде пайдаланушылар өздері білетін адамдар басқаратын түйіндермен қолмен байланыс орнатады. Darknet желісін орнату көбірек күш-жігерді қажет етеді, бірақ түйінде тек сенімді түйіндер ғана әріптес ретінде болады. Freenet сияқты кейбір желілер екі желі түрін де бір мезгілде қолдайды (бір түйінде қолмен қосылған Darknet әріптестері де, автоматты түрде таңдалған OpenNet әріптестері де болуы мүмкін). «Досқа дос» (немесе F2F) желісінде пайдаланушылар тек өздері танитын адамдармен тікелей байланыс жасайды. Көптеген F2F желілері бір-бірін танымайтын немесе сенбемейтін пайдаланушылар арасындағы жанама анонимді немесе псевдонимді байланысты қолдайды. Мысалы, «досқа дос» желісіндегі түйін файлды (немесе файл туралы сұрауды) екі «дос» арасында, олардың ешқайсысына екіншісінің атын немесе IP-адресін хабарламай, автоматты түрде жіберуі мүмкін. Бұл «достар» өз кезегінде сол файлды (немесе сұрауды) өздерінің «достарына» және т.б. жіберуі мүмкін. «Досқа дос» желісіндегі пайдаланушылар өздерінің дос шеңберінен тыс кімнің қатысатынын біле алмайды, сондықтан F2F желілері пайдаланушылардың анонимділігін бұзбай көлемін ұлғайта алады. Кейбір «досқа дос» желілері пайдаланушыға түйінде «достармен» қандай файлдарды алмастыруға болатынын басқаруға мүмкіндік береді, осылайша пайдаланушы мақұлдамайтын файлдардың алмасуын тоқтатуға болады. OpenNet-тің Darknet-ке қарағанда артықшылықтары мен кемшіліктері күмәнді, толық мәліметтер үшін «досқа дос» мақаласын қараңыз.
In opennet network, peer nodes are discovered automatically. There is no configuration required but little control available over which nodes become peers. In a darknet network, users manually establish connections with nodes run by people they know. Darknet typically needs more effort to set up but a node only has trusted nodes as peers. Some networks like Freenet support both network types simultaneously (a node can have some manually added darknet peer nodes and some automatically selected opennet peers)
In a friend to friend (or F2F) network, users only make direct connections with people they know. Many F2F networks support indirect anonymous or pseudonymous communication between users who do not know or trust one another. For example, a node in a friend to friend overlay can automatically forward a file (or a request for a file) anonymously between two "friends", without telling either of them the other's name or IP address. These "friends" can in turn forward the same file (or request) to their own "friends", and so on. Users in a friend to friend network cannot find out who else is participating beyond their own circle of friends, so F2F networks can grow in size without compromising their users' anonymity. Some friend to friend networks allow the user to control what kind of files can be exchanged with "friends" within the node, in order to stop them from exchanging files that user disapproves of. Advantages and disadvantages of opennet compared to darknet are disputed, see friend to friend article for summary.
Сымсыз тор желідегі анонимді P2P
Бейнелі желіде анонимді P2P-ні іске асыру мүмкін; интернетке тұрақты қосылымдардан өзгеше, пайдаланушылар мұндай желіге қатысу үшін провайдерге тіркелуі қажет емес және оларды тек аппараттық құралдары арқылы анықтауға болады. Сымсыз тор желілері үшін қолданылатын протоколдар – Оптимизацияланған байланыс күйінің маршруттау протоколы (OLSR) және одан кейінгі B.A.T.M.A.N. протоколы, ол орталықтандырылмаған автоматты IP тағайындау үшін жасалған. Сондай-ақ, Netsukuku туралы да қараңыз. Егер үкімет сымсыз P2P бағдарламалық қамтамасын пайдалануды заңсыз деп жарияласа да, жеке бостандықтарды едәуір шектемей, мұндай тыйымды орындау қиын болады. Балама ретінде, үкімет сымсыз құралдарды сатып алуды заңсыз деп жариялауы мүмкін.