Кіріспе

Жыл сайынғы жәрмеңке Техас штатының Далас қаласында өткізіледі. Техас мемлекеттік жәрмеңкесі – Даластағы тарихи Fair Park-та жыл сайын өткізілетін штаттық жәрмеңке. Жәрмеңке 1886 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезеңінде және 2020 жылы, COVID-19 пандемиясының салдарынан басқа. Ол әдетте қыркүйек айының соңғы жұмасында басталып, 24 күннен кейін аяқталады. Жәрмеңкеге билеттерді сканерлеу арқылы жыл сайын екі миллионнан астам адам келеді. Техас мемлекеттік жәрмеңкесі Америкадағы ең жақсы жәрмеңкелердің бірі саналады және өзінің тарихындағы қиындықтарға қарамастан, Даллас қаласының ең танымал шарасы болып табылады.

Көрікті жерлер

Техас мемлекеттік жәрмеңкесінің ашылу салтанаты Даллас қаласының орталығы арқылы өтетін жыл сайынғы жұма күнгі шерумен ерекшеленеді. 2019 жылы шеру Фейр-паркіне көшті. Жәрмеңкеде сондай-ақ әр түнде «Жұлдызды парад» деп аталатын шеру және парктің бульвары бойында «Нұрлы әсемдік» атты жарық шоуы өтеді. Дегенмен, жәрмеңке басталысы тұрғындар тарапынан көбінесе жағымсыз қабылданады, себебі ол келтіретін зиян соншалықты ауыр, көршілес үйлердің жылжымайтын мүлік құнын төмендетіп, олардың өзі де қиын жағдайдағы ауданда орналасқан. Сонымен қатар, жәрмеңке кезінде жақын орналасқан кәсіпорындар да шығынға ұшырайды. Дәстүрлі түрде жәрмеңкенің орталық оқиғасы – Оклахома және Техас командалары арасындағы жыл сайынғы колледж футболы ойыны, «Red River Rivalry» (тарихта «OU Texas Game» немесе «Texas OU Game» деп те аталатын) және Фейр-паркіндегі Cotton Bowl-да өткізіледі. Сонымен қатар, Grambling State University және Prairie View A&M University қатысатын State Fair Classic ойыны да жәрмеңке кезінде Cotton Bowl-да өтеді. 2010 жылы Бейлор және Техас Технологиялық университеті алғаш рет жәрмеңкеде өзара күш сынасты. 2013 жылғы жәрмеңкенің ашылу күндерінде Армия және Луизиана Технологиялық университеті Cotton Bowl-дағы жалғыз Heart of Dallas Classic ойынына қатысты, бірақ кейін ол тоқтатылды. Техас штатының футболдық көрсетілімі 2018 және 2019 жылғы жәрмеңкелердің үшінші демалыс күндері өтті, онда Оңтүстік және Техас Оңтүстік командалары бақ сынасты. 2020 жылы Оңтүстік және Техас Оңтүстік командалары арасындағы ойын Арлингтон қаласына, Техас штатына көшірілді. Техас мемлекеттік жәрмеңкесі – 1913 жылдан бері толық автокөлік көрмесін ұсынатын АҚШ-тағы жалғыз жәрмеңке. Бұрын жәрмеңкеде «Әлем құстары» атты көрме ұйымдастырылып, онда түрлі құстар ұшып жүретін. Ол 2014 жылы жәрмеңке бағдарламасынан алынып, тек 2019 жылы қайта қосылды. 5 миллион долларлық Техас Скайвейі – гондоламен жүретін көлік, ол жылына 24 күн жұмыс істейді және келушілерді жәрмеңке аумағы бойынша тасымалдайды. Сондай-ақ, BMX велосипед шоуы мен иттің, шошқаның жарыстары да өтеді. Балалар үшін қуыршақ қойылымдары, Балалар медициналық орталығының мал шаруашылығы және оқу сағаты да жәрмеңке ішінде ұйымдастырылады. Соңғы жылдары жәрмеңке ерекше, бірақ майлы тағамдарымен де танымал. Ол Флетчердің дәнді нанмен жасалған сосисімен көп жылдар бойы белгілі. Соңғы жылдары жаңа ерекше қуырылған тағамдар ұсынылды, соның ішінде қуырылған Oreo, қуырылған Twinkies, қуырылған s'mores, қуырылған шошқа қабырғасы, қуырылған ірімшік, қуырылған сары май, қуырылған авокадо, қуырылған аллигатор, қуырылған арахис майы, желе және бананды сэндвичтер, соңғы кезде қуырылған Coca-Cola. 2008 жылы жаңа тағамдардың қатарында тауықпен қуырылған бекон мен қуырылған банан кірді. 2012 жылғы жәрмеңкеде Солтүстік-Шығыс Техастың скаут қыздары АҚШ скауттарының 100 жылдығы мен Техас штатының мемлекеттік залында өткен скауттардың 100 жылдық мерейтойына арналған қуырылған Samoa печеньесін қосты. Техас мемлекеттік жәрмеңкесіне әлемнің түкпір-түкпірінен адамдар келеді, соның ішінде бұрынғы ток-шоу жүргізушісі Опра Уинфри да бар.

Тарих

Техастағы алғашқы мемлекеттік жәрмеңке Техастың механикалық және қан қорлары қауымдастығы (MBSAT) тарапынан құрылды. Бірінші жәрмеңке 1870 жылы Хьюстон қаласында Буффало Байоның солтүстік жағалауында өтті. MBSAT 1871 жылы да сол жерде тағы бір мемлекеттік жәрмеңке ұйымдастырды. 1872 жылдан бастап жәрмеңке Хьюстонның оңтүстігіндегі жаңа орынға көшірілді, бұл аймақ кейінірек «Мидтаун» деп аталды. MBSAT ұйымдастырған соңғы жәрмеңке 1878 жылы өтті. Соңғы жәрмеңкеден кейін MBSAT банкротқа ұшырады, және Хьюстондағы ешқандай ұйым мемлекеттік жәрмеңкені қайта жандандыруға тырыспады. Қазіргі түрінде Техас мемлекеттік жәрмеңкесі жергілікті кәсіпкерлер тарапынан жеке корпорация ретінде тіркелді. Ол бірден сәттілікке ие болып, мыңдаған адамды қызықтырды. Алайда, 1904 жылы бірқатар оқиғалар қаржылық дағдарысқа алып келді, жәрмеңкені өткізуге жеткілікті қаражат болмады. Сондықтан, кәсіпкерлер оны Даллас қаласына сатты, соның шарты бойынша жыл сайынғы жәрмеңке мен көрмеге күзге арналған 24 күн бөлінетін болды. 1942 жылдың 10 ақпанында Мемлекеттік жәрмеңке паркіндегі автомобиль ғимаратында өрт шығып, бір сағат бойы тоқтатылмады, нәтижесінде жүз мыңдаған долларлық зиян келді. Бір өрт сөндіруші түтінге уланып ауруханаға жатқызылды, ал тағы алты өрт сөндірушіге оқиға орнында медициналық көмек көрсетілді. Мемлекеттік жәрмеңке қауымдастығының хатшысы Рой Рупард шығын сақтандыру арқылы өтелгенін мәлімдеді. 1952 жылы таныстырылған 17 метрлік биіктіктегі ковбой мүсіні Биг Текс оның символына айналды. 1953 жылы Биг Текстің жауырыны буынды болды, сондықтан ол жәрмеңке шараларын жариялайтын хабарламаларды «айта» алады. 2012 жылдың 19 қазанында болған өрттен түпнұсқа Биг Текс қирады, бірақ ол қайта құралып, 2013 жылғы жәрмеңкеде қайтадан көрсетілді. Биг Текс әлемдегі ең биік ковбой деп есептеледі. Оның 65 метрлік Техас жұлдызы дөңгелегі 1985 жылғы қазан айында, Техас штатының құрылғанына 150 жыл толуына бірнеше ай қалғанда Солтүстік Америкадағы ең үлкен дөңгелек болды. Кейіннен Лас-Вегас және Орландодағы дөңгелектер оны басып өтті. DART жүйесінің Fair Park станциясы мен MLK Jr. станциясы 2009 жылы Fair Park және Мемлекеттік жәрмеңкеге қызмет көрсету үшін ашылды. Жасыл желідегі тұрақты қызметтен басқа, Қызыл және Көк желілер де ірі жәрмеңке шараларына арналған «ерекше шаралар» пойыздарын Fair Park станциясына жеткізеді. 2017 жылы Қоғамдық дамуды қолдау қоры Техас мемлекеттік жәрмеңкесінің Fair Park және оның төңірегіндегі дамуға кедергі келтіргеніне қатысты үлкен есеп дайындады.

Қатысу

Мемлекеттік жәрмеңке қызметкерлері жыл сайын жәрмеңкеге 3 миллионнан 3,5 миллионға дейін адам келеді деп дәстүрлі түрде хабарлап келген. Алайда, 2016 жылдың сәуір айында Бейлор университетінің экономика профессоры және Бейлор университетінің Бизнес және Экономикалық зерттеулер орталығының директоры Том Келли, Ph.D., және Бейлордың экономика студенті Беннет Хикок жасаған зерттеме бұл сандарды жоққа шығарды. Келли/Хикок есебінде жәрмеңкеге жылына шамамен 1,5-1,7 миллион адам келеді, яғни мемлекеттік жәрмеңке қызметкерлерінің хабарлаған санынан екі есе аз деп көрсетілген. 2017 жылғы Техас мемлекеттік жәрмеңкесінің жылдық есебіне сәйкес, 2017 жылғы шараға барлығы 2 250 433 адам қатысып, күніне шамамен 93 000 қонақ келген. 2018 жылғы жалпы жылдық қатысу көрсеткіші 2 049 119 адамға дейін төмендеді, нәтижесінде жылдық таза операциялық кіріс 3 199 044 долларға азайды.

Қоршаған кәсіпорындарға экономикалық әсері

2016 жылғы Келли/Хикок зерттеуі Мемлекеттік жәрмеңке аймақтық экономикаға шамамен 50 миллион доллар пайда әкелетінін көрсетті. Бұл Мемлекеттік жәрмеңкенің өзі бұрын хабарлаған 600 миллион долларлық әсер көрсеткішімен салыстырғанда айтарлықтай өзгеше.

Артық түсімдер қалай жұмсалады

Мемлекеттік жәрмеңке Фейр Паркпен жалға алу шартына ие, оның шарттары кез келген пайда немесе артық кіріс "Фейр Парк пен жәрмеңкені дамыту және жақсартуға" жұмсалуын талап етеді. 2016 жылдың мамыр айында Мемлекеттік жәрмеңке соңғы 10 жылдағы күрделі жобалардың тізімін жариялады, онда жәрмеңке артық кірісін қалай жұмсағанын көрсетті. БАҚ хабарлауынша, артық кірістің 90% тек Мемлекеттік жәрмеңкеге пайда әкелетін жобаларға жұмсалды. Фейр Паркке жасалған зерттеу көрсеткендей, барлық 277 акр жердің 200 акры асфальт немесе бетонмен жабылған, ал көгалдандырылған жер 10 акр ғана.

Қызметкерлердің жалақысы

2014 жылы Техас штатының жәрмеңкесінің бұрынғы президенті Эррол МакКой 1,425 миллион доллар көлемінде сыйақы алды. Атқарушы органдарға артық төленетін сыйақы жәрмеңкеде үнемі туындайтын маңызды мәселе болып табылады.

Аты-жөні Лауазымы 2017 жылғы жалақысы
Митчелл Глибер Президент 641 628 доллар
Джамир Наварро Бас қаржы директоры 326 970 доллар
Роберт Хилбун Бас директор / Вице-президент 370 522 доллар
Дэрил Реал Вице-президент, мал шаруашылығы 226 464 доллар
Кэри Ризингер Вице-президент, сауда орындары 250 075 доллар
Дженнифер Шудер Вице-президент, маркетинг 232 646 доллар
Рассел Фицджеральд Вице-президент, операциялар 231 842 доллар
Карисса Кондоянс Вице-президент, қоғамдық байланыстар 166 738 доллар
Джейсон К. Хейс Директор, шығармашылық медиа 149 973 доллар
Роберт Форсуолл Директор, сатып алу 122 468 доллар
Маргарет Ханна Директор, адам ресурстары 127 389 доллар
Келли Пунд Директор, көрмеге қатысушылар 125 122 доллар
Сюзан Броссейн Директор, даму 116 900 доллар
Эррол МакКой Бұрынғы президент 42 599 доллар

Аудит

2016 жылдың 13 мамырында Далас қаласының аудиторы Крейг Кинтон Fair Park Business Partners жөнінде аудиттік есеп жариялады, ол Техас штатының жәрмеңкесін де қамтыды. Аудит қорытындысы бойынша, Далас қаласының Техас жәрмеңкесі Fair Park-ке келісімшарт талаптарына сәйкес тиісті инвестиция салып жатыр ма дегенін бақылауға мүмкіндігі болмады.