Кіріспе

1971 жылы түсірілген Роберт Фьюст фильмі.

"Қорқынышты доктор Файбс" – 1971 жылы түсірілген британдық комедиялық қорқыныш фильмі, режиссері Роберт Фьюст, сценарий авторлары – Джеймс Уиттон және Уильям Голдштейн. Фильмнің арт-деко безендірілімі, қараңғы юморы және Прайстің актерлік шеберлігі фильмді және оның жалғасын – "Доктор Файбс қайта тіріледі" фильмін культты классикаға айналдырды. Фильмде Хью Гриффит пен Терри Томас та ойнады, ал Кэролайн Мунро доктор Файбстің әйелі рөлінде эпизодтық түсірілген. Фильмнің сюжеті доктор Антон Файбс есімді кейіпкерді баяндайды, ол төрт жыл бұрын әйеліне операция жасаған дәрігерлерді оның өліміне кінәлі деп санайды және олардан кек алуға кіріседі. Файбс кісі өлтірушілік әрекеттерінде Ескі өсиеттегі Мысырдың он апатына сүйенген. Алайда, фильмдегі он апат Ескі өсиеттегі әдеби нұсқадан айтарлықтай өзгеше: кейбір апаттар алынып тасталған, жаңалары қосылған, тіпті сол қалған апаттардың да реті өзгертілген, мысалы, бірінші туған баланың өлімі енді соңғы апат болып келмейді.

Сюжет

Доктор Антон Фибс, әйгілі концерт-органшы және музыка мен теология ғылымдарының докторы, 1921 жылы Швейцарияда сүйікті әйелі Викторияның операция кезінде қайтыс болғанын естіп, үйге асығысқанда автокөлік апатында қаза тапқан деп есептеледі. Фибс апаттан аман қалды, бірақ қатты жараланып, сөйлей алмай қалды. Ол протездермен бетін қайта жасап, акустика білімі арқылы дауысын қалпына келтірді. 1925 жылы Лондонда жасырын түрде пайда болған Фибс, әйелі дәрігерлердің немқұрайлылығының құрбаны болды деп санайды және оның өліміне кінәлі деп санайтын адамдарды өлтірудің күрделі жоспарын бастайды. Өш алуға көмектескен әдемі және үнсіз көмекшісі Вулнавиямен бірге Фибс Мысырдың он апатынан шабыт алады, әрбір апатқа сәйкес келетін еврей әріптері бар амулет киеді. Үш дәрігер өлтірілгеннен кейін, Скотланд-Ярд инспекторы Траут олардың барлығы доктор Везалиус басшылығымен жұмыс істегенін біледі. Везалиус Викторияны емдеу кезінде қаза тапқан дәрігерлердің командасында болғанын, сондай-ақ тағы төрт дәрігер мен бір медбике де болғанын айтады. Траут төртінші дәрігердің өлімі орнынан Фибстің амулетін (күрес кезінде жыртылған) табады, бұл оқиға Везалиустің тексеру кезінде орын алады. Ол амулетті жасаған зергерге, содан кейін оның мағынасын білу үшін раввинге апарып көрсетеді. Фибс әлі де тірі болуы мүмкін деп ойлайтын Траут және Везалиус Хайгейт зиратындағы Фибстің мавзолейіне барады. Ішінде Фибстің табытында күлдің қорабын табады, бірақ Траут бұл Фибстің шоферінің қалдықтары болуы мүмкін деп есептейді. Викторияның табыты бос. Полиция Фибстің Везалиус командасының қалған мүшелерін өлтіруіне кедергі келтіре алмайды, сондықтан бар күшін Везалиусті қорғауға жұмсайды. Фибс Везалиус ұлы Лемді ұрлап алып, Везалиуске шақырып, егер ұлының өмірін сақтап қалғысы келсе, Мальден-сквердегі үйіне жалғыз келуін талап етеді. Траут оны жібергісі келмейді, сондықтан Везалиус инспекторды есінен айнытып, Фибстің үйіне асығады, онда олар бетпе-бет кездеседі. Фибс ұлының анестезияда екенін және операцияға дайындалып жатқанын айтады. Фибс баланың жүрегіне кілт орнатқан, ол оның бұғауларын ашады. Везалиус Виктория операциялық үстелде жатқан кездегідей алты минут ішінде кілтті хирургиялық жолмен алып тастауы керек, әйтпесе Лемнің басынан ағып тұрған қышқыл оны өлтіреді. Везалиус сәттілікке жетеді және үстелді жолдан жылжытады. Фибстің механикалық құрылымдарын жоюға бұйрық алған Вулнавия Траут пен оның көмекшісінен таң қалды. Одан қашқанда, ол қышқылға малып, қаза табады. Фибс өш алғанын сезінеді, жер астына түсіп, әйелінің бальзамдалған денесімен бірге тастан жасалған саркофагқа жатып алады. Ол қанды бір уақытта бальзам сұйықтығымен алмастырып, Викторияның қасына саркофагқа жатып алады. Саркофагтың қақпағы жабылып, оны жасырады. Траут пен полиция келгенімен, Фибсті таба алмайды. Олар "соңғы қарғыс" – жертөледегі қараңғылық екенін еске түсіреді, содан кейін бәрі қараңғы болады.

Өндіріс

Фильм Джеймс Уиттон мен Уильям Голдштейн жазған сценарийден бастау алды. "Американ Интернэшнл Пикчерз" студиясы сценарийді сатып алып, оны өзінің ең ірі жұлдызы Винсент Прайс үшін тиімді туынды деп санады. Режиссер Роберт Фуст сценарийдің басым бөлігін қайта жазды, доктор Фибсті (алғашқы сценарийде көмекшісі Вулнавияны зорлаған) көбірек мейірімді етіп өзгертті. Сондай-ақ, сыншылар Прайсты әлдеқайда шамадан тыс ойыншылығы үшін жиі сынағандықтан, ол қасақана әзілдер қосуға бейімделді және доктор Китаждың тышқандардан қаза табуын қайықта емес, ұшақта көрсетуге өзгертті. Фуст қайықтағы өлімді ықпалсыз деп тапты, Китадж неліктен суға секіріп құтыла алмағанын сұрады. Доктор Фибстің үйінің сыртқы түрі Эльстри жолындағы Эммануэль колледжіндегі Кальдекотт Тауэрс ғимараты болды.

Музыка

Фибстің фильмнің басында органға ойнаған музыкасы – Феликс Мендельсонның Расиннің «Аталия» пьесасына арналған қосымша музыкасынан «Префекторлардың соғыс маршы». Фильмнің қосымша музыкасын Базил Кирчин жазды, және ол 1920-шы жылдардағы музыканы, әсіресе «Charmaine» және «Darktown Strutters' Ball» әндерін қамтиды. Фильм сюжеті бойынша музыкаға байланысты бірнеше қателіктер немесе анахронизмдердің бірі – ән «Др. Фибстің сағаттық сиқыршыларының» механикаландырылған музыканттарының бірі жазған орындау ретінде қойылады. Бұл анимациялық топтың пианині «One for My Baby (and One More for the Road)» әнін «орындайды». Фильмнің сюжеті 1920-шы жылдары Англияда орын алса да, бұл ән 1943 жылға дейін болған емес, ол кезде Гарольд Арлен мен Джонни Мерсер оны «Аспанның шегі» фильмінің саундтрегінің бөлігі ретінде жазды. Фред Астер сол музыкалық комедияда алғаш рет бұл джаз стандартын орындады. Сол сияқты, Нацио Херб Браун (музыка) мен Гас Кан (сүреті) жазған және алғаш рет 1940 жылы жарық көрген «You Stepped Out of a Dream» әнінің әуені доктор Фибс пен Вулнавияның оның сарайдағы бал залында бірге билегенін көрсететін көрініске сүйемелдейді. Басқа музыкалық анахронизмдер – Вулнавияның скрипкада «Көздеріңді жап» (1933) ойнауы немесе оның машинаға «Эльмердің күйін» ойнайтын музыка қорапшасын қоюы (1941). Фильмнің шығуымен бірге саундтрек LP шығарылды, онда музыкадан бірнеше үзінділер болды, бірақ көбінесе Пол Фристің кейіпкерлердің дауыстарынан тұрды. 2004 жылы Perseverance Records компаниясы толыққанды саундтректі CD форматында шығарды.

Сыни қабылдау

Говард Томпсон The New York Times газетінде: "Барлық темір әшекейдің астында жасырылған сюжет жаман емес. Бірақ, булыңғыр лагерь стилі көңіл көтеруді басаңдатады". Variety басылымы жалпы алғанда оң пікір білдіріп, "жақсы құрылымдалған" сценарийді, Винсент Прайстың "керемет" макияжын және декорациялар дизайнындағы "тамаша жұмысты" мақтады. Чикаго Трибьюнының Джин Сискел фильмге үш жарым жұлдыз берді, оны "стильді, тапқыр, қаттырақ айқайлайтын жеңімпаз" деп атады, бірақ ол "соңындағы қарқынның жетіспеуін" ұнатпады. The Monthly Film Bulletin журналының Дэвид Пири режиссер Роберт Фусттың "жатық, қиялы жоқ визуалды стилін" және "әзілге құмар болмай, тартыншақтық пен тілге шешелікке ұмтылатын" сценарийді сынға алып, теріс пікір білдірді. 2002 жылы сыншы Кристофер Нулл фильмді "Винсент Прайс өзінің лагерь стиліндегі ең жақсы рөлі. Еңбектенген сценарий мен керемет музыка осы туындыны нағыз классикаға айналдырады" деп атады. 2010 жылдардың басында Time Out London қорқыныш жанрында жұмыс істеген бірнеше авторлар, режиссерлер, актерлер мен сыншылардың арасында сауалнама жүргізді. "Қорқынышты доктор Фибс" олардың 100 үздік фильмінің ішінде 83-орынды иеленді. Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмнің 88% мақұлдауы бар, орташа бағасы 7/10. Сайттың сыншыларының пікірінше, "Қорқынышты доктор Фибс қорқыныш пен юморды үйлестіреді, бірақ фильмнің лагерь стиліндегі сыртқы көрінісінің астында Прайстің өнері арқылы шынайы қайғы жандандырылады". Фильм American International Pictures компаниясының бас кеңсесінде кассалық табысқа жеткенше жоғары бағаланбады.

Үй бейнесі

MGM Home Entertainment 2001 жылы 1-аймақтық DVD форматында «The Abominable Dr. Phibes» фильмін шығарды, ал 2005 жылы «Dr. Phibes Rises Again» фильмімен бірге таратты. Фильмнің Blu-ray нұсқасы алғаш рет 2013 жылдың 22 қазанында Scream Factory компаниясының Винсент Прайс жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрді. «The Complete Dr. Phibes» екі дискілік жинағы 2014 жылдың 16 маусымында 2-аймақтық Blu-ray форматында Arrow Films компаниясымен шығарылды. Кейіннен екі фильм де Arrow компаниясымен жеке-жеке қайта шығарылды және Australian Shock лейбліндегі «The Vincent Price Collection» тоғыз фильмдік/жеті дискілік 2-аймақтық Blu-ray жинағының құрамына енді. Фильмнің теледидарлық нұсқасы қанды көріністердің кейбіреулерін, мысалы, медбикенің шегіртке жеген денесінің жақыннан түсірілген кадрын қамтымайды.

Жалғасы

1972 жылы "Др. Фибс қайта тіріледі" атты жалғасы шықты. Оны да Фуст түсірді, ал Фибс рөлінде Прайс ойнады. Тағы бірнеше жалғастыру туралы ұсыныстар болды, оның ішінде "Др. Фибстің жарлысы", бірақ ешқайсысы да іске аспады.