Кіріспе

Фильм жанры

Қорқыныш – көрермендерді қорқыту немесе жирену сезімін тудыру арқылы ойын-сауық мақсатында жасалған фильм жанры. Қорқыныш фильмдері көбінесе қараңғы тақырыптарды зерттейді және шектен шығушы тақырыптар мен ойларды қамтуы мүмкін. Негізгі элементтеріне монстрлар, апаттық оқиғалар, діни немесе халықтық сенімдер жатады. Қорқыныш фильмдері бір ғасырдан астам уақыттан бері бар. Фильмнің дамуына дейінгі ертедегі шабыт көздері – түрлі мәдениеттердің фольклоры, діни сенімдері мен болжамдары, сондай-ақ Эдгар Аллан По, Брам Стокер және Мэри Шелли сияқты авторлардың готикалық және қорқыныш әдебиеті. Үнсіз фильмдер мен неміс экспрессионизмінен бастау алған қорқыныш жанры, «Дракула» (1931) фильмінен кейін ғана қалыптасқан жанр ретінде танылды. Келесі онжылдықтарда дене қорқынышы, комедиялық қорқыныш, слэшер фильмдері, сплэттер фильмдері, табиғаттан тыс қорқыныш және психологиялық қорқыныш сияқты көптеген қосалқы жанрлар пайда болды. Бұл жанр бүкіл әлемде өндіріледі, мазмұны мен стилі әр аймақта әртүрлі. Қорқыныш фильмдері әсіресе Жапония, Корея, Италия және Таиланд сияқты елдердің киноматографиясында кең таралған. Тақырыбына байланысты әлеуметтік және құқықтық дауларды тудырғанына қарамастан, кейбір қорқыныш фильмдері мен франшизалар үлкен коммерциялық сәттілікке жетіп, қоғамға әсер етіп, бірнеше мәдени иконаларды дүниеге әкелді.

Сипаттамалары

Фильмдерді зерттеу сөздігі қорқыныш фильмін "көрген көрермендерде қорқыныш, үрей, жирену, ошалаңдау, күдік және, әрине, қорқыныш сезімін оятуға тырысатын алаңдататын және қараңғы мазмұнды" көрсетеді деп анықтайды. Бос кеңістік – реакция тудыруға қабілетті әдістердің бірі, ол көздің кадрдағы кез келген нәрсеге – қабырғаға немесе көлеңкедегі қараңғы бос орынға қашықтан тоқталуына себеп болады.

Тақырыптар

Чарльз Дерри «Қараңғы армандар» атты кітабында қорқынышты фильмдерді үш негізгі тақырыпқа бағыттайды: жеке тұлғаның қорқынышы, Армагеддонға қатысты қорқыныш және жын-перілердің қорқынышы. Жеке тұлғаның қорқынышы сюжет ортасындағы монстрлардың болуынан туындайды, мысалы, Франкенштейннің монстры, олардың психологиясы оларды зорлау, мүкіс ету және садистік өлтіру сияқты сөзбен жеткізбейтін қорқынышты әрекеттерге итермелейді. Бұл форманың басқа да маңызды туындылары Альфред Хичкоктің «Психо» фильмі, онда монстр кейпі жоқ психологиялық қылмыскерлер бейнеленген. Екінші «Армагеддон» тобы кең ауқымды құрып жою туралы қорқынышты зерттейді, бұл ғылыми фантастика туындыларынан бастап, Хичкоктің «Құстар» (1963) сияқты табиғи оқиғаларға дейін жетеді. Соңғы «Жын-перілердің қорқынышы» тобында «Экзорцист» (1973) немесе «Жақсы ниет» (1976) сияқты фильмдерде көрінгендей, дәстүрлі діни рәсімдерден тыс шайтандық обрядтар, сиқыршылық және жын-перілерді қуу туралы графикалық сипаттамалар бар. Кейбір сыншылар қорқынышты фильмдердің қазіргі мәдени, саяси және әлеуметтік тенденцияларды зерттеу құралы бола алатынын айтады. Кинотеоретик Жанн Холл, қорқынышты фильмдерді олардың визуалдық элементтерін пайдалану арқылы мәселелерді түсіну процесін жеңілдету үшін қолданумен келіседі. Қорқынышты фильмдерді пайдалану көрермендерге халықаралық тарихи оқиғаларды түсінуге көмектеседі, мысалы, Вьетнам соғысының, Холокосттың, бүкіл әлемдегі ЖИТС эпидемиясының немесе 11 қыркүйектен кейінгі пессимизмнің қорқынышты бейнесін көрсету үшін. Көп жағдайда қорқынышпен манипуляциялау дәл емес мәдени анықтамаларды ұсынады, бірақ бұл адамға сол мәдениетке қатысты өмірлік үлгі береді.

Қорқынышты фильмдердің жанрлары

Қорқыныш жанры өте икемді және оны ғылыми фантастика сияқты басқа жанрлармен үйлестіруге болады, сондықтан кейбір фильмдерді нақты бір жанрға жатқызу қиын.

Дене қорқынышы

1970 жылдары пайда болған жанр, дене қорқынышы фильмдері дене өзгерісінің процесіне назар аударады. Осы фильмдерде дене белгілі бір үлкен процеске ұшырап немесе фрагментацияға ұшырап, құлауға бейім болады. Мұндай фильмдерде назар бүкіл қоғамды басып алудың апокалиптикалық салдарына аударылуы мүмкін, бірақ көбінесе назар жеке адамға және оның өзіндік санасына, ең алдымен, өз денесінің өзгеруін бақылауға аударылады. Бұл қосалқы жанрдың алғашқы нұсқалары режиссер Дэвид Кроненбергтің еңбектерінде, әсіресе "Дүрсіл" (1975) сияқты ерте фильмдерінде көрінді. Манчестер университетінің профессоры Марк Янкович осы жанрдағы дене өзгерісі сахналары қорқыныш пен жиренуді, сонымен қатар "Көрініс" (1982) және "Шыбын" (1986) сияқты фильмдерде ләззат пен қызығушылықты тудыратынын айтты.

Рождестволық қорқыныш

Рождестволық қорқыныш – 1970 жылдары "Кім әпкемді өлтірді?" (1971) және "Тынық түн, қанды түн" (1972) сияқты фильмдермен қатар пайда болған фильм жанры. Ол ағылшын Рождество дәстүріндегі әңгіме айтудан, әсіресе үркіткіш оқиғалардан өркендеген. Сандық кісі өлтірушілер көбінесе әуежайларды ығыстырғанмен, Рождестволық қорқыныш "Рождестволық әңгімелердің қазіргі заманғы қайта жаңғыруын" зерттеуге арналған мүмкіндіктерді ұсынады.

Эротикалық қорқыныш

Эротикалық қорқыныш – жыныстық қызығу үшін сезімтал және жыныстық суреттерді қорқынышты тақырыптармен үйлестіретін қорқыныш әдебиетінің бір саласы. Эротикалық қорқыныш француз және американдық қорқыныш киносына әсер еткен. Жан Ролленнің "Le Viol du Vampire" және "Fascination" сияқты туындылары, терең жыныстық суреттерді қанмен араластырып, эротикалық қорқыныш фильмінің классикалық үлгісі саналады. "Hellraiser" британдық эротикалық қорқыныш фильмдері сериясының бір мысалы. "Alien" фильмінде ауыр эротикалық суреттер көп, ал Х.Р. Гигердің Ксеноморф дизайны фалликалық және вагинальдық бейнелерді қамтиды, бұл патриархалдық кінә, сондай-ақ жыныс, зорлау және жүктілікті бейнелеу үшін жасалған.

Халықтық қорқыныш

Халықтық қорқыныш көрермендерді қорқыту үшін фольклордың немесе басқа да діни және мәдени сенімдердің элементтерін пайдаланады. Халықтық қорқыныш фильмдерінде көбінесе ауылдық жерлер мен оқшаулану, дін және табиғат тақырыптары бейнеленеді. Көбінесе мысалға келтірілетін фильмдер: Witchfinder General (1968), The Blood on Satan's Claw (1971), The Wicker Man (1973), The Witch (2015) және Midsommar (2019).

Таңдалған қорқынышты кадрлар

Табылған кадрлармен түсірілген қорқынышты фильмдер "әдісі" көрерменге экрандағы оқиғаларды бірінші тұлғадан көру мүмкіндігін береді және кадрлар кейіннен табылғандай көрсетіледі. "Табылған кадрлар" ретінде ұсынылған қорқынышты фильмдер көрермен мен кейіпкерлердің тәжірибесін біріктіріп, күдік, қорқыныш және ұғымсыздық сезімдерін тудыруы мүмкін. Александра Хеллер Николас 2006 жылы YouTube сияқты сайттардың танымалдылығының әуесқойлық медиаға қызығушылықты арттырғанын, соның салдарынан 2000-шы жылдардың соңында табылған кадрлармен түсірілген қорқынышты жанрында, оның ішінде аса табысты Paranormal Activity (2007) сияқты фильмдердің түсірілуіне әкелгенін атап өтті.

Готикалық қорқыныш

Олардың "Готтық фильм" кітабында Ричард Дж. Макрой мен Ричард Дж. Хэнд "готиканы" қорқыныш жанрының өте еркін бір тармағы деп санауға болатынын айтты, бірақ "готика" тұтастай алғанда фильм-нуар сияқты стиль екенін, және батыс немесе ғылыми-фантастикалық фильмдер сияқты нақты кинематографиялық элементтермен шектелмейтінін көрсетті. "Готтық" термині көбінесе фильмдегі орын, құштарлық және оқиғаны бейнелеудің стильдік тәсілдерін сипаттау үшін қолданылады. Қазіргі заманғы көзқарас бойынша, бұл жанр төбедегі сарайлар мен лабиринт тәрізді, қираған атамекендермен байланысты. Осы фильмдердегі оқиғалар көбінесе көрермендердің әлеуметтік өзгерістер мен қарсылыққа деген қорқынышы мен қызығушылығына баса назар аударады. Бұл жанрды "Қарлы сарай" (1896), "Франкенштейн" (1910) сияқты фильмдерге, сондай-ақ Пак Чан Вуктың "Стокер" (2013) және Джордан Пильдің "Get Out" (2017) сияқты күрделі туындыларға қолдануға болады. Готика стилі қорқыныш фильмдерінің тарихында көптеген фильмдерде қолданылған. Бұған Universal Pictures-тің 1930 жылдардағы қорқыныш фильмдері, 1950 және 1960 жылдардағы готикалық қорқыныштың қайта жаңғыруы, Hammer студиясының фильмдері, Роджер Корманның Эдгар Аллан По шығармалары бойынша түсірген фильмдері және итальяндық бірнеше туындылар кіреді. 1970 жылдары американдық және британдық фильмдерде заманауи ортадағы вампирлер туралы фильмдер жиі шықты, мысалы, Hammer Films-тің "Дракула" оқиғалары қазіргі заманға бейімделді, сондай-ақ олардың вампир фильмдерінің эротикалық мазмұнын күшейткен басқа да қорқыныш фильмдерін жасады. 1980 жылдары Дракула мен Франкенштейннің монстры сияқты ескі қорқыныш кейіпкерлері сирек кездесті, ал вампирлер тақырыбындағы фильмдер Анн Райс сияқты авторлардың дәстүрінде жалғасты, онда вампиризм – оба немесе қарғыс емес, өмір салтын таңдауға айналды. Фрэнсис Форд Копполаның "Брам Стокердің Дракуласы" (1992) фильмінен кейін 1990 жылдары жоғары бюджетті готикалық қорқыныш-романтикалық фильмдердің шағын толқыны жарық көрді.

Табиғи қорқыныш

Табиғи қорқыныш фильмдері "эко-қорқыныш" деп те аталады. Бұл жанрдың бір түрі – "мутацияға ұшыраған аңдар, ет жейтін жәндіктер, әдетте зиянсыз жануарлар мен өсімдіктердің қатал кісі өлтірушілерге айналуы" арқылы табиғаттың ашуы бейнеленеді. 1963 жылы Альфред Хичкок "Құстар" (1963) фильмінде адамзатқа кек қайтару тақырыбын көтеріп, жаңа жанрды қалыптастырды, ол 1970 жылдары кең таралды. "Уиллард" (1971) фильмінің табысынан кейін 1972 жылы "Стэнли" (1972) және оның ресми жалғасы "Бен" (1972) сияқты фильмдер түсірілді. Содан кейін "Бейнелі түн" (1972), "Бақалар" (1972), "Жұмыржұмыр" (1975), "Қыбырлау" (1976) және Мьюр бұл жанрдағы "шешімді нүкте" деп сипаттаған "Жау" (1975) фильмдері пайда болды. Бұл фильм сол кездегі ең табысты фильмге айналып, жануарлар шабуылы туралы жанрды "фантастикалық емес бағытқа" қарай жылжытты, яғни алып жануарлардың орнына нақты жануарлар, мысалы, "Гризли" (1976), "Түндегі жаратылыс" (1977), "Қыран" (1977) және "Жау 2" (1978) бейнеленді. Бұл фильм 1970 және 1980 жылдары вегетариандық, жануарлар құқықтары қозғалысы және Гринпис сияқты ұйымдармен байланысты экологиялық қозғалыстардың күшеюімен байланысты. "Жау" фильмінен кейін акулалар жанрдың ең танымал жануарына айналды, "Мако: Өлімнің жауыры" (1976) және "Ақ акула" (1981) сияқты фильмдерден бастап, тіпті "Акула шабуылы" (Sharknado) фильмдеріне дейін жетті. Джеймс Мариотт жанрдың 1970 жылдан бері "күшін жоғалтқанын" айтса да, мыңжылдық ауысқанға дейін фильмдер түсіріліп тұрды.

Психологиялық қорқыныш

Психологиялық қорқыныш – қорқыныш және психологиялық көркем әдебиеттің бір саласы, ол көрермендерді қорқыту, мазасыз ету немесе алаңдату үшін психикалық, эмоционалдық және психологиялық жағдайларға ерекше назар береді. Бұл сала психологиялық триллер саласымен жиі байланысты болады және күшті жағдай мен сюжеттегі күдік, драма, әрекет және паранойяны күшейту үшін, сондай-ақ жалпы жағымсыз, мазасыз немесе қиын атмосфераны жасау үшін тұрақсыз, сенімсіз немесе бұзылған психологиялық жағдайдағы құпия элементтер мен кейіпкерлерді жиі пайдаланады.

Діни қорқыныш

Діни қорқыныш – қорқыныш фильмдерінің бір саласы, оның негізгі тақырыптары дінге байланысты және әдетте құдайға қарсы күштерге, көбінесе қауіп тудыратын басты жау ретінде жын-шайтандарға баса назар аударады. Мұндай фильмдерде діни элементтер жиі қолданылады, оның ішінде айқыш немесе крест, киелі су, Киелі кітап, тәсбих, крест жасау, шіркеу және дұға – олар зұлымдыққа қарсы күресте сенімнің күшін көрсету үшін қолданылатын діни символдар мен рәсімдер.

Слэшер фильмдері

Слэшер фильмдері – қорқыныш жанрының бір түрі, онда кісі өлтіруші адамдардың (көбінесе жасөспірімдердің) тобын, әдетте, пышақ сияқты ұштар құралдарды қолданып өлтіреді. Адам Роккофф бұл жанр туралы кітабында осындай жаман қаһармандарды «қатал, мәселелі және өте жеке» фильмдердің «бұзық жанры» деп сипаттады. 1980 жылы «Жұманың 13-і» фильмінің қаржылық сәттілігінен кейін, сол жылы ғана кем дегенде 20-ға жуық слэшер фильмдері пайда болды. Бұл фильмдер көбінесе үш негізгі элементті қамтиды: ерекше әлеуметтік орта (лагерьлер, мектептер, мерекелер), өткенде жасалған қылмыс (зейсеттен суға бату, адалдыққа қиянат, махаббатта көңіл көшіру) және құрбандардың дайын тобы (лагерь жетекшілері, студенттер, тойға жиналғандар). Бұл жанрды сол дәуірдегі Эберт сияқты бірнеше киносыншылар сынап-жазды, бірақ фильмдер кассада жоғары табыс әкелді. «Қайғы» (Scream) фильмінің 1996 жылы шығуы 1990-жылдары слэшер фильмдерінің қысқа мерзімді жаңғыруына себеп болды. Басқа елдер де американдық слэшер фильмдерінің жаңғыруын қайталады, мысалы, Оңтүстік Кореяның 2000-жылдар басындағы «Қанды жағажай» (Bloody Beach, 2000), «Қорқыныш» (Nightmare, 2000) және «Жазба» (The Record, 2000) фильмдері.

Табиғаттан тыс қорқыныш

Табиғаттан тыс қорқыныш фильмдері, әлемнен өту, рухтардың иеленуі және дін сияқты табиғаттан тыс элементтерді қорқыныш жанрына енгізеді.

Жасөспірімдердегі қорқыныш

Жасөспірімдер қорқынышы – жасөспірімдерді құрбан ететін қорқыныш жанры, көбінесе жасөспірімдердің конформизмге қарсы тұруын көрсетеді және жас буынға тартымды келеді. Бұл жанрда көбінесе секс, кәмелетке толмағандардың ішімдік ішуі және қанды көріністер бейнеленеді. Жасөспірімдер-монстрлер туралы фильмдер 1950 жылдары American International Pictures (AIP) және Герман Коэннің «Мен жасөспірім қасқыр болдым» (1957) және «Мен жасөспірім Франкенштейн болдым» (1957) фильмдерінің арқасында танымал болды. Бұл «Доктор Джекиллдің қызы» (1957) және «Франкенштейннің қызы» (1958) сияқты туындыларға жол ашты. 1980 жылдардағы жасөспірімдер қорқынышының циклында жиі ашық қанды және жалаңаш көріністер кездеседі. Джон Кеннет Мьюр оны сақтандыратын консервативті әңгімелер деп сипаттады, онда фильмдердің көпшілігі егер сіз есірткі немесе секс сияқты зиянды әдеттерге берілсеңіз, өлім жазасы аласыз деп ескертеді. «Скрим» фильмінен бұрын 1990 жылдардың басында жасөспірімдерге арналған танымал қорқыныш фильмдері болған жоқ. «Скрим» фильмінің қаржылық сәттілігінен кейін, жасөспірімдер қорқынышы фильмдері 1990 жылдардың соңына дейін өзін-өзі тану және рефлексиялық сипатқа ие болды, мысалы «Өткен жазда не істедіңіңді білемін» (1997) және «The Faculty» (1998) фильмдерінде көрініс тапты. Бұл жанр маңыздылығын жоғалтты, себебі жасөспірімдер фильмдері қауіп-қатерлерді «Донни Дарко» (2001) және «Crazy/Beautiful» (2001) сияқты фильмдерде көбірек реализммен көрсетті. Александра Уэст өзінің 1990 жылдардағы жасөспірімдер қорқынышы циклы туралы кітабында осы фильмдердің жалпы тенденциясы сыншылар, журналдар және жанкүйерлер тарапынан тым жылтыр, сәнді және әдемі деп қаралатынын айтты, сондықтан оларды құнды қорқыныш фильмдері деп санау қиын.

Азия қорқынышты фильмдері

Азиядағы қорқынышты фильмдер ұлттық, мәдени немесе діни фольклордан, әсіресе арбақтар мен рухтарға сенімнен шабыттанғандығы байқалады. «Азиялық қорқыныш» кітабында Энди Ричардс көптеген Азия мәдениеттерінде «үстеркер күштерді кеңінен қабылдау» бар екенін жазады және мұның буддизм және синтоизм сияқты анимистік, пантеистік және кармалық діни дәстүрлермен байланысты екенін айтады. Сондай-ақ, бұл Малайзия киносына да қатысты.

Гонконг

Гонконг киноиндустриясы ұзақ уақыттан бері жанрлық киномен, әсіресе экшн фильмдерімен байланысты. Гонконгтың қорқынышты фильмдері көбінесе кең ауқымды болып келеді және оларда жын-перілер, арбақтар мен қайта тірілген өліктер жиі кездеседі. Авторлар Гэри Беттинсон мен Дэниел Мартин оларды "батыс анықтамаларына жалпылама және қарсы тұратын" деп сипаттаған. Мұның себебі Гонконг киносы дәстүрлі қорқынышты фильмдерді басқа жанрлардың элементтерімен біріктіретін әртүрлі гибридтік фильмдерді жасады, мысалы, «Қытай жынды оқиғасы» (1987) фильмі. Осының нәтижесінде Гонконг сыншысы Чэн Ю бұл форманы «Гонконг киносының дұрыс қорқынышты жанрды құруға қабілетсіздігінің тағы бір белгісі» деп атады. Гонконгтың қорқынышты фильмдеріне қатысты әртүрлі түсіндірулердің бірінде Беттинсон мен Мартин Гонконг фильмдерінің көбінесе қорқыныштан гөрі комедия мен романтикаға басымдық беретінін айтады. Автор Фелисия Чан Гонконг киносын пародия мен пастишті кеңінен пайдалануымен танымал деп сипаттады, ал Гонконгтың қорқынышты және арбақтар туралы фильмдері көбінесе комедияға бұрылады және әдетте жынды эротика мен цзянши жанрларын ұстанады. Мандарин және кантон тіліндегі ерте қорқынышты фильмдердегі оқиғалар көбінесе рационалды түсіндірмелері бар арбақтар туралы әңгімелерден құралған. Гонконгтың қорқынышты фильмдерінің әдеби бастауы – Пу Сонглингтің «Қытай студиясынан келген таңғажайып әңгімелер» жинағы, 17 ғасырда жазылған және табиғаттан тыс тақырыптарға арналған қысқа әңгімелерден тұрады. Батыс әңгімелерінен айырмашылығы, Пу реинкарнация үшін маңызды адам түрінің құндылығына назар аударады, бұл түлкі рухы сияқты, өлімге ұшыраған адамның өмірлік мәнін, көбінесе жыныстық қатынас арқылы, мөрлеуге тырысатын арбақтар туралы әңгімелерге әкеледі. Бұл Гонконгтың қорқынышты фильмдерінің, тіпті корей және жапон фильмдерінен де көп, түрлі жануарлардың дене белгілерін көрсететін химерлік жаратылыстарды бейнелеуге алып келді. Автор Стивен Теоның сөзіне сәйкес, адамнан қасқырға немесе вампирден жартасқа айналу сияқты денелік «транссубстанциация» «қытай мәдениетінде мүмкін емес, өйткені прагматизм ережесі реинкарнация үшін және өмір дөңгелегінің айналуы үшін адамның физикалық пішінін сақтап қалуды талап етеді». 1950 жылдардың басындағы Гонконгтың қорқынышты фильмдері көбінесе шэньгуай (құдайлар/рухтар және ерекше/беймәлім), цигуай (ерекше) және шэньхуа (құдайлық оқиға) сияқты терминдермен сипатталды. Бұл фильмдердің көпшілігі ер адамның нэйгуэймен (әйел арбақпен) кездесуімен басталып, әйелдің қалай қайтыс болғанын көрсететін флэшбэкпен жалғасады және көбінесе реинкарнация мен романтиканы қамтитын бақытты аяқпен аяқталады. Мысалдарға «Өлімнен қайта тірілген сұлулық» (1956) және «Арбақтың түнгі зарлы айқайы» (1957) фильмдерін келтіруге болады, олар табиғаттан тыс нәрсені ұсынады, бірақ оқиғалардың рационалды түсіндірмесімен аяқталады. Басқа да трендтерге «Дунц арбаққа соқтығысады» (1957) сияқты әзіл-қалжыңдар, сондай-ақ Филиппин фильмдерін еліктейтін және олармен бірлесіп түсірілген Санда Вонг (1955) және «Жылан қыздарының әлемдік қиялы» (1958) сияқты жылан жындылары туралы фильмдер кірді. Басқа ерте туындыларға Пудың жұмысына негізделген «Сығанбақ көлеңке» (1960) кіреді, ол арбақтар туралы фильмдердің циклын жасамады. 1970 жылдары Шоу ағалары мен Хаммер фильмдерінің бірлескен туындысы «7 алтын вампир туралы аңыз» әлемдік деңгейде танымал болған жоқ және ұқсас қорқынышты фильмдердің циклдарын шығармады. Патша Худың «Дзенге тиісу» сияқты фильмдері Пудың туындыларына, соның ішінде түлкі рухтарының сюжеттік желілеріне сіңіп өтті, ал «Тау туралы аңыз» сияқты басқа туындылары арбақтар туралы оқиғаларға толы болды. Ардагер каскадер, актер және режиссер Сэммо Хунг қорқынышты комедиямен біріктіруге шешім қабылдады, нәтижесінде «Жынды түрдегі кездесулер» (1980) фильмі пайда болды. Фильм кассада сәтті болды, соның салдарынан бірнеше кунг-фуға бағытталған жынды комедиялар түсірілді. Энн Хуйден Цуй Харкке дейінгі режиссерлер жанрмен тәжірибе жасады, Сэммо Хунг «Мистер вампирді» және Цуй Харк «Қытай жынды оқиғасын» шығарды, бұл Пу Сонглингтің туындыларындағы оқиғалар. Гэри Беттинсон мен Дэниел Мартиннің сөзіне сәйкес, Гонконгтың қорқынышты киносына қатысты сындық көзқарас 1980 жылдары коммерциялық және көркемдік жетістіктерін қамтиды, бұл ішінара кунг-фу фильмдерінің үстемдігінің төмендеуіне жауап ретінде болды. 2000 жылдары Азия қорқынышты фильмдерінің өркендеуі Лайкван Пангтың «Экранда» Гонконгтың қорқынышты фильмдерін кері қайтару ретінде сипатталды, ол «бір кезде жүздеген қорқынышты фильмдерді шығарумен танымал болған индустрия қытай нарығына және оның саяси ортасына бейімделуге тырысқандықтан мүлдем жойылды» деді. 2003 жылы автор Дэниел О'Брайен Гонконг киноиндустриясы әлі де қорқынышты фильмдер шығарып жатқанын мәлімдеді. Дегенмен, олардың саны айтарлықтай азайды, жанр сиректе маңызды режиссерлерді тартады және «Тәуелсіз түн» сияқты фильмдермен индустрияның төмен бюджеттік жағында жұмыс істейді, оның 18 бөлімі болды. 2018 жылы Беттинсон мен Мартин Гонконгтың қорқынышты киносы ностальгиялық және заманауи болғанын анықтады, «Ригор Мортис» (2013) сияқты фильмдер ескі «Мистер вампир» фильміне сіңіп, сонымен қатар Азия киносының өзгеретін жаһандық нарығына бейімделді.

Пайдалану және III санат

1970-ші жылдары Гонконгтағы қорқынышты фильмдердің стилі мен түрі өзгеріп, сексуалдық мазмұнның ашық көрсетілуімен бастау алды. Мысалы, Шоу ағайындарының «Қойшы жыландар» (1974) фильмінде ойнаған актер Кам Квок Ленг студияның «өте ұятсыз көзқарасы болғанын» айтты; олар жанрға қарамастан, жалаңаш немесе секс көріністерін қосып жіберді. «Олар осы көріністерді енгізе алса, логиканы еске алмайтын». «Қойшы жыландар» да осыған ұқсас еді. Фильмнің режиссері Күй Чи Хунг болды, бұл оның алғашқы қорқынышты фильмі және оны қорқынышты фильмдерге маманданған Гонконг режиссерлерінің санатындағы біріне айналдырды. Бұл фильмдер кейде «пайдаланушылық» деп сипатталды, себебі олардың шектен тыс жалаңаштығы, зорлық-зомбылығы және қанды көріністері сыншылар тарапынан сапалы немесе маңызды кино емес, «нашар» деп бағаланды. Кейін Күй Чи Хунг «Адам көздері» (1974), «Хекс» (1980), «Хекс пен Сиқыршылыққа қарсы» (1980), «Хекстен кейін Хекс» (1982), «Зұлымдықтың қарғысы» (1982) және «Боксшының жазғыны» (1984) сияқты түрлі фильмдерде қорқыныш жанрына оралды. 1988 жылы III санаттағы фильмдердің пайда болуымен одан да шикі эксплуатациялық кино пайда болғанда, бұл фильмдер 1980-ші жылдардың соңында ұмытылды. Осы кезеңдегі III санаттағы фильмдер, мысалы, «Доктор Лэмб» (1992) және «Айтылмаған оқиға» (1993) сериалдық кісі өлтірушілердің шамадан тыс зорлық-зомбылығы мен қандылығы арқылы қорқынышпен байланысты болды. Батыстың трендтерінен шабыттанған басқа да қорқынышты фильмдер түсірілді, мысалы, Денис Юдің «Жануарлар» (1980) фильмі «Соңғы үй сол жақта» фильміне ұқсас болды, ал «Жын» (1981) фильмі Патрик Тамның «Махаббат қырғыны» (1981) американдық слэшер фильмдерінің трендіне ұқсас еді. Жанрдың кейінгі туындылары көбінесе әңгімелерге сиқырлы элементтерді қоспайды, мысалы, «Айтылмаған оқиға» (1993) және «Арман үйі» (2010) фильмдеріндегі басты кейіпкерлердің тағдыры ғылыми тұрғыдан түсіндіріледі.

Үндістан

Үнді киносы әлемдегі ең көп фильм шығарады, ол Болливудтан (Мумбайдағы хинди киносы) бастап Батыс Бенгалия және Тамил Наду сияқты басқа аймақтарға дейін жетеді. Голливуд және көптеген батыс кино дәстүрлерінен айырмашылығы, Үндістанда түсірілген қорқынышты фильмдер романтика, ән-би және басқа элементтерді "масала" форматында біріктіреді, яғни мүмкіндігінше көп жанр бір фильмге енгізіледі. Оделл мен Ле Бланк үнді қорқынышты фильмін "елдің кино өнімінің танымал, бірақ маргіналды бөлігі" деп сипаттап, ол "үнді киносының бағытында толыққанды орын таппағанын" айтты. Бұл фильмдер көбінесе Мумбаидан тыс жерде түсіріледі және олардың беделі, әдетте, көрнекті киноға қарағанда төмен болады. 2007 жылы Үндістанның Орталық кино сертификаттау кеңесі (цензуралық кеңес) фильмдерде "мағынасыз немесе болдырмауға болатын зорлық-зомбылық, қатыгездік және қорқыныш көріністері, көңіл көтеру үшін жасалған зорлық-зомбылық көріністері, сондай-ақ адамдарды сезімталсыздандыруға немесе адамгершілігінен айыруға әкелуі мүмкін көріністер көрсетілмейді" деп мәлімдеді. Үнді киносындағы ең алғашқы қорқынышты фильмдер – "Махал" (1949) сияқты, әуестер, қайта туу немесе реинкарнация туралы туындылар болды. Бұл ерте фильмдер көбінесе рухани мазмұнға немесе трагедиялық драмаға бағытталған, ал жанды көріністерге баса назар аудармаған. Голливудтың беделді фильмдері үнді кинотеатрларында көрсетілгенімен, 1960 жылдардың соңында Джеймс Бонд сериясы және Марио Бава фильмдері сияқты америкалық және еуропалық төмен бюджетті бірлескен туындыларға параллель нарық пайда болды. 1970 және 1980 жылдары Рамсей ағайындары Бомбей киноиндустриясының төменгі деңгейінде мансап құрды, төмен бюджетті қорқынышты фильмдер түсірді. Олардың туындылары көбінесе Хаммердің қорқынышты фильмдерінің ықпалында болды, ал олардың өндірісі мен тарату тарихы туралы көп мәлімет жоқ. Рамсей ағайындары – жеті бауырдан тұратын отбасы, олар монстрлар мен зұлым рухтарды бейнелейтін, ән-би және комедиялық эпизодтарды қосатын қорқынышты фильмдер түсірді. Олардың көптеген фильмдері Үндістандағы кішкентай кинотеатрларда көрсетілді, ал ағайындардың бірі Тулси Рамсей кейіннен "Пойыздар тоқтамайтын жерлерде біздің бизнесіміз өркендеді" деп мәлімдеді. Олардың қорқынышты фильмдері көбінесе Рамсей ағайындарының фильмдері сияқты төмен бюджетті өндірістермен ерекшеленеді. Олардың ең табысты туындысы – "Пурана Мандир" (1984) фильмі, ол сол жылы Үндістанда ең көп табыс әкелген екінші фильм болды. Американдық туындылардың ықпалы кейінірек "The Exorcist" сияқты үнді фильмдеріне әсер етті, бұл "Gehrayee" (1980) сияқты жын-перілерге билік етуді бейнелейтін фильмдерге әкелді. Үндістанда зомбилер мен вампирлер туралы фильмдер де түсірілді, олар жергілікті мифтер мен әңгімелерге қарағанда американдық қорқынышты фильмдерден шабыт алды. Мохан Бхакри сияқты басқа режиссерлер "Cheekh" (1985) және оның ең үлкен хиті – "Khooni Mahal" (1987) сияқты төмен бюджетті, сенсациялық фильмдер жасады. Қорқынышты фильмдер тамил және телугу фильмдерінде жеке жанр ретінде қалыптаспады, тек 1980 жылдардың соңында ғана "Uruvam" (1991), "Sivi" (2007) және "Eeram" (2009) сияқты фильмдермен толыққанды қорқынышты кино тұрақты түрде шығарыла бастады. ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығында "A Film by Aravind" (2005), "Mantra" (2007) және "Arundhati" (2009) сияқты коммерциялық тұрғыдан сәтті телугу қорқынышты фильмдері көптеп жарық көрді. Рам Гопал Варма үнді киносының дәстүрлі ережелеріне қарсы келетін фильмдер түсірді, "Raat" (1992) және "Bhoot" (2003) сияқты қорқынышты фильмдер жасады, соңғы фильмде комедиялық көріністер мен музыкалық нөмірлер жоқ еді. 2018 жылы "Tumbbad" фильмінің премьерасы 75-ші Венеция халықаралық кинофестивалінің сыншылар апталығы бөлімінде өтті – бұл фестивальді ашқан алғашқы үнді фильмдерінің бірі.