Қорқыныш пен ғажайып: "Freaks" фильмі туралы деректер

Кіріспе

1932 жылы Тод Браунинг түсірген американдық қорқынышты фильм «Freaks» (сондай-ақ «Есімде қалған оқиға», сенімсіз дереккөз: 2023 жылғы желтоқсан айында тыйым салынған махаббат және Табиғаттың қателіктері аттарымен қайта шығарылды). Фильм 1932 жылдың қаңтар айында сынақ көрсетілімдерінен өтті, көрермендердің көпшілігі фильмді тым қорқынышты деп танып, жағымсыз пікір білдірді. Осыған жауап ретінде MGM атқарушы директоры Ирвинг Тальберг режиссер Браунингтің рұқсатынсыз бастапқы 90 минуттық фильмді монтаждады, ол айтарлықтай қысқартылып, уақытын ұзарту үшін қосымша кадрлар енгізілді. Фильмнің соңғы қысқартылған нұсқасы 1932 жылдың ақпанында 64 минуттық болып шықты, ал түпнұсқа нұсқасы қазірде жоқ. «Freaks» әлемдік премьерасын Сан-Диегодағы Fox театрында 28 қаңтардан бастап толық көріністе, кейінгі қысқартуларсыз көрсетті және сәтті өтті. Театр бұл фильмді «цензураланбаған түпнұсқа нұсқада» көруге болатын жалғыз орын екенін жарнамалады. Фильм алғашқы көрсетілімінде сыншылардың жағымсыз пікірлеріне ұшырап, кассалық сәтсіздікке ұшыраса да, 1960 жылдары «Freaks» көптен ұмытылған Голливуд классикасы ретінде қайта қарастырылды, әсіресе Еуропада, және 1962 жылы Венеция кинофестивалінде көрсетілді. Көптеген киносыншылар кейіннен фильмді пайдаланушы емес, оның кейіпкерлерін шынайы бейнелейтін туынды деп санайды. Эндрю Саррис «Freaks» фильмін «ең мейірімді» фильмдердің бірі деп атады. Дегенмен, сыншылар фильмнің қорқынышты элементтерін де атап өтеді; 2009 жылы Джо Моргенстерн «Freaks» кино тарихындағы ең қорқынышты сахналарды қамтиды деп мәлімдеді. Кино зерттеушілер фильмді әлеуметтік теңсіздіктің метафорасы ретінде қарастырады, ол Ұлы депрессияны көрсетеді, сонымен қатар мүгедектерді бейнелеуі үшін зерттелді, және оның эвгеникаға қарсы хабарламаны жеткізетіні айтылады. Фильм өте ықпалды, культты классикаға айналды және 1994 жылы «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» фильмдерді сақтау мақсатымен құрылған АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізілді.

1932 American horror film by Tod Browning

Freaks (also re released as The Monster Story,Unreliable source: date=December 2023 Forbidden Love, and Nature's Mistakes The film had test screenings in January 1932, with many members of the audience reacting negatively, finding the film too grotesque. In response to this, MGM executive Irving Thalberg, without consent of director Browning, edited the original 90 minute feature, which was significantly cut, with additional alternate footage incorporated to help increase the running time. The final abridged cut of the film, released in February 1932, was 64 minutes; the original version no longer exists. Freaks made its world premiere at the Fox Theatre in San Diego, shown in full, without the subsequent cuts from January 28 and had a successful run. The theatre advertised the fact that it was the only place where the movie could be seen in the "original uncensored version". Though it received critical backlash and was a box office failure upon initial release, Freaks was subject to public and critical reappraisal in the 1960s, as a long forgotten Hollywood classic, particularly in Europe, and was screened at the 1962 Venice Film Festival. In retrospect, numerous film critics have suggested that the film presents a starkly sympathetic portrait of its sideshow characters rather than an exploitative one, with Andrew Sarris declaring Freaks one of the "most compassionate" films ever made. Nonetheless, critics have continued to take note of the film's horror elements; in 2009, Joe Morgenstern proclaimed that Freaks contains some of the most terrifying scenes in film history. Film scholars have interpreted the film as a metaphor for class conflict, reflecting the Great Depression, and it has been studied for its portrayal of people with disabilities, with theorists arguing that it presents an anti eugenics message. The film has been highly influential, has become a cult classic, and, in 1994, was selected for preservation by the United States National Film Registry, which seeks to preserve films that are "culturally, historically, or aesthetically significant".

Сюжет

Клеопатра есімді әдемі және ашкөз трапеция шебері, оның үлкен мұрасы бар екенін білгеннен кейін, карнавалдық шоудағы кішкентай адам Хансқа құда түседі. Бұл оның никелес Фриданы қатты ренжітеді, ол да кішкентай адам. Клеопатра сондай-ақ цирк күштісі Геркулеспен Хансты өлтіріп, оның байлығын иемдену үшін сөз байласады. Осы уақытта, шоудағы әртістер арасында басқа махаббаттар гүлдейді: Адам қаңқасына ғашық Бақалы ханым қызын дүниеге әкеледі. Бұл жаңалықты дос-жарандарына Лелек әйел жеткізеді. Сонымен қатар, Вайолет, сестрындасы Дэйзи цирк клоуны Роскоға үйленген, цирк иесіне ұсыныс жасайды. Клеопатраға ғашық Ханс, ақырында оған үйленеді. Той кезінде Клеопатра Ханстың шарабына у қоюға кіріседі, бірақ мас күйінде Ханс көз алдында Геркулесті сүйіп, олардың қарым-қатынасын ашады. Басқа "ерекше" адамдар Клеопатраның "қалыпты" сырттан келгеніне қарамастан, оны қабылдағанын жариялайды; олар "Біз оны қабылдаймыз, біздің біріміз. Біз оны қатарымызға қосамыз. Гообл гообл, гообл гообл" деп ән салады. Алайда, осы рәсімде Клеопатраның қызықты көңіл көтеруі көп ұзамай қорқыныш пен ашуға айналады, өйткені Геркулес оларды өздерінің біріне айналдыруды жоспарлап отыр деп әзілдейді. Ол оларды мазақтап, шарапты беттеріне лақтырып, Хансты сөкпей, оны мас күйінде баладай иығына көтеріп жүреді. Абыройсыз Ханс өзін ақымаққа балаға шақырғанын түсінеді және Клеопатраның кешірім сұрауға тырысуын қабылдамайды, бірақ кейін удан ауырады. Төсекке жатып, Ханс Клеопатрадан "кешірім сұрайды" және ол берген улы дәріні "қабылдайды", бірақ ол басқа әртістермен бірге Клеопатра мен Геркулесқа қарсы соққы беруді жасырын жоспарлайды. Фильмнің кульминациясында Ханс Клеопатраны үш әртіспен, олардың көмекшілері ретінде қарсы алады. Алайда, Ханстың цирк вагоны дауылда аударылып, Клеопатраға орманға қашып кетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар Геркулес теңіз арыстанын жаттықтырушы Венераны құйрық сөз білгені үшін өлтіруге барады. Венераның жігіті, клоун Фрозо, Геркулесті тоқтатуға тырысады, бірақ қалғандары араласып, Геркулесті жарақаттап, Фрозоны құтқарып қалмас бұрын жарақат алады. Олардың барлығы жарақат алған Геркулесті қуалайды. Содан кейін, олар Клеопатраны ұстайды, және кейін ол карнавалға келгендерге көрсетілетін, ыңғырастыратын "адам қазы" болып шығады. Оның тілі алынып тасталған, бір көзі қазылған, қолының еті қаз аяқтарына ұқсап бұзылған, аяқтары кесілген, және денесінен қалған бөлігі тұрақты түрде қара және қауырсынмен қапталған. Фильмнің түпнұсқа нұсқасында, фриктер Геркулесті ұстағаннан кейін, оны кастрат әншісі етіп жасағаны айтылады. Кейбір нұсқалар Клеопатраны адам қазындығымен аяқтаса, басқа бір аяғында Ханс мұрасынан қалған сарайда өмір сүреді және әлі де қорланады, оған Фрозо, Венера және Фрида келеді. Фрида Хансқа ол Клеопатрадан у бөтелкесін талап етуі керек болғанын, оны қиып-соғу үшін емес, және болған оқиға үшін өзін кінәламау үшін емес екенін айтады; және ол оны әлі де жақсы көреді. Содан соң екеуі бір-бірін құшақтап, жылы лебіздерін білдіреді.

A beautiful and conniving trapeze artist named Cleopatra seduces a carnival sideshow dwarf named Hans after learning of his large inheritance. This is much to the chagrin of Frieda, his fiancée, also a dwarf. Cleopatra also conspires with circus strongman Hercules to kill Hans so she will inherit his wealth. Meanwhile, other romances flourish among the sideshow performers: the Bearded Lady, who is in love with the Human Skeleton, gives birth to their daughter. The news is spread among the friends by the Stork Woman. Additionally, Violet, a conjoined twin whose sister Daisy is married to Roscoe, the stuttering circus clown, becomes engaged to the circus's owner. Hans, enamored of Cleopatra, ultimately marries her. At their wedding, Cleopatra begins poisoning Hans's wine but drunkenly kisses Hercules in front of Hans, revealing her affair. Oblivious, the other "freaks" announce that they accept Cleopatra in spite of her being a "normal" outsider; they hold an initiation ceremony in which they pass a loving cup around the table while chanting, "We accept her, one of us. We accept her, one of us. Gooble gobble, gooble gobble." However, Cleopatra's mean spirited amusement at this ceremony soon turns into fear and anger after Hercules jokes that the rest of the entertainers plan to turn her into one of them. She mocks them, tosses the wine in their faces and drives them away before berating Hans and drunkenly parading him around on her shoulders like a child. The humiliated Hans realizes that he has been played for a fool and rejects Cleopatra's attempts to apologize, but then he falls ill from the poison. While bedridden, Hans "apologizes" to Cleopatra and also "takes" the poisoned medicine that she is giving him, but he secretly plots with the other entertainers to strike back at Cleopatra and Hercules. In the film's climax, Hans confronts Cleopatra with three of the entertainers as backup thugs. However, Hans's circus wagon is overturned in a storm, giving Cleopatra the chance to escape into the forest, closely pursued by them. At the same time Hercules goes to kill sea lion trainer Venus for knowing about the plot. Venus's boyfriend, Phroso the clown, attempts to stop Hercules but is nearly killed before the rest of them intervene and injure Hercules, saving Phroso. They all pursue an injured Hercules. The freaks then capture Cleopatra and sometime later, she is shown to be a grotesque, squawking "human duck" on display for carnival patrons; her tongue has been removed, one eye has been gouged out, the flesh of her hands has been melted and deformed to look like duck feet, her legs have been cut off, and what is left of her torso has been permanently tarred and feathered. In the original version of the film, it is revealed that after the freaks caught Hercules, they made him into a castrato singer. While some versions end on Cleopatra as the human duck, another ending shows Hans, now living in a mansion from his inheritance and still humiliated, visited by Phroso, Venus and Frieda. Frieda tells Hans she knows he just wanted to demand the bottle of poison from Cleopatra, not to mutilate her, and not to blame himself for what happened; and that she still loves him. The two then share a heartwarming hug.

Мүгедектер мен евгеника

Фильмдегі мүгедектердің бейнеленуі кино сыншылары мен ғалымдар арасында маңызды талдау нысаны болды. Сыншы Джон Таулсон өзінің "Субверсивті қорқыныш киносы: Франкенштейннен қазіргі уақытқа дейінгі фильмдердің контрмәдени хабарлары" (2014) атты кітабында "Freaks" фильмінің антиевгеникалық көзқарастың үлгісі екенін айтады. Бұл ойды жеткізу үшін Таулсон фильмнің басындағы виньеткалық сахналарды келтіреді, олардың көп бөлігі фриктердің олардың шоуының аясындағы өмірін көрсетеді. Содан кейін Браунинг "фриктерді күнделікті өмірдің іс-әрекеттерімен айналысқанда көрсету арқылы дәстүрлі фрикшоудың көрушілік қызығушылығын жоюға тырысады, бастапқы шок пен жиренуді сейілтеді және көрерменді фриктерді өздерінің мүгедектерін жеңген тұлғалар ретінде қарауға шақырады". Таулсон сондай-ақ, Фрозо, Роско және Венера сияқты дене бітімі дұрыс адамдар фриктерді тең және достар ретінде қабылдайтын күнделікті қарым-қатынастар цирк мүшелері арасындағы мүгедек және мүгедек емес адамдар арасындағы шекараны нашарлатады және физикалық сұлу кейіпкерлер – мысалы, трапеция шебері Клеопатра – кекшіл, жоғары тұрған және аморальды болып келеді. Ол фильмдегі жасырын сексуалдық мазмұн, мысалы, біріктірілген егіз қыздардың (Дейзи мен Вайолет Хилтон сомдаған) жеке секс өмірін жалғастыратыны туралы болжам, "физикалық кемістігі" бар адамдардың арасындағы көбею және сексуалдық белсенділікке қарсы евгеникалық ұстанымға қарсы тұрады деп санайды. Таулсон соңында кейіпкерлердің осы бейнесі евгениканың негізгі сеніміне – физикалық сыртқы түрінің ішкі құндылыққа теңелуіне – тікелей қарсы келеді деген қорытындыға келеді. Фильмдер мен мүгедектерді зерттейтін ғалым Анджела Смит "Freaks" фильмінде фриктердің күнделікті және қарапайым тұрмыстық мінез-құлқы бейнеленген көптеген сахналар бар екенін атап өтеді. Олардың ішінде Смит фриктердің Сақалды әйелдің баласының дүниеге келуін тойлауын және Клеопатра фриктер "Біз оны қабылдаймыз, біз оны қабылдаймыз, біздің біріміз, біздің біріміз" деп ән салғанда ашуға буырқанған кешкі ас сахнасын келтіреді. Алайда, кино зерттеушілері Мартин Норден мен Мадлен Кахилл фильмнің соңғы кек алу сахнасында Браунингтің ниетіне күмән келтіреді, онда фриктер дене бітімі дұрыс, моральдық тұрғыдан қатыгез Клеопатраны жазалайды. "Клеопатраға қарсы зорлық-зомбылықтың салдары әлі де анық емес", - деп жазады олар. "Дәстүрлі түрде әлсіздікке ұшыраған азшылықтың мүшелері көпшіліктің мүшесін әлсірету үшін – оны өздерінің біріне айналдыру үшін – ұжымдық күштерін пайдаланады, бұл оның шынымен әлсіздікке ұшырағандығына, әлде жаңаша күшейгендігіне күмән тудырады. Браунингтің осы мәселедегі беймәлімдігі фильмнің мазасыздығын арттырады".

The film's depiction of people with disabilities has been a significant point of analysis amongst film critics and scholars. In his book Subversive Horror Cinema: Countercultural Messages of Films from Frankenstein to the Present (2014), critic Jon Towlson proposes that Freaks exemplifies an anti eugenics sentiment. In presenting this idea, Towlson cites vignette sequences that make up the beginning of the film, largely consisting of the freaks in the context of their sideshow, before Browning "begins to undercut the voyeuristic aspects of the traditional freakshow by showing the freaks engaged in the activities of everyday life, dispelling the initial shock and revulsion, and encouraging the viewer to see the freaks as individuals who have overcome their disabilities." Towlson also notes that the freaks' everyday interactions with the able bodied sideshow performers, such as Phroso, Roscoe, and Venus, who treat the freaks as equals and friends, further blurs the distinction between the able bodied and disabled members of the circus, and that the physically beautiful characters—such as trapeze artist Cleopatra—are the ones who are vindictive, supremacist, and immoral. He further argues that the implied sexuality in the film—such as the implication that the conjoined twin sisters (played by Daisy and Violet Hilton) carry on their own separate sex lives—is an affront to the eugenic stance against reproduction and sexual activity among the "physically unfit." Towlson ultimately concludes that this subversion of character exemplifies a stark opposition to the core belief of eugenics, which is that physical appearance is equated with internal worth. Angela Smith, a scholar of film and disability, similarly notes that Freaks presents numerous scenes in which the freaks engage in routine and ordinary domestic behavior. Among them, Smith cites the freaks' celebration of the birth of the Bearded Lady's baby, and the film's key dinner party sequence in which Cleopatra grows enraged when the freaks sing "We accept her, we accept her, one of us, one of us" as a welcoming song. Film scholars Martin Norden and Madeleine Cahill, however, question Browning's intention of the film's final revenge sequence, in which the freaks mutilate the able bodied, morally cruel Cleopatra. "The implications of the violence against [Cleopatra] are far from clear," they write. "Members of a traditionally disempowered minority use their collective force to disempower a majority member—turn her into one of them, in effect—leading us to wonder if she is truly disempowered or empowered in a new way. Browning's ambiguity on this point only enhances the film's unsettling properties."

Қорқынышты фильм ретінде мәртебесі

Кейбір сыншылар, мысалы Джон Томас және Реймонд Дургнат, «Freaks» фильмі жанрды толыққанды бейнелемейтінін атап өтті. Томас «Фильм кварталдық» журналында «Freaks» фильмі «көптеген қорқынышты фильмдерді көретін ойсыз балалардан басқа ешкімді көңілсіз қалдырмайды. Әрине, ол қорқынышты, бірақ мәселе мынада: «Freaks» еңбек жоқ, қорқынышты фильм емес, дегенмен онда қорқынышты сахналар бар» деп жазды. Дургнат да осыған ұқсас пікір білдіріп, Луис Бунюэль фильмдері сияқты, оның қорқынышты әсері «сыртқы түріне қарағанда тереңде жатқан сәттермен үйлеседі, бірақ фильмнің соңына қарай олардың көңіл-күйін – гиньол мен керемет шындықтың тыныш, суық үйлесімін сезінесің» деді. Кинотанушы ғалым Джоан Хокинс фильмнің жанры қалай қабылданатындығының эволюциясын сипаттап, ол «бастапқыда кең таралған қорқынышты фильм ретінде басталып, кейін пайдалану саласына көшкен, содан соң авангардтық немесе өнер жобасы ретінде қайта жаңғыртылды» деп атап өтті. Хокинс Браунингтің көрермендердің күтіктерін күлдіретінін, «қалыпты, сырттай әдемі нәрселер қорқынышты, ал ерекше, бұрмаланған нәрселер құрметке, сондай-ақ сыныпшылыққа, тіпті сүйіспеншілікке шақырады» екенін көрсеткенін айтады. Смит «Freaks» фильмін қорқынышты жанрға қосу «жанрдың мәртебесін қайта қарастыруға мәжбүр етеді [және] барлық қорқынышты фильмдердегі қорқынышты денелердің бірдей әсер беретінін жоққа шығаратын түсіндірулерге қарсы тұрады» дейді. Фильм теориясының маманы Евгения Бринкема «Freaks» фильмінің қорқынышты фильм ретінде жұмыс істеуі «Клеоның мүгедек болуы мен Геркулестің өлімінен емес, молния мен қара көлеңкелерден емес. «Freaks» – қорқынышты фильм, өйткені көзқарас өзі қорқынышты, көзқарасты табу – қорқынышпен толы жұмыс» деп санайды.

Даму

Metro Goldwyn Mayer (MGM) Тод Браунингтің ықпалымен 1920 жылдардың ортасында Тод Роббинстің «Спорс» әңгімесіне құқықтарды 8000 долларға сатып алған. Гарри Эрлс, Браунингтің «Бейпақ үштік» (1925) фильмінде ойнаған және ақырында «Фрикс» фильміндегі Ханс рөліне ие болған кісендегі актер, алғаш рет «Спорс» әңгімесінің фильмге түсірілуі туралы идеяны Браунингке ұсынған. Студия Браунингтің Universal Pictures компаниясындағы «Дракула» (1931) фильміндегі және Лон Чейнимен бірлескен жұмыстарындағы табысына орай, жобаны режиссерлік етуге келісім берді. 1931 жылдың маусым айында MGM өндіріс жетекшісі Ирвинг Тальберг Браунингке Джон Бэрримормен бірге «Арсен Люпен» фильмін түсіру мүмкіндігін ұсынды. Браунинг бұдан бас тартып, 1927 жылдан бастап жұмыс істеп келген «Фрикс» жобасын дамытуды жөн көрді; Браунинг кинорежиссер болудан бұрын көшпенді циркпен жұмыс істеген. Сценаристтер Уиллис Голдбек және Эллиот Клаусон Браунингтің өтініші бойынша жобаға тартылды. Леон Гордон, Эдгар Аллан Вулф, Ал Боасберг және автор аты көрсетілмеген Чарльз Макартур да сценарийге үлес қосты. Сценарий бес ай бойы дамытылды. Алғашқы әңгімеден тек кісендегі актер мен орташа бойлы әйелдің некесі мен олардың тойы, сондай-ақ оқиғаның орны – бастапқыда Франция болған – АҚШ-қа көшірілді. Тальберг пен Гарри Рапф екеуі де фильмнің атқарушы өндірушілері болды.

Кастинг

Виктор МакЛаглен Геркулес рөліне қарастырылды, ал Мирна Лой бастапқыда Клеопатра рөлін ойнауға жоспарланған еді, ал Жан Харлоу Венера рөліне үміткер болған. Ақырында Талберг фильмге ең танымал актерлерді шақырмауға шешім қабылдады. Оның орнына орыс актрисасы Ольга Бакланова Клеопатра рөліне бекітілді, ол бұрын Лос-Анджелесте қойылған «Үнсіз куәгер» спектаклінде сәтті ойнаған еді. Гарри Эрлз Ханс рөлінде ойнады, ол цирк көшпелі театрындағы артист, Клеопатра оның мүлігі үшін өлтіруге тырысады. Эрлстің нағыз әпкесі Дейзи оның сүйіктісі Фрида рөлін сомдады. «Ерекше» кейіпкерлерді іздеу үшін кастинг директоры Бен Пьяцца бір айдан астам уақыт бойы Шығыс жағалауын аралап, Браунинг үшін фотосуреттер мен экрандық сынақтарға жарнамалар берді, цирктер мен көшпелі театрларды қарап шықты; басқалардың арасында «піл терілі» қыз, «ит аяқтары бар ұл», «алпауыт», «пигмейлер тобы» және аңызға айналған карлик артист «Мега Майт» рөлдерге ілікпеді. Актерлік құрамға Питер Робинсон («Адам қаңқасы»), Ольга Родерик («Сақалды әйел»), Франсис О’Коннор және Марта Моррис («қолдары жоқ кереметтер»), сондай-ақ егіз қыздар Дейзи мен Вайолет Хилтон кірді. Фильмде пайда болатын микроцефалиядан зардап шеккен кейіпкерлердің (бүкіл фильмде «бас кішкентайлар» деп аталады) арасында Зип пен Пип (Эльвира мен Дженни Ли Сноу) және Шлитзи, көйлек киетін Саймон Метц есімді ер адам болды. Сондай-ақ, екі жынысты Джозефин Джозеф, оның денесі сол және оң жаққа бөлінген; Монреальде өнер көрсеткен кезде рөлге шақырылған аяқтары жоқ Джонни Эк; мүшесі жоқ Принс Рандиан (сонымен қатар «Адам торсосы» деп танылады және қателікпен «Рардион» деп аталды); Елизавета Грин, «Лелек әйел» және Ку Ку, «Құс қыз», Вирхов-Зеккель синдромынан немесе құс басты карликоздықтан зардап шеккен және үстел үстінде билейтін көрінісімен есімдері сақталған.

Түсірілім

"Фрикс" фильмінің түсірілімдері 1931 жылдың қараша айында 24 күндік жоспармен басталды. Өндіріс басталған кезде фильмнің бюджеті шамамен 209 000 доллар болған, бірақ кейіннен 300 000 доллардан асып кетті. Фильм Калифорния штатындағы Калвер-Ситиде орналасқан MGM студиясының алаңында түсірілді. Бакланова түсірілім алаңында әріптестерімен алғаш танысқан сәтін еске алды:

Түсірілім барысында фильмге деген жирену реакциялары күшейді, нәтижесінде MGM фильмнің актерлері мен түсіру тобын жеке кафетерийге бөліп, "адамдар асханада құсып алмауы үшін" жағдай жасады. Фильмнің түсірілімі 1931 жылдың 16 желтоқсанында аяқталды, ал Браунинг 23 желтоқсанда қайта түсірілімдерді бастады.

Цензура

1932 жылдың қаңтар айында MGM фильмнің сынақ көрсетілімдерін өткізді, нәтижесі апатты болды: көркемдік директор Меррил Пайе «Көрсетілімнің ортасында көптеген адамдар тұрып, қашып кетті. Олар сыртқа шыққан жоқ, тіпті жүгіріп кетті» деп еске алды. Басқалары ауырып қалғандары немесе есінен айырылғандары хабарланды; бір әйел көрсетілімге келгеннен кейін MGM-ді соттаумен қорқытты, фильм оның түсік тастауына себеп болды деп мәлімдеді. Өте жағымсыз пікірлерге байланысты студия фильмді бастапқы 90 минуттан бір сағатқа дейін қысқартты. Клеопатра найзағай шаққан ағаш астында жатқанда цирк артистерінің шабуылдауының көп бөлігі, сондай-ақ Геркулестің кастрацияланып, кастратқа айналған көрінісі, бірнеше комедиялық эпизодтар және фильмнің түпкілікті эпилогының көп бөлігі алынып тасталды, онда Геркулес фальцетте ән салады (оның кастрациясына сілтеме), ал Клеопатра оған үйретіп қосады. Осы қысқартулардан кейін экран уақытын ұзарту үшін карнавал сатушысы бейнеленген жаңа пролог, сондай-ақ карлик ғашықтардың татуласуын көрсететін балама эпилог қосылды. Қысқартылған нұсқасы – енді тек 64 минуттық – 1932 жылдың 12 ақпанында Лос-Анджелестегі Fox Criterion театрында тұңғыш рет көрсетілді. Кейіннен сол жазда Нью-Йоркте 1932 жылдың 8 шілдесінде көрсетілді. Аймақтық деңгейде фильмнің театрларда көрсетілуі дау тудырды және Атлантада көрсетілімдерден алынып тасталды. Ұлыбританияда британдық цензура фильмге тыйым салды және 1963 жылдың тамызында X рейтингімен рұхсат берілгенге дейін 30 жылдан астам уақыт бойы тыйым салынды. «The Hollywood Reporter» фильмді «көрермендердің сезімдеріне, санасына, миына және асқазанына жасалған ашкөз шабуыл» деп сипаттады. «Variety» журналы да фильмге жағымсыз пікір жариялап, «фильм әдемі түсірілген, шебер режиссерлықпен жасалған, ешқандай шығынға кешірімсіздік танытқан, бірақ Metro басшылары оқиғаның басқаша ұсынылуымен де маңызды екенін түсінбеген. Мұнда оқиға қызығушылықты тудыруға және ұстап тұруға жеткілікті күшті емес, өйткені тым фантастикалық романтикаға қызығушылықты оңай қозғауға болмайды» деп жазды. Пікірде одан әрі «оқиғаның қызықты да, әсерлі де емес екені айтылды, өйткені қалыпты ер немесе әйел кішкентай адамға көңіл бөле алмайды. Тек осы жағдайда ғана оқиға қызықты болады» делінген. Көптеген сын-пікірлер жағымсыз болғанымен, фильм кейбір сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, «The New York Times» оны «кейде керемет, ал кейде қорқынышты, сөздің нақты мағынасында» және «тез ұмытылмайтын фильм» деп атады. «The New York Herald Tribune» бұл «күдікті және жалпы алғанда жағымсыз жұмыс» екенін жазды, бірақ «бір қызық әдіспен фильм қызықты ғана емес, тіпті кейде әсерлі де» екенін қосты.

In January 1932, MGM held test screenings of the film, which proved disastrous: Art director Merrill Pye recalled that "Halfway through the preview, a lot of people got up and ran out. They didn't walk out. They ran out." Others reportedly became ill, or fainted; one woman who attended the screening threatened to sue MGM, claiming the film had caused her to suffer a miscarriage. Due to the extremely unfavorable response, the studio cut the picture down from its original 90 minute running time to just over an hour. Much of the sequence of the circus entertainers attacking Cleopatra as she lies under a lightning struck tree was removed, as well as a sequence showing Hercules being castrated and made into a castrato, a number of comedy sequences, and most of the film's original epilogue, which included Hercules singing in a falsetto (a reference to his castration) with Cleopatra quacking along. In order to pad the running time after these cuts, a new prologue featuring a carnival barker was added, as was the alternate epilogue featuring the reconciliation of the dwarf lovers. The truncated version—now only 64 minutes long—had its premiere at the Fox Criterion in Los Angeles on February 12, 1932. It subsequently opened in New York City that summer, premiering on July 8, 1932. Regionally, the film attracted controversy upon its theatrical release, and was pulled from screenings in Atlanta. In the United Kingdom, the film was banned by the British censors, and remained as so for more than 30 years before being passed with an X rating in August 1963. The Hollywood Reporter called the film an "outrageous onslaught upon the feelings, the senses, the brains and the stomachs of an audience." Variety also published an unfavorable review, writing that the film was "sumptuously produced, admirably directed, and no cost was spared, but Metro heads failed to realize that even with a different sort of offering the story is still important. Here the story is not sufficiently strong to get and hold the interest, partly because interest cannot easily be gained for too fantastic a romance." The review went on to state that the story "does not thrill and at the same time does not please, since it is impossible for the normal man or woman to sympathize with the aspiring midget. And only in such a case will the story appeal." While a significant number of reviews were unfavorable, the film was well received by some: The New York Times called it "excellent at times and horrible, in the strict meaning of the word, at others" as well as "a picture not to be easily forgotten." The New York Herald Tribune wrote that it was "obviously an unhealthy and generally disagreeable work," but that "in some strange way, the picture is not only exciting, but even occasionally touching."

Ретроспективті

[[Файл:Джо Моргенстерн. jpg|thumb|left|upright|Сыншы Джо Моргенстерн «Фрикс» фильмінің тарихындағы ең қорқынышты сахналарды қамтиды деп санайды. Фильмнің шетелде танымалдылығы артып, американдық көрермендердің оған қызығушылығын қайта жақтандырды, және 1964 жылы Джон Томас Film Quarterly журналында фильм туралы ретроспективті мақала жариялады, онда оны «ұсақ шедевр» деп атады. Сыншы Ким Ньюман фильмнің 20-ғасырдың ортасы мен соңындағы көрермендер арасында жақсы қабылдануының себебі «фрик» терминінің мағынасының өзгергенін, жағымсыз емес, тойланатын нәрсе ретінде қабылдануын айтты; сондай-ақ, Ньюман фильмнің «карнавалдық актерлеріне деген ыстық сезіммен» түсірілгенін қосты. 2002 жылы BBC тілшісі Джейми Рассел былай деді: «Бұл фильмге реакциялардың соншалықты күшті болу себебін түсіну оңай – бұл қалыпты емес, ерекше және қорқынышты нәрселердің каталогы, ол бүгін де 70 жыл бұрынғыдай мазасыз». Фильм сыншысы Марк Кермод 2015 жылғы шолуында фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді, сонымен қатар «Бүгін Браунингтің ниеті анық көрінеді; егер мұнда «фриктер» болса, олар атауға сәйкес келетін жан-жақты актерлер емес» деп атап өтті. Фильм теориясы мен сыншысы Эндрю Саррис осы пікірді қолдап, «Фрикс» фильмін «қазіргі уақытқа дейін жасалған ең мейірімді фильмдердің бірі» деп мәлімдеді. 2003 жылы Slant Magazine журналының Эд Гонсалес фильмнің моральдық маңызы көбінесе оның қорқынышты элементтеріне назар аудару арқасында көлеңкеде қалғанын жазды, бұл «фильмнің терең адамгершілігін және Браунингтің әдемілік пен аномалияны анықтауға қарсы тұратын батыл эстетикалық және философиялық ізденісін жеңілдетеді» деді. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Freaks Rotten Tomatoes интернет-агрегаторында 53 шолу негізінде 94% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы 8.48/10 құрайды. Оның тұжырымы былай делінген: «Уақыт осы қорқынышты аңызға мейірімді болды: Freaks көрермендерді қорқытып, шоқтандырып, тіпті заманауи көрермендер жіберген нәрселермен әсер ете алады».

[[File:Joe Morgenstern. jpg|thumb|left|upright|Critic Joe Morgenstern considers Freaks to feature some of the most terrifying scenes in film history. The film's growing popularity abroad led to a renewed interest in it among American audiences, and it was subject of a retrospective review in Film Quarterly by John Thomas in 1964, in which he deemed it "a minor masterpiece." Critic Kim Newman suggests that the film's warmer reception amongst mid/late 20th century audiences was partly due to the term "freak" having taken on a more positive connotation, as something to be celebrated rather than reviled; Newman also adds that the film "shows obvious fondness for its carny cast." Jamie Russell of the BBC similarly observed in 2002: "It's easy to see why reactions to the film have been so strong—it's a catalogue of the abnormal, the bizarre, and the grotesque that's still as unsettling today as it was 70 years ago." Film critic Mark Kermode awarded the film four out of five stars in a 2015 review, noting that, "today, Browning's sympathies are clear; if there are 'freaks' on display here, they are not the versatile performers to whom the title seems to allude." Film theorist and critic Andrew Sarris echoed this sentiment, proclaiming Freaks "one of the most compassionate films ever made." Ed Gonzalez of Slant Magazine wrote in a 2003 retrospective that the film's moral significance has often been obscured by critical attention to its more shocking elements, noting that this "seriously underplay[s] the film's blistering humanity and the audacious aesthetic and philosophical lengths to which Browning goes to challenge the way we define beauty and abnormality." as of 2021, Freaks holds an approval rating of 94% on the internet review aggregator Rotten Tomatoes, based on 53 reviews, and boasts an average rating of 8.48/10. Its consensus reads, "Time has been kind to this horror legend: Freaks manages to frighten, shock, and even touch viewers in ways that contemporary viewers missed."

Үй медиасы

Freaks алғаш рет 1986 жылы MGM/UA Home Video компаниясы арқылы Beta, VHS және LaserDisc форматтарында жарық көрді, ал 1990 жылы MGM/UA Home Video компаниясы VHS-те қайта шығарды. Содан кейін MGM/UA 1993 жылы жаңартылған LaserDisc шығарды. 2004 жылы Warner компаниясы фильмді алғаш рет DVD форматында ұсынды. Осы шығарылымы үшін Дэвид Дж. Скаль жаңа түсіндірме жазды.

Мұра

"Шығанақтар" қазір режиссер Браунингтің ең жақсы фильмдерінің бірі саналады. Фильмнің сыншылар арасындағы құрметі 1960-шы жылдардың басына дейін жетеді, ол қарсы мәдениеттің культтік фильмі ретінде қайта жаңғырылып, әсіресе еуропалық көрермендердің назарына ілікті. 1962 жылы Венеция кинофестивалінде көрсетілгеннен кейін, ол көп ұзамай Ұлыбританияда алғаш рет көрсетілді, бұл фильм 1932 жылдан бері онда тыйым салынған еді. 1970-ші және 1980-ші жылдарда фильм АҚШ-та түн ортасындағы кино көрсетілімдерінде үнемі көрсетілді. Осы кезеңде Францияда да сыншылардың жоғары бағасына ие болды, өйткені Хокинстің сөзіне сүйенсек, Браунинг француз зиялылары арасында "белгілі бір Поэске ұқсас мәртебеге" қол жеткізді. 1999 жылы сыншы Дерек Малколм фильмді "барокко киносының шедеврлерінің бірі" және "физикалық қателеуге табынуға қарсы кескіндеме, сондай-ақ оның актерлік құрамын құраған, қалың жұрттан ерекшеленетін адамдар қауымдастығына арналған керемет құрмет" деп атады. 1994 жылы "Шығанақтар" фильмі АҚШ Ұлттық кино тізіліміне енгізілді, ол "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" фильмдерді сақтайды. Кино зерттеушісі Дженифер Петерсон "Шығанақтар" фильмін жасалған ең маңызды 50 американдық фильмнің бірі деп санайды. 2018 жылы Браунингтің мансабына арналған ретроспективада Британдық кино институтының Мартин Контерио фильмді "Браунингтің туындыларын толық түсіну арқылы, әсіресе режиссердің адамның ерекшеліктері мен ауыр кемістіктеріне деген эмоционалды күрделі қызығушылығын ескере отырып, бағалау керек" деп бағалады және оны "Браунингтің Голливудтың әдемілік пен сұлулық туралы стандартталған бейнелеріне қайта-қайта шабуыл жасайтын, шекараны кеңейтетін фильмдерінің қатарына" жатқызады. Бұл фильм сонымен қатар "Өміріңізде міндетті түрде көруіңіз керек 1001 фильм" кітабына енген, онда былай делінген: "Бұл алаңдатарлық, бірақ терең фильмнің сюжетін қысқаша баяндау оның мәнін толыққанды жеткізе алмайды, оны көруге сену үшін көру керек. Бұл әлемдік кинодағы ерекше туынды (жұрттан ерекшеленетін?), режиссердің туындыларының ішіндегі ең кереметі деп саналады, соның ішінде 1931 жылғы "Дракула" фильмінің түпнұсқасы да бар." Фильмдегі бірнеше эпизодтар мәдени әсерімен ерекшеленеді, әсіресе "Шығанақтардың" төңкеріліс сахнасы, ол Bravo TV-нің "100 ең қорқынышты кино сәттері" тізімінде 15-ші орынға ие болды. "Біз оны қабылдаймыз, біз оны қабылдаймыз, біздің біріміз" деп фриктердің айқайлаған банкет сахнасы да ерекше аталып өтті, ал The A.V. Club-тың Майк Д'Анжело оны "фильмнің ең үлкен мәдени мұрасы" деп сипаттады. "Біздің біріміз, біздің біріміз, біздің біріміз" сөздері жеке адамды бұқаралық тәртіпке бағындыруға мәжбүрлейтін жағдайларда жиі қолданылады. Мен осыған ұқсас құрметтерді "Симпсондар" және "Оңтүстік паркі" сериалдарында да көрдім, және одан да көп мысалдар бар." "Шығанақтар" екі ресми емес ремейкке түрткі болды: "She Freak" (1967) және "Freakshow" (2007). "Шығанақтар" 1992 жылы Fantagraphics баспасынан шыққан комикс сериясына бейімделді, оны Джим Вудринг жазды және Франсиско Солано Лопес суреттеді.

Freaks is now widely considered among director Browning's best films. The film's growing esteem among critics traces back to the early 1960s, when it was rediscovered as a counterculture cult film, particularly among European audiences. It was screened at the 1962 Venice Film Festival, and shortly after was shown for the first time in the United Kingdom, having been banned there since 1932. Throughout the 1970s and 1980s, the film was regularly shown at midnight movie screenings in the United States. It also enjoyed a critical reappraisal in France during this period, as, according to Hawkins, Browning had achieved a "certain Poe esque stature among French intellectuals." Critic Derek Malcolm noted in 1999 that the film is "one of the masterpieces of baroque cinema," and a "damning antidote to the cult of physical perfection and an extraordinary tribute to the community of so called freaks who made up its cast." In 1994, Freaks was selected for preservation in the United States National Film Registry, which preserves "culturally, historically, or aesthetically significant" films. Film scholar Jennifer Peterson cites Freaks as one of the 50 most important American films ever made. In a 2018 retrospective on Browning's career, Martyn Conterio of the British Film Institute assesses the film as "best approached with a fuller understanding of Browning's work, specifically, the director's emotionally complicated interest in human abnormality and the severely disabled," and considers it among Browning's films that "are pioneering and boundary pushing, amounting to repeat attacks on Hollywood's standardised images of beauty and glamour." It is also listed in the film reference book 1001 Movies You Must See Before You Die, which says "No mere plot summary can do justice to this alarming yet profound movie, which truly must be seen to be believed. It is a supreme oddity (freak?) of world cinema considered by many to be the most remarkable film in the career of a director whose credits include the original version of Dracula (1931)." Several sequences in the film have been noted for their lasting cultural impact, particularly the freaks' climactic revenge sequence, which was ranked 15th on Bravo TV's list of the 100 Scariest Movie Moments. The banquet sequence in which the freaks chant "We accept her, we accept her, one of us" has also been noted, with Mike D'Angelo of The A. V. Club describing it as "the film's greatest cultural legacy "One of us, one of us, one of us" reliably gets trotted out in situations involving an individual being forced to conform by the masses—I can recall seeing homages on both The Simpsons and South Park, and there are probably dozens of others out there." Freaks has inspired two unofficial remakes: She Freak (1967) and Freakshow (2007). Freaks was adapted into a 1992 comic book series, published by Fantagraphics, written by Jim Woodring and illustrated by Francisco Solano Lopez.

Танымал мәдениетте

Браунинг пен фильм 1974 жылы Дэвид Боуидің "Diamond Dogs" әнінде еске алынады. Панк-рок тобы Ramones-тің "Pinhead" (1977) әні "Freaks" фильмінен шабыттанды, оны топ Кливленд, Огайода концерті жойылғаннан кейін көрді. Джой Рамонның інісі Микки Ли "Gabba Gabba, біз сені қабылдаймыз, біз сені біздің біріміз деп қабылдаймыз" деген сөздерді "еркек той жасаушы банкет үстелінде билеп, келініне "Gooble gobble, біз сені қабылдаймыз, біздің біріміз" деп айтатын көрінеден алғандығын" айтты. Бұл ән тыңдаушылардың қатысуына арналған, тікелей өнер көрсетулерде Ли сахнаға "Gabba Gabba, Hey" деген жазуы бар үлкен плакатты алып шығып, оны Джойге беретін, ол оны көтеріп, көпшілікті қосылуға шақыратын. Ән олардың "Leave Home" альбомында жарияланды. "The Wolf of Wall Street" фильмінде Джордан Белфорт пен оның серіктестері кішкентай адамдарды нысанаға лақтыратын дартс турнирі жоспарлап жатқанда "Gooble gobble, we accept you, one of us" деп әндейді. Фильм "Сопрано" сериалының үшінші маусымындағы "Университет" эпизодында еске алынады, онда Кейтлин өзінің сыныптастарының фильмдегі кейіпкерлерге деген беймұралық реакциясына наразылық білдіреді.