Кіріспе
оптикалық құбылыс. Метеорологиялық оптикалық құбылыс.
Meteorological optical phenomenon
The green flash and green ray are meteorological optical phenomena that sometimes occur transiently around the moment of sunset or sunrise. When the conditions are right, a distinct green spot is briefly visible above the Sun's upper limb; the green appearance usually lasts for no more than two seconds. Rarely, the green flash can resemble a green ray shooting up from the sunset or sunrise point. Green flashes occur because the Earth's atmosphere can cause the light from the Sun to separate, or refract, into different colors. Green flashes are a group of similar phenomena that stem from slightly different causes, and therefore, some types of green flashes are more common than others. With an unrestricted view of the horizon, green flashes are regularly seen by airline pilots, particularly when flying westwards as the sunset is slowed.
Жасыл жарқырау және жасыл сәуле – күн бату немесе күн шығу сәтінде кейде уақытша пайда болатын метеорологиялық оптикалық құбылыстар. Қажетті жағдайлар орын алғанда, Күннің жоғарғы жиегінің үстінде қысқа мерзімге айқын жасыл дақ байқалады; жасыл түс көрінісі әдетте екі секундтан аспайды. Сирек жағдайларда, жасыл жарқырау күн бату немесе күн шығу нүктесінен атып шыққан жасыл сәулеге ұқсауы мүмкін. Жасыл жарқыраудың пайда болуына Жер атмосферасының Күн сәулесін бөліп, түрлі түстерге сындыру қабілеті себеп. Жасыл жарқырау – себептері сәл өзгеше болатын ұқсас құбылыстардың тобы, сондықтан жасыл жарқыраудың кейбір түрлері басқаларына қарағанда жиі кездеседі. Көкжиекке толық көру мүмкіндігі болғанда, әсіресе күн батудың жылдамдығын сезінетін батыс бағытында ұшатын әуе кемелерінің ұшқыштары жасыл жарқырауды жиі көреді.
Meteorological optical phenomenon
The green flash and green ray are meteorological optical phenomena that sometimes occur transiently around the moment of sunset or sunrise. When the conditions are right, a distinct green spot is briefly visible above the Sun's upper limb; the green appearance usually lasts for no more than two seconds. Rarely, the green flash can resemble a green ray shooting up from the sunset or sunrise point. Green flashes occur because the Earth's atmosphere can cause the light from the Sun to separate, or refract, into different colors. Green flashes are a group of similar phenomena that stem from slightly different causes, and therefore, some types of green flashes are more common than others. With an unrestricted view of the horizon, green flashes are regularly seen by airline pilots, particularly when flying westwards as the sunset is slowed.
Түсіндірме
Жасыл жарқын атмосфера Күн сәулесін әртүрлі жиіліктерге бөлуінен немесе сынуынан пайда болады. Жасыл жарқынды көлеңкелер күшейтеді, олар жарықтың сынуын арттырады. Жасыл жарқынды тұрақты, таза ауада көруге болады, онда батып бара жатқан Күннің жарығы шашырамастан бақылаушыға жетеді. Көк жарық ең көп сыналатындықтан, Күннің көк компоненті ең соңғы болып көкжиектің артына жоғалып кетеді, сондықтан көк жарқынды көруге болады деп күтуге болады, бірақ көк жарық көру сызығынан шашырап кетеді, ал қалған жарық жасыл түспен көрінеді. Сәл үлкейтумен, күннің ашық күндері бату кезінде күн дискісінің үстінде жасыл жиекті көруге болады, бірақ жарқын немесе сәуле әсерлері үшін атмосфераның күшті қабаттануы және жарықтың сынуын күшейтетін көлеңке қажет. Вашингтон университетінің (Сент-Луис) зерттеушілері бұл құбылысты инфрақызыл лазерлермен жұмыс істеген кезде кездейсоқ байқады, лазерлер көзге көрінбейтін қуатты болған, бірақ зерттеушілер лазер көзінен жарқын жасыл жарқынды үнемі көріп отырды. Жасыл жарқын дәл біз күткен жерде пайда болады – сыналған инфрақызыл Күн сәулесінің көп бөлігі (қызылдан аздап ғана өзгеше), сондықтан ең мүмкін болжам – Жасыл жарқын бұл сыналған және күшейтілген инфрақызыл жарық, ол торлы қабыққа немесе камера линзасына "екі рет соқтығып", жарқын жасыл әсерін тудырады.
Жасыл жиек
Астрономиялық объекті көкжиекке қатысты шығу немесе бату кезінде, оның шашыраған жарығы Жер атмосферасы арқылы өтеді, ол жарықты түрлі түстерге бөлетін призма сияқты жұмыс істейді. Астрономиялық объектінің жоғарғы шетінің түсі, ластағыштар атмосфера көлеміне тарағанда олардың концентрациясы төмендегеніне байланысты жасылдан көкке, содан кейін күлгінге дейін өзгеруі мүмкін. Астрономиялық объектінің төменгі шеті әрқашан қызыл болады. Жасыл шет өте жіңішке, оны қалың көзбен көру қиын немесе мүмкін емес. Құрметті жағдайларда, астрономиялық объекті көкжиекке өте жақын болғанда атмосфераның қызаруы салдарынан астрономиялық объектінің жасыл шеті әлсірейді. Зерттеушілердің 35 минут бойы ара-араға жасыл шетті көргеніне қарағанда, қандай да бір мираж эффектісі болған болуы керек. Жасыл шет әр күн бату кезінде болады, бірақ ол қалың көзбен көруге тым жіңішке. Көбінесе жасыл шет жасыл жарқырауға айналып, содан кейін сол күн бату кезінде қайтадан жасыл шетке өтеді. Жасыл шетті байқауға ең қолайлы уақыт – күн батуға шамамен 10 минут қалғанда. Күнге тікелей қарау үшін бинокль немесе телескоп сияқты кез келген ұлғайтқышты пайдалану үшін бұл тым ерте, себебі бұл көзге зиян келтіруі мүмкін. (Әрине, үлкейтілген сурет қағазға проекцияланып, қауіпсіз қарау үшін қолданылуы мүмкін.) Күн көкжиекке жақындаған сайын атмосфераның қызаруынан жасыл шет әлсірейді. Жоғарыда айтылғандарға сүйенсек, әр күн бату кезінде жасыл шет болғанымен, талап етілетін мираж болғандықтан жасыл жарқырау сирек кездеседі деген қорытындыға келуге болады.
For the explorers to have seen a green rim on and off for 35 minutes, there must have been some mirage effect present. A green rim is present at every sunset, but it is too thin to be seen with the naked eye. Often a green rim changes to a green flash and back again during the same sunset. The best time to observe a green rim is about 10 minutes before sunset. That is too early to use any magnification like binoculars or a telescope to look directly at the Sun without potential harm to the eyes. (Of course, a magnified image might be projected onto a sheet of paper for safe viewing.) As the Sun gets closer to the horizon, the green rim becomes fainter due to atmospheric reddening. According to the above, it is probably correct to conclude that although a green rim is present during every sunset, a green flash is rarer because of the required mirage.
Танымал мәдениетте
Жюль Верннің 1882 жылы жарық көрген "Жасыл сәуле" романы жасыл жарқырау құбылысын көпке таныстыруға ықпал етті. Уолт Дисней студиясының 2007 жылғы "Кариб теңізінің қарақшылары: Әлемнің соңы" фильмінде жасыл жарқырау – өлгеннен қайтып келген жанның белгісі ретінде суреттеледі.