Кіріспе

Англиялық дін қызметкері, физик және астроном (1803–1882)

Джеймс Чаллис ФРС (12 желтоқсан 1803 – 3 желтоқсан 1882) – ағылшын дін қызметкері, физик және астроном. Плюмиан астрономия және тәжірибелік философия профессоры және Кембридж обсерваториясының директоры болған ол, астрономиядан басқа физикалық құбылыстардың көптеген салаларын зерттеді, бірақ оның еңбегі ұзаққа соқпады. Ол 1846 жылы Нептун планетасын ашу мүмкіндігін пайдаланбағандығымен танымал.

Ерте өмір

Чаллис Эссекс қаласындағы Брейнтриде дүниеге келді, оның әкесі Джон Чаллис тас қалаушы болған. Әртүрлі жергілікті мектептерде оқығаннан кейін, ол 1825 жылы Кембридждегі Тринити колледжін үздік студент (Senior Wrangler) және алғашқы Смит жүлдесінің иегері ретінде бітірді. 1826 жылы ол Тринити колледжінің мүшесі болып сайланды және 1830 жылы дін қызметкері (ordained) атанды. Ол колледжден бастап 1852 жылға дейін Кембриджширдегі Папворт Эверардқа қызмет етті. 1831 жылы Чаллис Сара Копсиге үйленді, ол бұрын күйеуін жоғалтқан әйел болды, осы себепті ол Тринити колледжі мүшелігінен бас тартты. Олардың бір ұлы мен бір қызы болды.

Плюмиан профессоры

1836 жылы ол Кембридж обсерваториясының директоры және Плюмиан профессоры болды, соңғы лауазымын өмірінің соңына дейін атқарды. Ол физиканың барлық салалары бойынша дәріс берді. Смит сыйлығының сарапшысы ретінде ол Г.Г. Стокс, Артур Кейли, Джон Коуч Адамс, Уильям Томсон (кейін Лорд Кельвин), Питер Гатри Тейт және Джеймс Клерк Максвеллдің алғашқы еңбектерін бағалады. Он жылдан астам уақыт бойы хат алмасу және жарияланымдар арқылы Чаллис Стокс зерттеулерінен жасаған қорытындыларымен жиі келіспеді. Чаллис Томсон мен Стоксқа Глазго университетіндегі кафедраларға, ал Максвеллге Абердиндегі қызметке үміткерліктерінде көмектесті. Ол Томсонмен бірлесіп Сатурн сақиналары тақырыбы бойынша Адамс сыйлығының шарттарын белгілеп, тексерді, осы сыйлықты Максвелл 1857 жылы жеңіп алды.

Кембридж обсерваториясы

Чаллис Джордж Биделл Эйридің орнына обсерватория директоры болып тағайындалды және бақылау аспаптарын мен байқаулардың дәлдігін біртіндеп жақсартты. Ол 1846 жылғы 15 қаңтарда 3D/Biela кометасының екі бөлікке бөлінуін алғашқы байқағандардың бірі болды және 1852 жылы екі фрагментті де қайта бақылады. Ол кометалар мен астероидтарға жасаған басқа да байқауларын қамтитын 60-тан астам ғылыми мақала жариялады. Ол метеороскопты (1848) және транзит редукторын (1849) өнертапты. Чаллис Кембридж обсерваториясында жасалған астрономиялық байқаулардың он екі томдық жинағын жариялады.

Физик

Чаллис гидродинамика және оптика салаларында да жұмыс істеді, онда ол жарықтың толқындық теориясын қолдады және оның таралуының ортасы ретінде жарық эфирі теориясын дамытты. Дегенмен, ол эфирдің серпімді қатты дене екендігі туралы пікірмен келіспеді, ол сұйықтық екенін тұжырымдап, Эйри мен Стокспен қайшылыққа түсті. Сэр Исаак Ньютонның "барлық денелерге еніп, жасырын жатқан ең нәзік рух" деген шамалы түсініксіз тұжырымы Чаллисті барлық физикалық құбылыстарды инертті шар тәрізді атомдардың серпімді сұйық эфирге енген моделінен шығаруға жетеледі, бұл "Виктория дәуірінің біріктірілген өріс теориясына" жасалған әрекет деп сипатталды. Оның идеяларына көптеген жақтастар табылмады. Ол содан кейін Пауылдың рухани мағынада қолданған "заң" сөзін ғылыми заң ретінде түсіндірді.

Бағалау

Чаллис математика, физика және астрономия салаларында 225 мақала жариялады. 1870 жылы ол қайтадан Тринити колледжінің мүшесі болып сайланды. Ол Кембриджде қайтыс болды және әйелінің қасында Кембридждегі Милл-роуд зиратында жерленді. Ол қайтыс болғанда оның мүлігі 781 фунт стерлинг болды (1882 жылы 781,0 фунт стерлинг қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Олин Дж. Эгген былай деді: "Кейінірек немесе ары кетсе, жағымсыз жағдайда ол шарлатан деп есептелер еді. Оның ерекше идеялары 1845 жылы Нептунның ашылуымен байланысты оқиғалар оған ғылыми беймәлімдікке нақты мүмкіндік бермеген болса, ол қазір ұмытылар еді. Бірақ ол сол мүмкіндікті пайдалана алмады."

Өлім туралы мәлімет

Ж. В. Л. Г. (1882–83) "Джеймс Чаллис" Корольдік астрономиялық қоғамның айлық хабарламалары, 43: 160–79.

Чаллис туралы

[Аноним.] (2001) "Чаллис, Джеймс", Британ энциклопедиясы, CDROM Deluxe Edition.
Clerke, A. M. (2006) "Чаллис, Джеймс (1803–1882)", өңдеген Дэвид Б. Уилсон, Оксфорд ұлттық биографиялық сөздігі, Оксфорд университетінің баспасы, онлайн нұсқасы, 2006 ж. қазан, 2007 ж. 17 қыркүйекте қарастырылған.
Eggen, O. J. (1970–1981) "Чаллис, Джеймс" кітаптарында.