Кіріспе
Лагуна провинциясындағы муниципалитет, Филиппин. Лос-Баньос (IPA: [lɔs bɐˈɲɔs]), ресми түрде Лос-Баньос муниципалитеті, жайылмалы тілде 'elbi' немесе жай ғана LB, Филиппиннің Лагуна провинциясындағы бірінші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 115 353 адамды құрайды. Жалпы жер аумағы 74,5 км²-ды құрайды. Оңтүстік және оңтүстік-батысында Макилинг тауы мен Батангастағы Санто-Томас қалалары, солтүстігінде Лагуна-де-Бей көлі, солтүстік-батысында Каламба және шығысында Бей қаласымен шектеседі. Қала Маниланың оңтүстік-шығысында орналасқан және Оңтүстік Лусон экспресс-жолымен, сондай-ақ Маниланың оңтүстік жолы мен Каламба-Пагсанжан жолы арқылы оңай қол жетімді. Муниципалитет ұзақ уақыттан бері жанарлы күйінде болмайтын Макилинг тауының солтүстік беткейінде орналасқан және туристер арасында ыстық су бұлақтарымен танымал. Лос-Баньос сонымен қатар Филиппин университетінің екі құрамына кіретін университеттерге – Филиппин университетінің Лос-Баньос бөлімшесіне және Филиппин университетінің Ашық университетіне, сондай-ақ Халықаралық күріш зерттеу институты, АСЕАН биологиялық әртүрлілік орталығы, Филиппин күріш зерттеу институты, Филиппин буйволдары орталығы және Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің білім министрлері ұйымының Ауыл шаруашылығы саласындағы аспирантура және зерттеулер жөніндегі Оңтүстік-Шығыс Азия аймақтық орталығы (SEAMEO SEARCA) сияқты шетелдік және жергілікті, халықаралық зерттеу орталықтарына да ие. Бұл қала жергілікті және шетелдік студенттердің, аспиранттардың, зерттеушілердің және техникалық қызметкерлердің ондаған мыңдаған уақытша үйіне айналған. Лос-Баньос Филиппиннің ғылым және табиғатқа арналған арнайы қаласы болып Президенттік жарлық №349 арқылы жарияланды. Алайда, бұл жарлық муниципалитетті қалаға айналдырмайды және оған басқа қалаларға берілген корпоративтік құқықтарды да бермейді. Лос-Баньос академиялық, ғылыми және зерттеу саласындағы маңыздылығынан басқа, танымал туристік орын болып табылады. Қаланың Манила қаласына жақын орналасқандығының арқасында Лос-Баньостың ыстық су бұлақтары үлкен мегаполистің тұрғындары үшін, сондай-ақ Филиппиннің басқа аймақтарынан және шетелден келген туристер үшін жиі демалыс орнына айналған. Лос-Баньосқа келген туристер қаладағы дәстүрлі тағамдар сататын дүкендерге де аялдап, қаланың әйгілі кокос жемісінен жасалған пирогын (буко пие) және жергілікті шоколад торттарын сатып алады. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, қазіргі уақытта Лос-Баньос Лагуна провинциясының активтері бойынша ең бай муниципалитеті болып табылады.
Los Baños (IPA: [lɔs bɐˈɲɔs]), officially the Municipality of Los Baños , colloquialy 'elbi' or simply LB, is a 1st class municipality in the province of Laguna, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 115,353 people. It has a total land area of and is bordered on the south and south west by Mount Makiling and Santo Tomas in Batangas, on the north by Laguna de Bay, on the north west by Calamba and on the east by the town of Bay. The town is located southeast of Manila and is easily accessible via the South Luzon Expressway along with Manila South Road and Calamba–Pagsanjan Road. The municipality lies on the northern slopes of the long dormant volcano Mount Makiling and is known among tourists for its hot spring resorts. Los Baños also hosts two constituent universities of the University of the Philippines System: the University of the Philippines Los Baños and University of the Philippines Open University, along with other foreign and local and international research centers, such as the International Rice Research Institute, the ASEAN Center for Biodiversity, the Philippine Rice Research Institute, Philippine Carabao Center, and the Southeast Asian Ministers of Education Organization Southeast Asian Regional Center for Graduate Study and Research in Agriculture(SEAMEO SEARCA) at UPLB making the town a temporary home for tens of thousands of both local and foreign undergraduate and graduate students, researchers and support staff. Los Baños was declared as the Special Science and Nature City of the Philippines through Presidential Proclamation No. 349. The proclamation, however, does not convert the municipality to a city or give it corporate powers that are accorded to other cities. Aside from its importance in academics, science and research, Los Baños is a well known tourist destination. Because of the town's proximity to Metro Manila, Los Baños's hot spring resorts are frequent weekend or summer getaways for residents of the vast metropolis and tourists from other places in the Philippines and abroad. Tourists who visit Los Baños also come to the several native delicacies stores in the town to buy the town's famous buko pie (coconut meat pie) as well as a home grown brand of chocolate cake. Currently, it is Laguna's richest municipality in terms of assets amounting to as of 2017.
Этимология
Лос-Банос испан тілінен шыққан, "моншалар" деген мағынаны білдіреді, сонымен қатар ыстық су бұлақтарын да көрсетеді. 1589 жылы Фр. Педро Баутиста қазіргі кездегі қала аумағында қоғамдық моншалар салғандықтан осылай аталды.
Испанияның отаршылдық дәуірі
Лос-Банос Манит деп аталатын Бейдің шағын ауылы ретінде пайда болды, "Манит" тагалог тілінде "ыстық" дегенді білдіреді, бұл Макилинг тауының етегіндегі термалдық бұлақтарға сілтеме жасайды. 1589 жылы францискан миссионері арқылы ол қазіргі атымен – Лос-Банос деп атала бастады. 1595 жылы бамбук пен когоннан уақытша құрылыс салынды, ол ауруларын емдеу үшін Манитке келген науқастарға пана болды. 1615 жылдың 17 қыркүйегінде монахтар Лос-Баносты Бейден бөлек қала ретінде басқаруды бастады.
Американың басып кіру дәуірі
1909 жылы Филиппин университетінің Ауыл шаруашылығы колледжі (UPCA) құрылды. UPCA одақтас елдердің азаматтарын тұтқындаған жапон әскери лагеріне айналды, ол Кемпетайдың жазалау шараларының нысанасы болды және партизандардың құпия ұйымының штабы қызмет етті. 1945 жылғы 23 ақпанда АҚШ-тың Бірінші батальоны, 511-ші парашюттік жаяу әскер полкі, 11-ші Әуе десанттық дивизиясы тұтқын лагеріне қарсы бірлескен теңіз және әуе шабуылын жүргізіп, 2000-нан астам одақтас елдің азаматтарын құтқарып шығарды. Олар жапон гарнизонының 250 салдатын өлтірді. Тұтқындарды өздерінің мүліктерін тастап кетуге мәжбүрлеу және жапондар күш түсірмес бұрын эвакуацияны жеделдету үшін АҚШ әскерлері мен филиппиндік партизандар лагерьті өртеп жіберді. 2010 жылға дейін университет гимназиясы болған Бейкер залы ғана зақымдалмастан сақталды.
Филиппиннің тәуелсіздігі
1959 жылы Лос-Банос қаласында "Бүгін ертеңді құру" тақырыбында 12 203 скаут қатысқан 10-шы Дүниежүзілік скауттық джамборе өтті. Халықаралық күріш зерттеу институты (IRRI) 1960 жылы президент Карлос П. Гарсияның басшылығымен құрылды, ал президент Диосдадо Макапагал қызметін бастағаннан кейін көп ұзамай IRRI жаңа "Күдіретті күріш" (IR8) сортының әзірлену жұмысын бастады, бұл кейіннен Филиппин күріш өндірісін едәуір арттырды. Бұл жағдай елордадан тыс жерлерге таралып, UP Los Baños студенттерінің наразылықтарын тудырды, оның ең көрнектісі 13 күндік ереуіл болды, оның барысында UPLB қақпасы мен Лос-Банос тас жолының қиылысында бекіністер орнатылды. Бұл аласапыран UP Ауыл шаруашылығы колледжінің Дилимандағы Филиппин университетінен тәуелсіздік алу туралы талаптармен бірге орын алды. 1979 жылы Лос-Банос қаласындағы академиялық жетістіктердің дамуы Лос-Банос тұрғындарын президент Маркосқа муниципалитетті "Арнайы университет аймағы" деп жариялауға өтініш жасауға итермеледі, ол 1982 жылдың 15 маусымында 883 нөміріндегі нұсқау хатымен бекітілді. Лос-Банос 1982 жылдың 17 наурызында 784 нөміріндегі жарлықтың (23-тармақ) күшімен "Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және өмір ғылымдары қауымдастығы" деп жарияланды.
ЭДСА-дан кейінгі революция дәуірі
2000 жылдың 7 тамызында Лос-Банос Филиппиннің арнайы ғылым және табиғат қаласы ретінде Президенттік жарлық № 349 арқылы жарияланды. Бұл жарлықты сол кездегі президент Жозеф Эстрада қол қойды.
21 ғасыр
2004 жылдың 20-24 қыркүйегінде «Малезия» аймағының флорасы бойынша ботаникалық сарапшылардың үш жылда бір рет өткізілетін 6-шы «Флора Малезиана» жиыны өтті. Ол «Флора Малезиана» мүшелеріне платформа ұсынды және Малезия өсімдіктері туралы жарияланымдарды ынталандырды. 2005 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында Лос-Банос су спорты түрлеріне төрағалық етті, ал жаңадан салынған Трасс колледжіндегі Трасс су спорты орталығы жарыс өткізілетін орын ретінде таңдалды. Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының қауымдастығының (АСЕАН) Биологиялық әртүрлілік орталығы 2006 жылдың 8 тамызында ашылды. Ол Филиппин университетінің Лос-Банос орман шаруашылығы колледжінде орналасқан DENR Экожүйелерді зерттеу және дамыту бюросынан 2010 жылдың соңына дейін кеңсе алаңдарын жалға алды. Бұл орталықтың құрылған күнімен сәйкес келді. Филиппин 2006 жылы АСЕАН төрағалығын өз мойнына алды және 12-ші АСЕАН және Шығыс Азия саммитін (2007 жылдың қаңтарында Метро Себуде) өткізді. 2007 жылдың қаңтарында Трасс су спорты орталығында 5-ші АСЕАН клубтары арасындағы жасөспірімдер жүзу чемпионаты өтті. Лос-Банос UAAP лигасына да қонақжайлылық көрсетеді, себебі Трасс су спорты орталығы UAAP 70-ші маусымынан бастап UAAP 76-шы маусымына дейін лиганың жүзу жарыстарына орын берді. Қазіргі уақытта Лос-Банос Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ғалымдардың ең тығыз шоғырланған жері болып саналады. Шағын қала болғанымен, ол ауыл шаруашылығы саласындағы ғылыми жетістіктері мен үлесі арқылы жергілікті және әлемдік деңгейде үлкен әсер етті. 2020 жылдың 3 желтоқсанында қалалық әкімшілік ғимаратының сыртынан оқ жауып, қазіргі әкімі Цезарь П. Перес қарулы шабуылшының қолынан қаза тапты, ал бұрынғы кеңесші әріптесінің бұл қылмысқа қатысы бар деп күдіктелді.
География
Лос-Банос Оңтүстік Лусонның ең ірі географиялық ерекшеліктерінің екеуінің арасында жатыр – оңтүстік және оңтүстік-батыста Макилинг тауы, ал солтүстікте Лагуна-де-Бей көлі. Шындығында, Лагуна-де-Бейдің ең оңтүстік ұшы Бамбанг ауылында, ал Багонг Силанг ауылы Макилинг тауының ортасында орналасқан. Тау да, көл де жанартаулық құрылымдар болып табылады – Макилинг әлеуетті белсенді жанартау, оның геотермальдық белсенділігі қаланың атына ие болған ыстық су бұлақтарын жасады, ал Лагуна-де-Бей – алып көне жанартаудың толып қалған кальдерасы. Тағы бір айқын геологиялық ерекшелік – Тадлак көлі, кратерлік көл, оның дерлік толық дөңгелек пішіні және зерттелмеген сулары кейбір жергілікті тұрғындарды оны "сиқырлы көл" деп атауға итермеледі. Басқалары оны "аллигатор көлі" деп атайды, бұл Лагуна-де-Бейде бұрын көптеп кездесетін, бірақ қазір құрып кеткен және филиппин тарихының бір бөлігіне айналған кайман популяциясының соңғы бекінісі екенін еске салады.
Демография
2020 жылғы санақта Лос-Банос қаласының халқы 115 353 адамды құрады, халық тығыздығы .
Жергілікті билік
Лагунадағы басқа да жергілікті өзін-өзі басқару органдары сияқты, бұл қалада да үш жыл сайын сайлау өтеді, ол қала әкімінен, вице-әкімінен бастап кеңесшілерге дейін қамтиды. + Лос-Баньос муниципалитетінің лауазым иелері (2022–2025) Аты-жөні Партия Өкілдер палатасы Рут Мариано Эрнандес Қала әкімі Энтони Ф. Генино Вице-әкім Жозефина С. Евангелиста Кеңешшілер Лерен Мэй М. Баутиста Марло ПЖ А. Алипон Джонатан Брайан С. Ситиап Мико С. Пелегрина Марк Лестер Б. Дизон Джулиус А. Молиньяве Бенедикто С. Альборида Майк Декстер А. Консио