Кіріспе

Апарри (Ибанаг: Ili nat Aparri;), ресми түрде Апарри муниципалитеті, Филиппин провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы санақ бойынша халқы 68 839 адамды құрайды. Қала Филиппиндегі ең ұзын өзен – Кагаян өзенінің сағасында орналасқан. Апарри Тугегараудан шамамен [қашықтық] қашықтықта және Маниладан [қашықтық] қашықтықта жатыр. Апарри – қарқынды дамып келе жатқан муниципалитет және Солтүстік Кагаянның негізгі өсу орталығы. Ол Кагаян облысының бірінші және екінші округтеріндегі қалалардың, сондай-ақ Апаяо және Илокос Норте облыстарының кейбір қалаларының солтүстік бөлігіндегі білім беру, сауда және мәдениет орталығы қызметін атқарады. Апарри – сауда мен қаржы, экономикалық трансформация, ақпараттық технологиялар, тұрмыстық жағдайды жақсарту, сән және мәдениет, демалыс және ойын-сауық, ауыл шаруашылығын жаңғырту, сондай-ақ тиімді жергілікті басқарудың көрмесі болып табылады. Апарридің шамамен 250 миллион песо табысы бар. Аңғар Филиппиндегі ең ірі темекі өндіруші аймақтардың бірі болған, ал қалада жағалау саудасы дамыған. Кагаян өзенінің Бабуян арнасына құятын жерінде, Пунта барангайында метеорологиялық станция орналасқан. Сонымен қатар, ол Бабуян аралдары тобына жататын Фуга аралын басқарады, ол Клаверияға жақын орналасқан. Жақын арада Апарри Кагаян облысының келесі қаласына айналады.

Этимология

Апарри атауының шығу тегі даулы. Бір дерек бойынша, қалаға испандық конкистадор Хуан Пабло Каррерон ат қойған, ол 1581 жылы осы жерге қонғанда, өзінің туған жеріндегі кешкі асқа арналған сөзбен атаған. Тағы бір дерек атаудың испан тіліндегі aparte сөзінен, яғни "ажыратылған" деген мағынадан шыққандығын айтады, бұл 1680 жылы Камалуган және Бугуейден қаланың бөлінуіне сілтеме жасайды. Көзге түсетін үшінші дерек бойынша, қаланың аты ибанаг тіліндегі аппариан сөзінен келген, ол дін қызметкерлерінің көп топласқан жерін білдіреді.

Тарих

Апарри, Лусонның солтүстік шетінде, Кагаян өзенінің сағасында орналасқандықтан, бұрынғыда жапон сауда бекеті болған. Бұл Лусон аралындағы Жапонияның сауда жасау үшін маңызды орталығы еді. Аймақтың көп бөлігі бұрын Ибанаг халқының мекені болған, олар сол кезде Жапониямен одақтасып, ерте замандағы бейресми қорғаушылыққа ие қала-мемлекет құрған. Филиппин аралдарын Испания 1605 жылы жаулап алып, оны Испан Шығыс Үндістанының құрамына қосылғаннан кейін, Апарри ресми түрде испандық басқару құрылды. Апарри орналасқан өзенде 1582 жылғы танымал Кагаян шайқастары болған, бұл испандық Терсио мен жапондық ронин (бассыз самурайлар) арасындағы жалғыз ірі қақтығыс еді. 16-17 ғасырлардағы темекі монополиясы кезінде испандық галеондардың жолында болғандықтан, Апарри 1680 жылдың 11 мамырында Галеон саудасының маңызды испан портына айналды. Бұл қаланың түпкі тұрғындары – ибанагтар. Кейін испандықтар қоныстанғаннан кейін, стратегиялық орнына байланысты, Илокано және қытай халқы да осы аймаққа қоныстанды. 1771 жылы Жолодан келген Моро кемелері шабуыл жасады. Испанияның үстемдігінің соңында, 1901 жылы американдық үстемдіктің басында Апарриді Кагаян провинциясының орталығы етуге әрекеттер жасалды, бірақ олардың барлығы сәтсіз аяқталды. Филиппин революциясы кезінде, 1898 жылдың 25 тамызында Даниэль Тирона басқаратын Филиппин революциялық армиясының әскері Апарриге қонды, бұл Кагаян аңғарында испан билігінің аяқталуының басталуын білдірді. 2023 жылдың 19 ақпанында вице-мэр Ромель Аламеда және тағы бес адам Нуэва-Визкаядағы Багабагта жасалған шабуылда қаза тапты.

Демография

2020 жылғы санақта Апарридің халқы 68 839 адамды құрады, халық тығыздығы болса .

Туризм

Апарри қаңтар мен ақпанның басында көптеп кездесетін "булунг унас" немесе лента балығы (яғни белдік балығы) сияқты тағамдарымен әйгілі. "Kilawin naguilas asan" – кішкентай "bulung unas" филесі, ол Илокос сірке суына малындырылып, тұз бен бұрышпен дәмделіп, ұсақ туралған пияз және имбирь қосылады. Лудонг, Тынық мұхитының лосось тұқылы, Филиппиннің ең қымбат балығы болып саналады, бір килограмы 4000-5000 песоға жетеді. Қымбаттығы мен ерекше дәмі мен иісі үшін оны "Президент балығы" деп те атайды. Бұл балық тек Апарри дельтасында ғана ұсталады, себебі қатты жаңбырдан кейін, оңтүстіктен Кагаян өзенінің сағасына дейін, Бабуян теңізімен қосылатын күшті ағынмен балықтар төмен қарай шайылады. Табиғатынан тұщы су балығы болғандықтан, тұзды су олардың керемет дәмді болуына себеп болады. Лудонг тек қазан және қараша айларында, жаңбырлы кезеңде ғана қол жетімді. Апарридің тарту орындарына құмды жағажайлары мен қалалық фиестасы да кіреді. Жыл сайын 1-12 мамыр аралығында қала фиестасы Тельмоның қасиетті әулиесі Сан-Педро Гонзалесті аудиторияда кешкі шаралармен, "Мисс Апарри" сұлулық конкурсымен және "Comparza" мерекесімен тойлайды. Мұнда Манила архиепископтық Розарий шеңберінің қасиетті орындары мен Сан-Лоренцо Руис қасиетті орындары орналасқан. Апарриде Пасха аптасы қасиетті Персенбе және Ұлы Жұма күндері қала шіркеулерінде тойланады. Пасха жексенбісінің таңында "Доминго Сабет" Иса мен Қасиетті Ананың қайта тірілгеннен кейінгі кездесуін тойлайды.

Жергілікті билік

Апарри Кагаян провинциясының бірінші заңнамалық округіне жатады және Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексіне сәйкес, жергілікті атқарушы орган ретінде тағайындалған мэрмен және заң шығару органы ретінде муниципалдық кеңеспен басқарылады. Мэр, вице-мэр және кеңес мүшелері халықтың тікелей сайлауы арқылы сайланады, бұл сайлау үш жыл сайын өткізіледі.

Сайланған лауазымды адамдар

+ Кенттік кеңес мүшелері (2022-2025) Лауазым Аты Конгрессмен Рамон К. Ноласко кіші Әкім Брайан Дейл Г. Чан Вице-әкім Иринео Р. Чан Кеңесшілер Джован Албанио Цезар Ф. Маббагу Ричел Е. Чан Исмаил Д. Тумару III Диан Джейцеретт А. Даяг Джойлин Ф. Эслабон Чарльз Кастильо Белгісіз

Медиа

Апарридің басты бұқаралық ақпарат құралы – радио. Қаланың радио және телеарналары төменде тізімделген.

Радио

Радио Натин FM 102.1 (Манила радиокомпаниясы)

Радио Кидлат FM 103.9 (Филиппин радио қызметі)

Белгілі тұлғалар

Апарри туған жері ретінде әр түрлі салалардағы бірқатар танымал тұлғаларды өндірді (мысалы, филиппин актрисасы, филиппин дипломаты (1939-2016), филиппин актері және комедияшысы):

Мая Росс Андрес Сальвадор – филиппин актрисасы, жарнамашы, биші, әншісі, жүргізушісі, продюсері және талантты менеджері. Доминго Лим Сиазон – филиппин дипломаты. Ол 1985 жылдан 1992 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Өнеркәсіптік даму ұйымының бас директоры, 1995 жылдан 2001 жылға дейін Филиппиннің 18-ші Сыртқы істер министрі, ал 1993 жылдан 1995 жылға дейін (бірінші мерзім) және 2001 жылдан 2010 жылға дейін (екінші мерзім) Жапониядағы Филиппин елшісі болды. Какай Баутиста – филиппин актрисасы, жүргізушісі, әншісі және комедияшысы.