Кіріспе
Моңғолияның ұлттық туы (,) – екі жағында қызыл жолақ, ортасында көк жолақ бар тік үш жолақты ту. Сол жаққы жолақтың ортасында Моңғолияның Сойомбо символы бейнеленген. Көк жолақ мәңгілік көк аспанды, ал қызыл жолақтар – мәңгілік өркендеуді білдіреді. Сойомбо символы – от, күн, ай, жер және суды бейнелейтін геометриялық абстракция, сондай-ақ моңғол мифологиясында ешқашан ұйықтамайтын балықтарды көрсететін символ. Осылайша, ол моңғол халқының рухы ешқашан ұйықтамайды дегенді білдіреді. Ағымдағы ту 1992 жылдың 12 қаңтарында қабылданды, ал ресми түстер стандарттары 2011 жылдың 8 шілдесінде бекітілді. 1992 жылға дейін, Моңғол Халық Республикасының соңғы 47 жылында, туда Сойомбо символының үстінде коммунистік жұлдыз қосылған болатын. Туды алғашқы рет суретші Додин Чойдог (Додийн Чойдог) жасаған. Ішкі Моңғолия автономиялық аймағындағы моңғолдардың арасында Моңғолия туын ілу кең таралған, бірақ Қытай үкіметі сепаратизм қаупіне байланысты моңғол ұлттық және мәдени символдарының көпшілік ортада көрсетілуіне қарсы екендігі хабарланған.
The national flag of Mongolia (, ) is a vertical triband with a red stripe at each side and a blue stripe in the middle, with the Mongolian Soyombo symbol centering on the leftmost stripe. The blue stripe represents the eternal blue sky, and the red stripes thriving for eternity. The Soyombo symbol is a geometric abstraction that represents fire, sun, moon, earth, water, and a symbol representing two fish as in Mongol mythology fish never sleep thus symbolizing that the spirit of the Mongol people never sleeps. The current flag was adopted on 12 January 1992, with the current official colour standards being set on 8 July 2011. Until 1992, the flag had a communist star above the Soyombo, during the final 47 years of the Mongolian People's Republic. The flag was originally designed by artist Dodiin Choidog (Додийн Чойдог). It has become common practice among Mongolians in the Inner Mongolia autonomous region to hang the Mongolian flag, although the Chinese government is allegedly against public displays of Mongolian national or cultural symbols due to concerns of separatism.
Тарихи жалаулар
Тудың қолданылу мерзімі мен сипаттамасы 1911–1920 жылдар. 1911 жылы Қытайдың Цин әулетінің құлдырауы кезінде Моңғолия тәуелсіздік жариялағаннан кейін, Моңғолияның Богд хандығы осы тәуелсіздіктің символы ретінде ұлттық туды қабылдады. Ұлттық туды қабылдау туралы шешім сол кездегі халықаралық стандартқа сәйкес қабылданды, сондай-ақ, қазіргі заманғы тәуелсіз мемлекеттің бейнесін насихаттау мақсатында болды. Жарлықпен тудың түстері мен өлшемдері бекітілді: сары түстегі тіктөртбұрыш, ортасында діни дұға мәтіні, Сойомбо, лотос гүлдері және «Е» және «Бам» әріптері орналасқан. Бұл тіктөртбұрыштан «Ом», «Ах» және «Хум» әріптері жазылған қызыл жібек құйрықтар төгілген. Қазірге дейін сақталған туларда күрделі дизайнға байланысты шағын жеке айырмашылықтар кездеседі. 1920–1921 жылдар. 1919 жылдың соңында қытай әскерлері Моңғолияны басып ала бастады. 1920 жылдың 1 қаңтарында монғол автономиясын жойып, Қытайға қосу рәсімі өтті, сол кезде Қытай Республикасының бес жолақты туы көтерілді. 1921–1924 жылдар. 1921 жылғы коммунистік революциядан кейін Моңғолияның тәуелсіздігі қайта жаңғыртылды. Ел формальды түрде монархия болып қала берді және оның туы, революциялық сарбаздардың көпшілігімен бірге, қолданыста болды. 1940–1945 жылдар. 1939 жылдың қарашасында Моңғолияның басшысы Хорлоогийн Чойбалсан Кеңес Одағының басшылығымен жаңа конституцияны қабылдау мәселесін талқылады. 1940 жылдың 30 шілдесінде Моңғол Халық Республикасының екінші конституциясы және оның екінші туы қабылданды. 1945–1992 жылдар. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Ялта конференциясында Моңғолияның қалыпқа келтірілуіне келісім берілді. Моңғолияның тәуелсіздігін мойындауға қытайлықтарды көндіру үшін кеңестік және монғолдық тараптардың күш-жігеріне ұлттық символикасы бар жаңа тудың қажеттілігі зор болды. Чойбалсан 1945 жылдың 10 шілдесінде өткен Мемлекеттік конференция президиумының 43-ші отырысында жаңа туды қабылдау мәселесін көтерді, онда жаңа тудың дизайны бекітілді. 1930–1940 жылдар. 1930 және 1940 жылдар аралығында қолданылған белгісіз үлгідегі ту. Мысалы, ол 1938 жылғы Кеңес Қызыл Армиясының атласында жалаулар мен теңіз байрақтарының тізімінде келтірілген. «1924–1940» жылдар. Моңғол Халық Республикасының бұрыс туы, бірнеше батыс деректерінде кездесетін ерекше көк түсті Сойомбо. Бұл монғолдық деректерге, заманауи бейнелерге және сол кезде қолданыста болған 1924 жылғы тудың фотосуреттеріне қайшы келеді. Моңғолия Ұлттық Олимпиада комитетінің туы. Моңғол қарулы күштерінің туы. Моңғолияның құрлық әскерлерінің туы. Моңғолияның әуе күштерінің туы.
In November 1939 Mongolian leader Khorloogiin Choibalsan discussed the adoption of a new constitution with the leadership of the Soviet Union while visiting there. On 30 July 1940 the second constitution of the Mongol People's Republic was adopted, and with it, the second flag. 1945–1992 At the Yalta Conference, towards the end of World War II, it was agreed to preserve the status quo of Mongolia's existence. A new flag with national symbolism was considered necessary for the success of Soviet and Mongolian attempts to convince the Chinese to recognize Mongolian independence. Choibalsan brought up the issue of adopting a new flag at the 43rd meeting of the Presidium of the State Conference on 10 July 1945, where the new flag's design was approved. 1930–1940 Flag of unclear type used between 1930 and 1940. It is for example listed among flags and maritime ensigns in a Soviet Red Army atlas from 1938. "1924–1940" Erroneous flag of the Mongolian People's Republic, with an unusual blue Soyombo, which appears in several Western sources. This contradicts Mongolian sources, contemporary depictions, and photographic evidence of the real 1924 flag in use at the time. Flag of the Mongolian National Olympic Committee. Flag of the Mongolian Armed Forces. Flag of the Mongolian Ground Force Flag of the Mongolian Air Force