Кіріспе

Ұлттық туы

Бұл ту, қызыл жұлдыз бен орақ-балтаны алып тастаудан және тудың жоталық бөлігіндегі қызыл және ақ түстердің орнын ауыстырудан (ақ қызылдың үстінде болғаннан қызыл ақ түстің үстіне) басқа, Белорус КСР-інің туынан ерекшеленбейді. Тудың түстеріне ресми түсіндірме берілмегенімен, Президент Александр Лукашенконың айтуынша, қызыл түс – елдің ата-бабаларының ерлігі мен азаттықты, ал жасыл түс – өмірді білдіреді. 1995 жылғы қаулыға қоса, Беларусь Республикасының Стандарттау жөніндегі мемлекеттік комитеті 2008 жылы "STB 911 2008: Беларусь Республикасының Ұлттық туы" стандартын жариялады. Онда ұлттық тудың түстері мен ою-өрнегі сияқты техникалық сипаттамалары келтірілген. 2012 жылға дейін ұлттық тудың қызыл ою-өрнегі тудың енінің 1/12 бөлігін, ал ақ жиегінің 1/9 бөлігін құрады. 2012 жылдан бастап қызыл ою-өрнегі ақ жиектің барлық бөлігін жабады (ол 1/9 өлшемде сақталды).

Ақ-қызыл-ақ жалау

Ақ-қызыл-ақ туды 1918 жылы Беларусь Халық Республикасы, Беларусь Кеңес Республикасы құрылғанға дейін қолданған. Содан кейін ол Батыс Беларусьтегі белорус ұлттық қозғалысының туы болды және 1942-1944 жылдар аралығында Белоруссияны нацистер басып алған кезде кеңінен ресми емес түрде қолданылды. 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де қайта қолданысқа енді, бірақ 1995 жылғы референдумға дейін. Оппозициялық топтар осы туды қолдануын жалғастыруда, алайда Беларусь үкіметі оның Беларусь аумағында көрсетілуін шектеуде. Үкімет оны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде белорус коллаборационистері қолданғандықтан, нацистік ынтымақтастықпен байланысты деп санайды. Ақ-қызыл-ақ ту үкіметке қарсы наразылықтарда, соңғы кезде 2020-2021 жылғы Беларусь наразылықтарында және белорус диаспорасы тарапынан қолданылып келеді.

1919-1951 жылдар

1951 жылға дейін революциядан бері бірнеше түрлі тулар қолданылып келді. Ең алғашқы ту қарапайым қызыл түсті болды және 1919 жылы Литва-Белоруссия Кеңес Социалистік Республикасының бар болған кезінде қолданылды. Белоруссия КСР құрылғаннан кейін, жоғарғы бөлігіне алтынмен «ССРБ» (ССРБ) деген жазу қосылды. Бұл үлгі Белоруссия КСР-інің бірінші Конституциясы қабылданған кезде бекітілді. Кейін 1927 жылғы Конституцияда әріптер «БССР» (БССР) деп өзгертілді, бірақ жалпы дизайны сол күйінде қалды. Бұл дизайн 1937 жылы өзгертілді, сол кезде балға мен орақ және қызыл жұлдыз әріптердің үстіне орналастырылды. Тудың өлшемдері де алғаш рет ресми түрде 1:2 қатынасында бекітілді. Бұл ту 1951 жылы жаңа ту қабылданғанға дейін қолданыста болды, ол әріптерсіз болды. 1956 жылы туға қызыл жұлдыз бен алтын балға мен ораққа қатысты құрылымдық ерекшеліктер қосылғанда, ол сәл өзгертілді. Тудың соңғы сипаттамалары Белоруссия КСР Конституциясының 120-бабында белгіленген және қазіргі Белоруссия туына өте ұқсас. Тудың ұзындығы мен енінің арақатынасы 1:2 (бірден екіге) болды, дәл Кеңес Одағының (және басқа он төрт одақтық республикалардың) тулары сияқты. Тудың негізгі бөлігі қызыл (революцияны көрсетеді), ал қалған бөлігі жасыл (Белоруссия ормандарын көрсетеді). Тудың көтеру бөлігінде қызыл түске салынған ақ үлгілер болды; бұл дизайн беларусь халықтық киімдерінде жиі қолданылады. Тудың жоғарғы бұрышында, қызыл бөлігінде алтын балға мен орақ қосылды, оның үстінде алтынмен шеңберленген қызыл жұлдыз болды. Балға жұмысшыны, ал орақ шаруаны көрсетеді. Кеңес идеологиясы бойынша, осы екі символдың қиылысуы екі класс арасындағы ынтымақтастықты білдіреді. Коммунистік партиялардың кеңінен қолданылатын символы – қызыл жұлдыз бес әлеуметтік топты (жұмысшылар, жастар, шаруалар, әскерилер және ғалымдар), бес құрлықты немесе жұмысшының бес саусағын білдіреді деп есептелді. Кейде тудың артқы жағында балға, орақ және жұлдыз бейнеленбеді. Бұл дизайнның мақсаты Белоруссия КСР-і, Кеңес Одағы және Украина КСР-і 1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымына құрылтайшы мүшелер ретінде қабылданды және бір-бірінен ерекшелену үшін әрқайсысына жеке тулар қажет болды. Тудың авторы Михаил Гусьев. Референдумды өткізу тәсілі, сондай-ақ референдумда ұлттық символдарға қатысты сұрақтар қоюдың заңдылығы оппозиция тарапынан қатты сынға ұшырады. Оппозициялық партиялар жаңа туды қабылдауды сайлаушылардың барлығының 48,7%-ы ғана (сайлау учаскелеріне келген 64,7%-дың 75,1%-ы) қолдағанын мәлімдеді, бірақ Белоруссия заңы (көптеген басқа елдердегідей) референдум мәселесін шешу үшін сайлаушылардың көпшілігінің қажет екенін көрсетеді. Президент Лукашенконың пайдасына нәтижелер шыққаннан кейін ол кеңес стиліндегі тудың елге жастық сезім мен жағымды естеліктер әкелгенін мәлімдеді. Лукашенко бұрын 1993 жылы осындай референдум өткізуге тырысқан, бірақ парламенттік қолдауға ие бола алмады. 1995 жылғы мамырдағы референдумға екі ай қалғанда Лукашенко екі кішкентай жасыл және бір кең қызыл жолақтан тұратын ту дизайнын ұсынды. Бұл ұсыныстың не болғаны белгісіз, бірақ бірнеше күннен кейін жаңа жобалар ұсынылды (Белоруссияда оларды «жобалар» деп атайды), олар 1995 жылғы референдумда дауыс беруге ұсынылды.

Басқа туысқан жалаулар

1995 жылғы тудың енгізілуінен бері, мемлекеттік мекемелер немесе органдар қабылдаған бірнеше басқа тулар оған үлгітелді. 1997 жылдан бері қолданылып келе жатқан президенттік стандарт "Беларусь Республикасы Президентінің стандарты туралы" декретпен бекітілді. Стандарттың дизайны – алтын және қызыл түсті Беларусь ұлттық елтаңбасы қосылған ұлттық тудың нақты көшірмесі. Стандарттың 5:6 пропорциясы ұлттық тудан өзгеше, бұл стандартты дерлік шаршы етіп жасайды. Ол ғимараттар мен көліктерде президенттің қатысуын білдіру үшін қолданылады. 2001 жылы президент Лукашенко Беларусь Қарулы Күштеріне ту беру туралы декрет шығарды. 1:1.7 пропорциясы бар тудың матасының тігісі бойында ұлттық ою-өрнек орналасқан. Тудың алдыңғы жағында Беларусь елтаңбасы бейнеленген, оның үстінде "УЗБРОЕНЫЯ СІЛЫ" ("Қарулы күштер") деген сөздер қанаттанған күйде, ал астында "РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ" ("Беларусь Республикасы") деп жазылған; екі жазу да алтын түспен жазылған. Тудың артқы жағында орталықта қарулы күштердің символы – емен және лавр гүлдерімен оралған қызыл жұлдыз бейнеленген. Символдың үстінде "ЗА НАШУ РАДЗІМУ" ("Отаным үшін") деген фраза, ал төменде әскери бөлімнің толық атауы жазылған.