Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Армения елтаңбасы Арменияның ұлттық елтаңбасы (Хаястани зинаншан) 1992 жылғы 19 сәуірде Армения Жоғарғы Кеңесінің қаулысымен бекітілді. 2006 жылғы 15 маусымда Армения Парламенті Армения мемлекеттік елтаңбасы туралы заң қабылдады. Ол қалқанды ұстап тұрған бүркіт пен арыстаннан тұрады. Елтаңба жаңа және ежелгі символдарды үйлестіреді. Бүркіт пен арыстан – Мәсіхке дейінгі алғашқы армян мемлекеттеріне тән ежелгі армян символдары. Бұл символдар Армян таулы аймағында ежелден келе жатыр. Артаксиад, Арсакид, Багратуни және Рубенид сияқты көптеген армян әулеттері осы символдарды патшалық белгілері ретінде пайдаланған. Қазан төңкерісінен бұрын символдары болмаған басқа посткеңестік республикалар сияқты, қазіргі елтаңба советтік елтаңбаның бір элементін – қалқандағы Арарат тауын сақтап қалды. 1992 жылға дейін Арменияның эмблемасы барлық Кеңес республикаларына ұқсас болды.
Coat of arms of Armenia
The national coat of arms of Armenia (, Hayastani zinanshan) was adopted on April 19, 1992, by resolution of the Armenian Supreme Council. On June 15, 2006, the Armenian Parliament passed the law on the state coat of arms of Armenia. It consists of an eagle and a lion supporting a shield. The coat of arms combines new and old symbols. The eagle and lion are ancient Armenian symbols dating from the first Armenian kingdoms that existed prior to Christ. These symbols are found on the Armenian Highland from times immemorial. Numerous Armenian dynasties such as Artaxiad, Arsacid, Bagratuni and Rubenid, used these symbols as their royal insignia. Like other post Soviet republics whose symbols do not predate the October Revolution, the current emblem retained one component of the Soviet one such as the Mount Ararat on the shield. Prior to 1992, Armenia had an emblem similar to all other Soviet Republics.
Арменияның бірінші республикасының елтаңбасы
Қазіргі заманғы Армения елтаңбасы 1918 жылы Арменияның Бірінші Республикасы құрылған кезде пайда болды. Сол жылы елтаңбаның алғашқы нұсқасы қабылданды. Бұл ертерек нұсқадағы символдар сәл өзгеше ретпен орналастырылған, ал бүркіт пен арыстан тілдерін шығарып, оларға қауіпті көрініс берген. Суретте тек Арарат тауы (Кіші Араратпен бірге) бейнеленген, ал Нұхтың кемесі көрсетілмеген. Елтаңбаны сәулетші және Ресей Көркемсурет академиясының мүшесі Александр Таманян мен суретші Хакоб Кожоян жасаған.
The present day Armenian coat of arms has its origins with the establishment of the First Republic of Armenia in 1918. In that year, an early variation of the coat of arms was adopted. The symbols on this earlier version were placed in a slightly different order and the eagle and lion have their tongues out, giving them a more menacing look. Only Mount Ararat (along with Little Ararat) are depicted while Noah's Ark is absent. The coat of arms was designed by architect and member of the Russian Academy of Fine Arts Alexander Tamanian and artist Hakob Kojoyan.
Транскавказдық ҚСРО
1922 жылы Армения Грузия және Әзірбайжанмен бірге Транскавказдық КСР-ға қосылды. Транскавказдық КСР елтаңбасы Транскавказдық КСР үкіметімен бекітілді. Ол нақты қандай уақытта бекітілгені белгісіз. Онда Транскавказдық КСР-ді құраған үш негізгі халық – армян, әзірбайжан және грузин этностарының элементтері біріктірілген. Бұл елтаңба ерекшелігі – ислам өнері мен коммунистік элементтердің қатар келуі. Жұлдыздың ішіндегі торлы өрнек 1918-1921 жылдардағы, сондай-ақ 1991-2004 жылдардағы Грузияның бұрынғы елтаңбасын еске салады; айпары мұсылман әзірбайжандарды көрсетеді, ал фонда армян халқының ұлттық символы – Арарат тауы бейнеленген.
In 1922, Armenia was incorporated into Transcaucasian SFSR with Georgia and Azerbaijan. The coat of arms of the Transcaucasian SFSR was adopted by the government of the Transcaucasian SFSR. It is uncertain when exactly it was adopted. It incorporates designs from each of the three major groups that combined in the Transcaucasian SFSR, the Armenians, Azeri and Georgians, and unusually features Islamic art and communist elements side by side. The latticework in the star itself bespeaks the former coat of arms of Georgia from 1918 to 1921 and adopted again from 1991 to 2004; the crescent moon represents the Muslim Azeris, on a background depicting the national symbol of the Armenians, Mount Ararat.
Кеңес одағының елтаңбасы
1937 жылы жаңа елтаңба қабылданды. Алғашқы тәуелсіз республиканың елтаңбасында болғандай, бұл елтаңбада да Аррат тауы, оның артында советтік балға мен орақ және қызыл жұлдыз елеулі орын алды. Аррат тауының суретін пайдалану Түркия тарапынан наразылық тудырды, себебі тау олардың территориясының бір бөлігі. Кремль бұған жауап ретінде түріктердің символы – ай болғанымен, олардың айға құқығы бар дегенді білдірмейтінін айтты. 1991 жылы Кеңес Одағы тарап, Армения тәуелсіз мемлекетке айналды. 1992 жылы бірінші республиканың елтаңбасының сәл өзгертілген нұсқасы қабылданды және ол күнге дейін қолданыста болып келеді.
In 1937, a new coat of arms was adopted. Like the coat of arms of the first independent republic, this one prominently featured Mount Ararat along with the Soviet hammer and sickle and red star behind it. The inclusion of Mount Ararat brought objections from Turkey because the mountain is part of its territory. The Kremlin retorted that, although the Turkish symbol was the crescent, surely it did not mean that they laid claim to the moon. The Soviet Union broke apart in 1991 and Armenia thus became an independent republic. In 1992, a slightly modified version of the coat of arms of the first republic was adopted and has remained in place ever since.
Қалқан
Қалқанның өзі бес құрамдас бөліктен тұрады. Ортасында Нұхтың кемесі тұрған Арарат тауының бейнесі бар. Дәстүр бойынша, кеме зор су тасқынынан кейін осы таудың үстінде тоқтаған делінеді. Арарат Арменияның ұлттық символы болып саналады, демек ол елтаңба үшін ең маңызды. Арарат тауының төңірегінде ежелгі армян династияларының символдары орналасқан. Қалқанның төменгі сол жағында б.з.б. екінші ғасырдан христиан дәуірінің басына дейін билік еткен Арменияның аумағын көрсететін екі қаршыға бір-біріне қарай қарап тұр. Сол жақ жоғарғы бөлігінде крестпен бірге арыстан бейнеленген, ол 9-шы мен 11-ші ғасырлар аралығында билік еткен Багратуни әулетінің нышаны. Осы әулет тұсында Армения мәдени тұрғыдан гүлденіп, оның астанасы Ани сол заманның ең маңызды мәдени, әлеуметтік және сауда орталықтарының біріне айналды. Багратуни патшалығы 11-ші ғасырда Византия империясының басып алуы және Селжүктердің шапқындары салдарынан құлады. Оң жақ жоғарғы бөлігінде екі бас бүркіт бейнеленген, ол христиан Армениясын билеген алғашқы династия – Арсакидтер әулетінің нышаны, олар бірінші ғасырдан 428 жылға дейін билік етті. Тиридат III 301 жылы Арменияны христиан дінін мемлекеттік дін ретінде қабылдаған алғашқы ел етіп жариялады. Төменгі оң жақта Рубенид әулетінің нышаны – крестпен бірге арыстан бейнеленген. Бұл әулет 12-ші және 13-ші ғасырларда кеңейіп, гүлденген Киликиялық Армения патшалығында билік етті, бірақ 1375 жылы мамлюктар оны жаулап алды.
The shield itself consists of five components. In the center is a depiction of the Mount Ararat with Noah's Ark sitting atop it. According to tradition, the ark is said to have finally rested on the mountain after the great flood. Ararat is considered the national symbol of Armenia and thus is of principal importance to the coat of arms. Surrounding Mount Ararat are symbols of old Armenian dynasties. In the lower left portion of the shield, there are two eagles looking at each other, symbolizing the length of the Armenian territory during the reign of the Artaxiad dynasty that ruled from the second century B. C. to the beginning of the Christian era. In the upper left portion, there is a lion with a cross, the emblem for the Bagratuni dynasty that ruled during the Middle Ages, between the 9th and 11th centuries. Under this dynasty, Armenia blossomed culturally, making its capital, Ani, one of the most important cultural, social and commercial centers of its time. The Bagratuni kingdom was destroyed by the Byzantine Empire's encroachment and by Seljuk conquests in the 11th century. In the upper right portion, there is a two headed eagle, the emblem of the first dynasty to reign over Christian Armenia, the Arsacid dynasty, which ruled from the first century to 428. Tiridates III made Armenia the first country to adopt Christianity as official religion in 301. In the lower right portion, there is a lion with a cross, the emblem of the Rubenid dynasty. This dynasty reigned in the Armenian Kingdom of Cilicia, a state that expanded and prospered during the 12th and 13th centuries, until the Mamelukes eventually conquered it in 1375.
Бөрік пен арыстан
Бүркіт гербтің сол жағындағы қалқанды, ал арыстан оң жағындағы қалқанды ұстайды. Бүркіт Артаксиад әулетінің, кейін Арменияның Арсакид әулетінің символы болған. Ол Артаксиад әулетінің қалқан тармағын ұстап тұр. Ал арыстан Багратуни әулетінің, кейін Рубени әулетінің символы болған. Ол Рубени әулетінің қалқан тармағын ұстап тұр. Бүркіт пен арыстан Армян таулы аймағындағы өркениеттер үшін ортақ тақырып болып табылады. Сондықтан олар түрлі армян әулеттерінде бейнеленген. Бұл екі жануар да жануарлар әлеміндегі күші, батылдығы, шыдамдылығы, даналығы және асыл мінезі үшін таңдалған.
The eagle supports the shield on the left side of the coat of arms, while the lion on the right side. The eagle was the symbol of the Artaxiad dynasty and later on the symbol of the Arsacid dynasty of Armenia. It holds the Artaxiad dynasty's branch of the shield. Whereas, the lion was the symbol of the Bagratuni dynasty and later on the symbol of the Rubenid dynasty. It holds the Rubenid dynasty's branch of the shield. The eagle and the lion are a common theme for civilizations on the Armenian Highland. As such they have been represented throughout various Armenian dynasties. Both of these animals were chosen because of their power, courage, patience, wisdom, and nobility in animal kingdom.
Армения Республикасының елтаңбасындағы Аршакидтерге берілген символ туралы (екі басты бүркіт)
1920 жылдан бері РА елтаңбасының қалқанындағы екі бас бүркіт символы Аршакид әулетімен байланыстырылып келген. Тікелей дәлелдердің болмауына қарамастан, қолжетімді пиктографиялық, жылнамалық және барельефтік материалдарды салыстыру арқылы екі бас бүркіт Аршакид Армениясын көрсететініне келеміз. Армения елтаңбасындағы символ Аршакид әулетінің өзін емес, олардың дәуірі мен даңқын бейнелейді, ол Мамиконян әулетінің екі бас бүркіті мен Аршакидтер құрған Армян Шіркеуінің сол бүркітінің синтезі болып табылады.
Since 1920, the symbol of the two headed eagle on the shield of the RA coat of arms has been attributed to the Arshakid dynasty. Despite the lack of direct evidence, a comparative analysis of the available pictographic, chronicle, and bas relief materials leads us to conclude that the double headed eagle could refer to Arshakid Armenia, with the only difference being that the symbol in the coat of arms of Armenia does not represent the Arshakid dynasty itself, but their era and fame, being a synthesis of the two headed eagle of the Mamikonyans and the same eagle of the Armenian Church established by the Arshakids.