Кіріспе
Интернет поштасы үшін пайдаланушының электрондық поштасын қол жеткізуге және басқаруға арналған компьютерлік бағдарлама. Электрондық пошта клиенті, электрондық пошта оқығышы немесе, формальдырақ айтқанда, хабарлама пайдаланушы агенті (MUA) немесе пошта пайдаланушы агенті – пайдаланушының электрондық поштасына қол жеткізуге және басқаруға арналған компьютерлік бағдарлама. Хабарларды басқару, құрастыру және қабылдау функцияларын қамтамасыз ететін веб-қосымша веб-электрондық пошта клиенті ретінде жұмыс істей алады, ал негізгі немесе ең көрінетін қызметі электрондық пошта клиенті ретінде жұмыс істеу болған компьютерлік аппараттық немесе бағдарламалық жасақтама да осы терминді қолдана алады.
mail readers for Internet e mail
An email client, email reader or, more formally, message user agent (MUA) or mail user agent is a computer program used to access and manage a user's email. A web application which provides message management, composition, and reception functions may act as a web email client, and a piece of computer hardware or software whose primary or most visible role is to work as an email client may also use the term.
Пошта жәшігінен хаттарды алу
Клиенттік бағдарламалардың көпшілігі сияқты, электрондық пошта клиенті пайдаланушы оны іске қосқан кезде ғана белсенді болады. Әдетте, электрондық пошта пайдаланушысы (клиент) клиенттің электрондық поштасын қабылдау және сақтау үшін қашықтағы пошта беру агенті (MTA) серверімен келісім жасайды. MTA, тиісті пошта жеткізу агентін (MDA) пайдаланып, клиенттің сақтауына келген сайын электрондық пошта хабарламаларын қосады. Қашықтағы пошта сақтау орны пайдаланушының пошта жәшігі деп аталады. Көптеген Unix жүйелерінде әдепкі параметр пошта серверінің форматталған хабарламаларды mbox форматында пайдаланушының бас каталогында сақтау үшін орнатылған. Әрине, жүйенің пайдаланушылары пошта жәшіктерін орналастырған компьютерде пошта клиентін іске қосып, жүйеге кіре алады; мұндай жағдайда сервер, жалпы мағынадан басқа, шын мәнінде қашықтықтан емес. Электрондық пошталар пайдаланушының пошта жәшігіндегі қашықтағы серверде сақталады, егер пайдаланушының электрондық пошта клиенті оларды пайдаланушының компьютеріне жүктеуді сұрамаса немесе қашықтағы сервердегі пайдаланушының пошта жәшігіне басқа жолмен қол жеткізе алмаса. Электрондық пошта клиенті бірнеше пошта жәшігіне бір уақытта қосылуға және электрондық поштаны жүктеуді автоматты түрде, мысалы, белгілі бір интервалмен сұратуға немесе сұрауды пайдаланушы қолмен бастауына мүмкіндік береді. Пайдаланушының пошта жәшігіне екі арнайы тәсілмен қол жеткізуге болады. Пошта протоколы (POP) пайдаланушыға хабарламаларды біріншісінен жүктеуге және оларды жергілікті сақтау орнында сәтті сақтағаннан кейін ғана серверден жоюға мүмкіндік береді. Серверде басқа клиенттерге қол жеткізуге мүмкіндік беру үшін хабарламаларды қалдыруға болады. Алайда, нақты хабарламаны оқылған, жауап берілген немесе жіберілген деп белгілеу мүмкіндігі жоқ, сондықтан POP бірнеше құрылғыдан бірдей поштаға қол жеткізетін пайдаланушылар үшін ыңғайлы емес. Балама ретінде, Интернет-хабарламаларға қол жеткізу протоколы (IMAP) пайдаланушыларға хабарламаларды серверде сақтауға және оларды тиісті мәртебемен белгілеуге мүмкіндік береді. IMAP папкалар мен кіші папкаларды ұсынады, оларды әртүрлі пайдаланушылар әртүрлі қол жеткізу құқықтарымен бөлісе алады. Әдетте, «Жіберілгендер», «Жобалар» және «Қоқыс» папкалары автоматты түрде құрылады. IMAP нақты уақыт жаңартулары үшін «Idle» кеңейтімді ұсынады, бұл ұзақ тұрақты қосылымдар мүмкін болған жағдайда, сауалнамадан гөрі жылдам хабарлама беруді қамтамасыз етеді. Төмендегі «Қашықтағы хабарламалар» бөлімін де қараңыз. JSON Meta Application Protocol (JMAP) HTTP арқылы JSON API-лерді пайдаланып іске асырылады және IMAP/SMTP-ге балама ретінде әзірленді. Сонымен қатар, пошта жәшігінің сақталуына серверде немесе ортақ дискілер арқылы жүретін бағдарламалар тікелей қол жеткізе алады. Тікелей қол жеткізу тиімдірек болуы мүмкін, бірақ ол пошта жәшігі пішіміне байланысты, аз тасымалданады; оны кейбір электрондық пошта клиенттері, соның ішінде кейбір веб-пошта бағдарламалары пайдаланады.
(MTA) server for the receipt and storage of the client's emails. The MTA, using a suitable mail delivery agent (MDA), adds email messages to a client's storage as they arrive. The remote mail storage is referred to as the user's mailbox. The default setting on many Unix systems is for the mail server to store formatted messages in mbox, within the user's home directory. Of course, users of the system can log in and run a mail client on the same computer that hosts their mailboxes; in which case, the server is not actually remote, other than in a generic sense. Emails are stored in the user's mailbox on the remote server until the user's email client requests them to be downloaded to the user's computer, or can otherwise access the user's mailbox on the possibly remote server. The email client can be set up to connect to multiple mailboxes at the same time and to request the download of emails either automatically, such as at pre set intervals, or the request can be manually initiated by the user. A user's mailbox can be accessed in two dedicated ways. The Post Office Protocol (POP) allows the user to download messages one at a time and only deletes them from the server after they have been successfully saved on local storage. It is possible to leave messages on the server to permit another client to access them. However, there is no provision for flagging a specific message as seen, answered, or forwarded, thus POP is not convenient for users who access the same mail from different machines. Alternatively, the Internet Message Access Protocol (IMAP) allows users to keep messages on the server, flagging them as appropriate. IMAP provides folders and sub folders, which can be shared among different users with possibly different access rights. Typically, the Sent, Drafts, and Trash folders are created by default. IMAP features an idle extension for real time updates, providing faster notification than polling, where long lasting connections are feasible. See also the remote messages section below. The JSON Meta Application Protocol (JMAP) is implemented using JSON APIs over HTTP and has been developed as an alternative to IMAP/SMTP. In addition, the mailbox storage can be accessed directly by programs running on the server or via shared disks. Direct access can be more efficient but is less portable as it depends on the mailbox format; it is used by some email clients, including some webmail applications.
Хабардың құрамы
Электрондық пошта клиенттерінде әдетте мәтінді көрсету және өңдеуге арналған пайдаланушы интерфейстері болады. Кейбір қолданбалар сыртқы бағдарлама редакторын пайдалануға мүмкіндік береді. Электрондық пошта клиенттері тақырыптар мен мәтін бөлігін, сондай-ақ мәтіндік емес мазмұн мен қосымшаларды MIME форматында пішімдейді. Тақырыптарда мақсатты өрістер: To (Жүгінуші), Cc (Көшірме алушы), Bcc (Жасырын көшірме алушы) және бастаушы өрістері болады: кімнен (хат автор(лар)ы), бірнеше автор болған жағдайда – Жіберуші, ал жауаптар басқа пошта жәшігіне жіберілсе – Жауапқа. Пайдаланушыға мақсатты өрістермен көмектесу үшін көптеген клиенттер бір немесе бірнеше адрес кітапшаларын сақтайды және/немесе LDAP каталог серверіне қосыла алады. Бастаушы өрістері үшін клиенттер әртүрлі жеке сәйкестіктерді қолдауы мүмкін. Клиент параметрлері әрбір пайдаланушының жеке басы үшін нақты аты мен электрондық пошта мекенжайын, сондай-ақ мүмкін LDAP серверлерінің тізімін талап етеді.
Хабарларды серверге жіберу
Пайдаланушы электрондық хатты жасап, жібергісі келсе, электрондық пошта клиенті бұл міндетті орындайды. Электрондық пошта клиенті әдетте пайдаланушының пошта серверіне қосылу үшін автоматты түрде конфигурацияланады, ол әдетте MSA немесе MTA болып табылады – SMTP протоколының екі түрі. SMTP протоколын пайдаланатын электрондық пошта клиенті аутентификациялық модульді құрайды, оны пошта сервері хат жіберушіні аутентификациялау үшін пайдаланады. Бұл тәсіл модулділік пен жылдамдылықты арттырады. Алдыңғы тәсілде пошта сервері клиенттің IP-адресін тану қажет болды, мысалы, клиент бір құрылғыда орналасқандықтан және 127.0.0.1 ішкі адресін қолданғандықтан, немесе клиенттің IP-адресін бір интернет-провайдер басқарғандықтан, ол интернетке қол жеткізу және электрондық пошта қызметтерін ұсынған. Клиент параметрлеріне таңдалған шығыс пошта серверінің аты немесе IP-адресі, порт нөмірі (MTA үшін 25, MSA үшін 587) және аутентификация үшін пайдаланушы аты мен паролі (бар болса) қажет. Сонымен қатар, кері үйлесімділік үшін көптеген клиенттер мен серверлер қолдайтын SSL шифрланған SMTP сессиялары үшін 465 стандартты емес порты бар.
Шифрлау
Шифрлаусыз, мысалы, пошта карточкалары сияқты, электрондық поштаның әрекеті кез келген тыңшыға ашық көрінеді. Электрондық поштаны шифрлау, пошта сессиясын, хабарламаның мазмұнын немесе екеуін де шифрлау арқылы жеке құпияны сақтауға мүмкіндік береді. Әйтпесе, желіге қол жеткізімі бар және қажетті құралдары бар кез келген адам электрондық поштаны бақылап, кіру парольдерін алуы мүмкін. Мазасыздық тудыратын мысалдарға үкіметтік цензура мен бақылау, сондай-ақ интернет-кафе сияқты қоғамдық сымсыз желілердің пайдаланушылары жатады. Барлық қатысты электрондық пошта протоколдарында пайдаланушы атын және паролін ұрлауды болдырмау үшін бүкіл сессияны шифрлау опциясы бар. Бұл опция көшпелі пайдаланушылар үшін және интернет-провайдерге сенімсіздік болған жағдайларда қатты ұсынылады. Хабарлама жібергенде, пайдаланушылар шифрлауды клиенттен конфигурацияланған шығыс пошта серверіне дейінгі алғашқы қадамда ғана бақылай алады. Келесі қадамдарда хабарламалар жіберуші сервердің жалпы конфигурациясына және қабылдаушы сервердің мүмкіндіктеріне байланысты шифрланған немесе шифрланбаған күйде берілуі мүмкін. Шифрланған пошта сессиялары хабарламаларды бастапқы форматында, яғни қарапайым мәтін немесе шифрланған мазмұн түрінде пайдаланушының жергілікті пошта жәшігіне және түпкі серверге жеткізеді. Бұл сервер электрондық пошта хостингін ұсынатын қызмет провайдерімен басқарылады, ол ағымдағы интернет-провайдерден өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, SSL арқылы электрондық поштаны алу сессиясын шифрлау, сессияның екі бөлігін де (авторизация және хабарлама беру) қорғай алады. Сонымен қатар, егер пайдаланушының пошта серверіне SSH қолжеткізімі болса, ол SSH порттық туннельдеуді пайдаланып шифрланған туннель құрып, электрондық поштасын ала алады.
Хабардың мазмұнының шифрлануы
Криптографиялық кілттерді басқарудың екі негізгі моделі бар. S/MIME пайдаланушылардың ашық кілттеріне қол қоятын сенімді сертификаттаушы органға (CA) негізделген модельді қолданады. OpenPGP бір-бірінің ашық кілттеріне қол қоюға мүмкіндік беретін сенім желісінің көбірек икемді механизмін қолданады. OpenPGP хабарламалардың форматы тұрғысынан да икемді, себебі ол MIME стандартталудан бұрынғыдай қарапайым хабарламаларды шифрлау және қол қоюды қолдайды. Екі жағдайда да тек хабардың мәтіні ғана шифрланады. Тақырыптар, автор және алушылар сияқты маңызды өрістер қарапайым мәтін күйінде қалады.
Веб-пошта
Үстел компьютерінде жұмыс істейтін электрондық пошта клиенттерінен өзге, қашықтан орналастырылғандары да бар, олар қашықтан UNIX орнатуының бөлігі ретінде telnet арқылы қолжетімді (яғни, терминал аккаунты) немесе веб-де орналасқан. Бұл екі тәсілдің де бірнеше артықшылығы бар: олар веб-браузер немесе telnet клиенті арқылы пайдаланушының әдеттегі жұмыс орынынан тыс электрондық поштаны жіберу және қабылдау мүмкіндігін ұсынады, соның арқасында пайдаланушының құрылғысына арнайы электрондық пошта клиентін орнату қажеттігі жойылды. Кейбір веб-сайттар электрондық пошта қызметтерін ұсынуға арналған, ал көптеген интернет-провайдерлер веб-пошта қызметін өздерінің интернет-қызметтерінің құрамында ұсынады. Веб-поштаның басты шектеулері – пайдаланушының әрекеттері веб-сайттың операциялық жүйесіне тәуелді болуы және электрондық пошта хабарламаларын жүктеу мүмкін болмауы, сондай-ақ хабарламаларды оффлайн режимінде құрастыру немесе жұмыс істеу мүмкін болмауы. Дегенмен, веб-поштаның кейбір мүмкіндіктерін операциялық жүйеге біріктіретін бағдарламалық қамтамасыздар бар (мысалы, MAPI арқылы үшінші тарап бағдарламаларынан тікелей хабарламалар жасау). IMAP және MAPI сияқты, веб-пошта да электрондық пошта хабарламаларының пошта серверінде сақталуын қамтамасыз етеді. Келесі бөлімді қараңыз.
Қашықтан хабарлау
POP3 серверде хабарламаларды қалдыруға мүмкіндік береді. Ал IMAP және веб-пошта хабарламаларды серверде сақтауды жұмыс принципі ретінде пайдаланады, бірақ қолданушылар қаласа жергілікті көшірмелер жасауға болады. Хабарламаларды серверде сақтаудың пайдасы мен зияны бар.
Артықшылықтар
Хабарламаларға түрлі компьютерлерден немесе мобильді құрылғылардан, әр түрлі орындардан, түрлі клиенттер арқылы қол жеткізуге болады. Серверде әдетте резервтік көшірме жасалады.
Кемшіліктер
Желілік өткізу қабілеті шектеулі болғандықтан, ұзақ хабарламаларға қол жеткізу көп уақыт алады, егер электрондық пошта клиенті жергілікті көшірмесін сақтамаса. Хабарламалар серверде тұрақты сақталып отырса, IT мамандарының оларға кездейсоқ қол жеткізу мүмкіндігі артады, сондықтан құпиялылық туралы алаңдаушылықтар туындауы мүмкін, егер соңғы нүктеден соңғы нүктеге шифрлау қолданылмаса.
Хаттамалар
Поштаны алу үшін танымал протоколдар POP3 және IMAP4 болып табылады. Пошта жіберу әдетте SMTP протоколы арқылы жүзеге асырылады. Көптеген электрондық пошта клиенттері қолдайтын тағы бір маңызды стандарт – MIME, ол екілік файлдарды электрондық поштаға қосымша ретінде жіберу үшін қолданылады. Қосымшалар – электрондық хабарламаның бөлігі емес, бірақ оның құрамында жіберілетін файлдар. Көптеген электрондық пошта клиенттері хабарламаны жіберу үшін қолданылған бағдарламалық қамтамасты анықтау үшін «Пайдаланушы Агенті» атты бас өрісін пайдаланады. Бұл бас өріс Netnews үшін анықталған, бірақ электрондық пошта үшін емес, сондықтан электрондық пошта бас тақырыптарында стандартты емес. «Поштаға хабарлама жіберу» құжаты Поштаны жіберу агентінің рөлін сипаттайды. «Электрондық поштаны жіберу операциялары: қолжетімділік және жауапкершілік талаптары» МТА, МСА, МДА және МУА ұғымдарына шолу ұсынады. Онда «Жеткізушілер SUBMISSION 587 портын пайдаланып пайдаланушылардың сыртқы Интернетке қол жеткізуін шектемеуі керек» және «МУА хабарламаларды жіберу үшін SUBMISSION портын қолдануы тиіс» делінген. «Электрондық поштаға кері байланыс есептері үшін кеңейтілген формат» пошта операторларына алынған электрондық пошта туралы басқа тараптарға кері байланыс беруге арналған кеңейтілген формат пен MIME түрін ұсынады.
Порт нөмірлері
Электрондық пошта серверлері мен клиенттер келесі кестеде көрсетілген TCP порт нөмірлерін әдетте қолданады. MSA, IMAP және POP3 үшін кесте клиенттің SRV жазбаларын сұрау үшін пайдалана алатын атауларды, сондай-ақ тиісті қызметтің хост атауын және порт нөмірін анықтау туралы ақпаратты да қамтиды. Протоколдың қолданылуы Жай мәтін немесе шифрланған сеанстар Тек жай мәтін сеанстары Тек шифрланған сеанстар POP3 кіріс поштасы 110 pop3. tcp 995 pop3s. tcp IMAP4 кіріс поштасы 143 imap. tcp 993 imaps. tcp SMTP шығыс поштасы 25 587 MSA шығыс поштасы 587 тапсыру. tcp 465 ұсыныстар. tcp HTTP webmail 80 443
Веб-пошта шифрланған және жай мәтін сеанстары үшін бөлек порттарды қолданатын HTTP ережесіне бағынса, пошта протоколдары STARTTLS техникасын пайдаланады, бұл шифрлауды құрылған TCP қосылысы арқылы бастауға мүмкіндік береді. 995 және 993 порттарын пайдалануға кеңес бермесе де, жасырын TLS қол жетімді болған жағдайда оны пайдалануға ынталандырады.
Жеке клиент протоколдары
Microsoft пошта жүйелері Microsoft Outlook сияқты клиенттік бағдарламаларда Microsoft Exchange электрондық пошта серверлеріне қол жеткізу үшін эксклюзивті хабар алмасу қолданбалық бағдарламалау интерфейсін (MAPI) қолданады.