Кіріспе
Бромтимол көк (сондай-ақ, бромтимол сульфон фталеин және BTB деп те аталады) – pH индикаторы. Ол көбінесе pH шамасы 7-ге жуық бейтарап заттарды өлшеу қажет болатын жағдайларда қолданылады. Көбінесе сұйықтықтағы карбонат қышқылының бар-жоқтығын анықтау үшін пайдаланылады. Әдетте ол қышқыл индикаторының натрий тұзы түрінде қатты күйде сатылады.
Bromothymol blue (also known as bromothymol sulfone phthalein and BTB) is a pH indicator. It is mostly used in applications that require measuring substances that would have a relatively neutral pH (near 7). A common use is for measuring the presence of carbonic acid in a liquid. It is typically sold in solid form as the sodium salt of the acid indicator.
Құрылымы мен қасиеттері
Бромтимол көк түсті ерітіндіде әлсіз қышқыл ретінде әрекет етеді. Сондықтан ол протонды немесе депротонды түрде болуы мүмкін, тиісінше сары немесе көк түспен көрінеді. Ол өзіндік жағдайда ашық аквамарин түсті, ал бейтарап ерітіндіде көгілдір-жасыл түсті болады. Бейтарап түрінің депротондалуы түстің айырмашылығын түсіндіретін жоғары конъюгацияланған құрылымға алып келеді. Депротондау механизмінің аралық кезеңі бейтарап ерітіндідегі жасыл түске жауап береді. Бромтимол көктің протонды түрінің ең жоғары сіңіруі 427 нм-да байқалады, осылайша қышқыл ерітінділерде сары жарық өткізеді, ал депротонды түрінің ең жоғары сіңіруі 602 нм-да байқалады, осылайша негіздік ерітінділерде көк жарық өткізеді. Қатты қышқылды бромтимол көк түсті - қызғылт түсті. Бромтимол көктің жалпы көміртек қаңқасы хлорофенол қызыл, тимол көк және бромкорезол жасыл сияқты көптеген индикаторларға ортақ. Бромтимол көк майда аз ериді, бірақ суда, эфирде және сілтілердің сулы ерітінділерінде жақсы ериді. Бензол, толуол және ксилен сияқты полярлы емес еріткіштерде нашар ериді, ал мұнай эфирінде дерлік ери алмайды.
Синтез және дайындау
Бромтимол көк элементтік бромды тимол көкке мұздық сиырту қышқылының ерітіндісінде қосу арқылы синтезделеді. pH индикаторы ретінде қолдануға арналған ерітіндіні дайындау үшін 0,10 г затты 8,0 см³ N/50 (ә.к.а. 0,02 нормальды) NaOH-қа ерітіп, сумен 250 см³-ге дейін сұйылтады. Көлемдік талдауларда индикатор ретінде қолдануға арналған ерітіндіні дайындау үшін 0,1 г затты 50% (көлем/көлем) этанолдың 100 см³ ерітіндісіне ерітеді. БТК-ның pH индикаторы қасиеттерін көрсетудің әдеттегі тәсілі – түтік арқылы БТК-ның нейтраль ерітіндісіне ауа демдеу. Тыныстан сіңірілген CO₂ ерітіндіде көмір қышқылын түзгенде, ерітінідің түсі жасылдан сарыға өзгереді. Осылайша, БТК ғылым сабақтарында бұлшықеттерді қаншалықты көп пайдаланса, CO₂ шығарылымы да соншалықты көп болатынын көрсету үшін жиі қолданылады. Бромтимол көк саңырауқұлақтың аспарагиназа ферментінің активтілігін бақылау үшін фенол қызылымен бірге қолданылған, фенол қызылы қызғылт түске, ал бромтимол көк көк түске өзгереді, бұл pH-тың жоғарылауын және ферменттік активтілікті көрсетеді. Алайда, жақында жүргізілген зерттеулер ферменттік активтілікті анықтау үшін метил қызылының тиімдірек екенін көрсетті, себебі ферменттік активтіліктің аймағында жарқын сары сақина пайда болады. Оны зертханада биологиялық препараттарды бояу үшін де қолдануға болады. Осы кезде бромтимол көк түске айналған, ал сулы препаратқа БТК-ның бірнеше тамшысы қосылады. Препаратты көк БТК ерітіндісімен араластырып, қақпақшамен препаратқа бекітеді. Кейде оны микроскоп астында жасуша қабырғаларын немесе ядроларды анықтау үшін қолданады. Бромтимол көк акушерлікте мембрананың ерте жыртылуын анықтау үшін қолданылады. Амниотикалық сұйықтықтың pH деңгейі әдетте 7,2-ден жоғары болады, сондықтан бромтимол көк амнионнан ағып жатқан сұйықтықпен жанасқанда көк түске өзгереді. Вагинальды pH әдетте қышқылды болғандықтан, көк түс амниотикалық сұйықтықтың бар екенін көрсетеді. Қан немесе сперма сияқты басқа сілтілік заттардың болуында немесе бактериялық вагиноз болғанда тесттің нәтижесі қате оң болуы мүмкін.