Кіріспе
Жеңіл атлетикада он түрлі жарыстан тұратын жарыс. Жеңіл атлетикада он түрлі жарыстан тұратын спорттық жарыс. "Декатолон" сөзі "пентатон" сөзіне ұқсас, грекше δέκα (дека, "он" деген мағынаны білдіреді) және ἄθλος (áthlos, немесе ἄθλον, áthlon, "байқау" немесе "сыйлық" деген мағынаны білдіреді) сөздерінен құралған. Жарыстар екі күн қатарынан өтеді және жеңімпаздар барлық жарыстардың қорытындысы бойынша анықталады. Әр жарыстағы нәтиже орнына, ұпайлар жүйесі бойынша бағаланады. Декатолонға көбінесе ерлер қатысады, ал әйелдер әдетте жетісайысқа қатысады. Дәстүр бойынша, "Әлемдегі ең үздік спортшы" атағы декатолон жеңімпазына беріледі. Бұл 1912 жылы Стокгольм Олимпиадасында Джим Торп декатолонды жеңгеннен кейін Швеция королі Густав V оған "Мырза, сіз – әлемдегі ең үздік спортшысыз" деген сөздерімен айтқаннан бастау алды. Бұл жарыс ежелгі грек Олимпиадасында өткізілген пентатлонға және 1884 жылы АҚШ-тың әуесқойлар чемпионатында өткізілген "all-around" деп аталған жарысқа ұқсас. 1904 жылғы жазғы Олимпиадада да осындай "all-around" жарысы өткізілді. Қазіргі заманғы декатолон алғаш рет 1912 жылғы Олимпиада ойындарында пайда болды. Қазіргі жеңіл атлетикадағы 10 жарыс: 100 метр, 400 метр, 1500 метр, 110 метрлік кедергілер, ұзындыққа секіру, биіктікке секіру, полюспен секіру, диск лақтыру, найза лақтыру және ядро лақтыру. Қазіргі ресми декатолон әлем рекордын француз спортшысы Кевин Майер иеленеді, ол 2018 жылы Францияда өткен Décastar жарысында 9,126 ұпай жинады.
the track and field event
The decathlon is a combined event in athletics consisting of 10 track and field events. The word "decathlon" was formed, in analogy to the word "pentathlon", from Greek δέκα (déka, meaning "ten") and ἄθλος (áthlos, or ἄθλον, áthlon, meaning "contest" or "prize"). Events are held over two consecutive days and the winners are determined by the combined performance in all. Performance is judged on a points system in each event, not by the position achieved. The decathlon is contested mainly by male athletes, while female athletes typically compete in the heptathlon. Traditionally, the title of "World's Greatest Athlete" has been given to the person who wins the decathlon. This began when Gustav V of Sweden told Jim Thorpe, "Sir, you are the world's greatest athlete" after Thorpe won the decathlon at the Stockholm Olympics in 1912. The event is similar to the pentathlon held at the ancient Greek Olympics, and also similar to a competition called an "all around", which was contested at the United States amateur championships in 1884. Another all around was held at the 1904 Summer Olympics. The modern decathlon first appeared at the 1912 Games. In modern athletics, the 10 events are: 100 metres, 400 metres, 1500 metres, 110 metre hurdles, long jump, high jump, pole vault, discus throw, javelin throw, and shotput. The current official decathlon world record holder is French athlete Kevin Mayer, who scored a total of 9,126 points at the 2018 Décastar in France.
Бір сағат
Бір сағаттық онсайыс – бұл ерекше онсайыс түрі, онда спортшылар он сайыстың соңғысынан (1500 м) бастапқы сайыстың басталуынан кейін алпыс минут ішінде өтуге тиіс. Әлемдік рекордты 1992 жылы Чехословакияның Острава қаласында өткен жарыста 7897 ұпай жинаған чех онсайысшысы Роберт Змелик орнатыпты.
Мастерлер жеңіл атлетикасы
Мастерс спортында нәтижелер стандартты ұпай кестесіне қолданылғанға дейін жасқа қарай бағаланады. Осылайша, жас тобында бәсекеге қабілетті көрсеткіштер, тіпті олар жас кіші топтары үшін жасалған шкалада көрсетілмесе де, бағалануы мүмкін. Әйелдердегідей, жас топтарында да әртүрлі құрал-жабдық салмағы және төменгі кедергілер қолданылады. Осы жүйе бойынша, M60 тобындағы неміс Рольф Гиз және M80 тобындағы американдық Роберт Хьюитт 8000 ұпайдан асып, сәйкес әлемдік рекордтарды орнатты. Осы шкаланы пайдалана отырып, Надин О'Коннор W65 тобында 10 234 ұпай жинады, бұл онсайыс бойынша тіркелген ең жоғары нәтиже.
Салыстырмалы көрсеткіштер
Төмендегі кестеде әр спорт түрінде 1000, 900, 800 және 700 ұпай жинауға қажетті деңгейлер көрсетілген. Іс-шара 1000 ұп 900 ұп 800 ұп 700 ұп Бірлік100 м 10.395 10.827 11.278 11.756 СекундҰзын секіру 7.76 7.36 6.94 6.51 МетрДоп лақтыру 18.40 16.79 15.16 13.53 МетрБиік секіру 2.20 2.10 1.99 1.88 Метр400 м 46.17 48.19 50.32 52.58 Секунд110 м кедергілер 13.80 14.59 15.419 16.29 СекундДиск лақтыру 56.17 51.4 46.59 41.72 МетрҚұбырмен секіру 5.28 4.96 4.63 4.29 МетрНайза лақтыру 77.19 70.67 64.09 57.45 Метр1500 м 3:53.79 4:07.42 4:21.77 4:36.96 Минут:Секунд
Декатон үздіктері
Декатон бойынша барлық әлем рекордтарының жалпы ұпай саны 12 629-ға тең. Декатон кезінде ең жақсы нәтижеге қол жеткізген барлық онсайыстың жалпы ұпай саны 10 630-ды құрайды. Айырма бағанында әлемдік рекордқа берілетін және сол жарыстың қазіргі рекордына берілетін онсайыс ұпайлары арасындағы айырма көрсетілген. Ұпайдағы салыстырмалы айырмашылық жүгіру мен секіруге қарағанда лақтыру түрлерінде әлдеқайда жоғары. Декатонның үздік нәтижелері тек қана спортшы онсайысты 7000-нан астам ұпаймен аяқтаған жағдайда ғана мойындалады. +Әлемдік рекордтар (WR) Декатон үздіктерімен (DB) салыстыру Іс-шара түрі СпортшыРекордҰпайАйырмасыКүніОрынRef 100 мWR 9.58 с 1,202 136 16 тамыз 2009 Берлин DB10.12 с1,066 25 мамыр 2019Götzis 4 тамыз 2021Токио Ұзын секіруWR 8.95 м 1,312 134 30 тамыз 1991 Токио DB 8.45 м 1,178 28 мамыр 2022 Götzis Доңғалақ лақтыруWR 23.56 м 1,323 275 27 мамыр 2023 Лос-Анджелес DB 19.17 м 1,048 5 қазан 1969 Берн Биік секіруWR 2.45 м 1,244 173 27 шілде 1993 Саламанка DB 2.28 м 1,071 7 сәуір 2017 Санта-Барбара 400 мWR 43.03 с 1,164 104 14 тамыз 2016 Рио-де-Жанейро DB 45.00 с 1,060 28 тамыз 2015 Бейжің 110 м кедергілермен жүгіруWR 12.80 с 1,135 76 7 қыркүйек 2012 Брюссель DB 13.36 с 1,059 30 мамыр 2021 Götzis Диск лақтыруWR 74.35 м 1,389 396 14 сәуір 2024 Ramona DB 55.87 м 993 24 маусым 2005 Carson Сарқырама секіруWR 6.24 м 1,311 159 20 сәуір 2024 Xiamen DB 5.76 м 1,152 16 қыркүйек 1999 Leverkusen Найза лақтыруWR 98.48 м 1,331 291 25 мамыр 1996 Jena DB 79.80 м 1,040 19 шілде 1992 Emmelshausen 1500 мWR 3:26.00 мин:с 1,218 255 14 шілде 1998 Рим DB 3:58.7 мин:с 963 3 сәуір 1980 Остин Барлық рекордтар 12,629 1,999 Декатон үздіктері 10,630
Барлық уақыттағы 25 ең үздік ер адам
2024 жылдың сәуір айындағы жағдай. 19,126 15–16 қыркүйек 2018 Таланс (10.55/+0.3 7.80/+1.2 16.00 2.05 48.42 / 13.75/ 1.1 50.54 5.45 71.90 4:36.11) 29,045 28–29 тамыз 2015 Бейжің (10.23/ 0.4 7.88/0.0 14.52 2.01 45.00 / 13.69/ 0.2 43.34 5.20 63.63 4:17.52) 39,026 26–27 мамыр 2001 Гётцис (10.64/0.0 8.11/+1.9 15.33 2.12 47.79 / 13.92/ 0.2 47.92 4.80 70.16 4:21.98) 49,018 4–5 тамыз 2021 Токио (10.12/+0.2 8.24/+0.2 14.80 2.02 47.48 / 13.46/ 1.0 48.67 4.90 63.44 4:31.08) 58,994 3–4 шілде 1999 Прага (10.54/ 0.1 7.90/+1.1 16.78 2.04 48.08 / 13.73/0.0 48.33 4.90 72.32 4:37.20) 68,909 25–26 тамыз 2023 Будапешт (10.45/ 0.3 7.59/+0.2 15.81 2.08 47.21 / 13.77/+0.2 50.98 5.20 60.90 4:39.88) 78,891 4–5 қыркүйек 1992 Таланс (10.43/+2.1 8.08/+1.8 16.69 2.07 48.51 / 13.98/ 0.5 48.56 5.00 62.58 4:42.10) 88,867 6–7 мамыр 2022 Фейеттвилл (10.68/+0.9 7.68/+2.0 16.12 2.04 48.38 / 13.59/+1.0 51.04 5.15 67.16 4:46.37) 98,836 7–8 маусым 2023 Остин (10.61/ 0.3 7.68/+2.4 16.27 2.04 47.08 / 14.10/+3.1 55.06 5.21 57.45 4:48.00) 108,832 29–30 маусым 2008 Юджин (10.39/ 0.4 7.39/ 1.6 15.17 2.08 48.41 / 13.75/+1.9 52.74 5.00 70.55 4:50.97) 118,815 6–7 тамыз 2001 Эдмонтон (10.60/+1.5 7.63/+2.0 14.90 2.03 46.23 / 14.40/0.0 43.40 5.40 67.01 4:29.58) 128,811 27–28 тамыз 1986 Штутгарт (10.26/+2.0 7.72/+1.0 15.73 2.00 47.02 / 14.04/ 0.3 43.38 5.10 62.78 4:26.16) 138,790 19–20 тамыз 2009 Берлин (10.45/+0.2 7.83/+1.9 15.33 1.99 48.13 / 13.86/+0.3 48.08 5.20 68.00 4:48.91) 148,784 21–22 маусым 2003 Пало-Альто (10.78/+0.2 7.96/+1.4 16.28 2.17 48.22 / 14.13/+1.7 45.84 5.20 60.77 4:48.12) 158,756 25–26 тамыз 2023 Будапешт (11.27/+0.3 7.19/+0.6 15.10 2.02 48.48 / 14.64/+0.7 49.20 5.00 79.05 4:15.70) 258,681 25–26 тамыз 2023 Будапешт 28,246 21–22 тамыз 2021 Сан-Матео 38,150 25–26 қыркүйек 2004 Таланс, ұзын секіру 7.83 м (+0.4 м/с) 1,017 Симон Эхаммер 21 қыркүйек 2019 Швейцарияның Ұлттық Бірнеше Сайыс Чемпионаты, Хохдорф, дорбалау 6 кг 17.81 м 963 es 1 мамыр 2021 Кастилия және Леон Автономдық Федерацияларының Бірнеше Сайыс Чемпионаты, Вальядолид, 7.26 кг 15.83 м 841 Роб Муззио 27 сәуір 1983 Пенн Релей, Филадельфия, биік секіру 2.18 м 973 Игорь Дробышевский 25 мамыр 1985 Симферополь, 400 м 46.75 971 Эшли Молони 25 маусым 2019 Океания Чемпионаты, Таунсвилл, Бірінші күндің нәтижесі U20 құралдары 4,381 Жент Хауттекете 20 тамыз 2021 Әлемдік U20 Чемпионаты, Найроби, ересектер құралдары 4,436 Эшли Молони 25 мамыр 2019 Гипомитинг, Гётцис, 110 м кедергі 0.991 м 13.57 (0.1 м/с) 1,031 Симон Эхаммер 20 шілде 2019 Еуропалық U20 Чемпионаты, Борас, 1.067 м 13.77 (+1.3 м/с) 1,004 Ладжи Дукуре 10 маусым 2001 Халықаралық Арль Кездесуі, Арль, дискі тастау 1.75 кг 54.75 м 970 Алексей Сысоев 29 мамыр 2004 Ресейдің Жастар Бірнеше Сайыс Кубогы, Краснодар, Ян Долежал 19 шілде 2015 Еуропалық Жастар Чемпионаты, Эскильстуна, 2 кг 51.86 м 909 Александр Агафонов 12 маусым 1980 Гомель, қысқы секіру 5.50 м 1,067 Лоуренс Джонсон 8 сәуір 1993 Си Рей Релей, Ноксвилл, Лоуренс Джонсон 14 мамыр 1993 SEC Ашық Жеңіл Атлетика Чемпионаты, Ноксвилл, Баптист Тиери 19 қыркүйек 2020 Францияның Жастар Бірнеше Сайыс Чемпионаты, Обань, найза тастау 71.59 м 914 Никлас Каул 20 шілде 2016 Әлемдік U20 Чемпионаты, Быдгощ, ескі үлгі 76.52 м 989 Александр Апачев 1 маусым 1980 Потсдам, екінші күндің нәтижесі U20 құралдары 4,265 Никлас Каул 23 шілде 2017 Еуропалық U20 Чемпионаты, Гроссето, ересектер құралдары 3,995 Ци Хайфен 22 қараша 2001 Қытайдың Ұлттық Ойындары, Гуанчжоу.