Кіріспе

Хаусатоник өзені – АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы, Массачусетс штатының батысында және Коннектикут штатының батысында орналасқан, шамамен 240 километрлік өзен. Ол оңтүстік-шығысқа қарай ағып, 5050 шаршы километрлік (1950 шаршы миль) алаптан Лонг-Айленд шығанасына құяды.

Жергілікті тарих

Жергілікті халықтар кем дегенде 6000 жыл бұрын өзен аймағын балық аулау және аң аулау үшін пайдалана бастады. 1600 жылға қарай, тұрғындардың көп бөлігі мохикандар болды және олардың саны 30 000-ға жуық болуы мүмкін. Өзеннің атауы мохикан тіліндегі "usi a di en uk" фразасынан шыққан, ол "таудың ар жағындағы жер" немесе "тау өзені" деп аударылады. Он екі отаршының тобы, "Иеленушілер" деп аталған, қазір Шерман және Нью-Фейрфилд деп аталатын жерді алғанда, бұл жер "Оусетонак" деп аталады. 19 ғасырдың тарихшысы Сэмюэл Оркутт бұл атаудың дұрыс айтылуын "Howsatunnuck" деп түсіндірді және "Oweantinock" түріндегі ерте жазбаны да атап өтті. 18 ғасырға дейін өзен Потатук өзені деп те белгілі болған. Бұл атаудың шығу тегі туралы әртүрлі пікірлер бар, кейбіреулер Pootatuck сөзінің алгонкин тілінде "сарқырама өзені" деген мағынаны білдіретінін айтса, енді біреулер бұл атаудың этнонимдік екенін, яғни өзен бойындағы Ньютаун, Коннектикут айманындағы негізгі ауылы болған тайпаның атын көрсететінін мәлімдейді. "Pootatuck River" ақырында Хаусатоник су алабындағы кішігірім салаға айналды, ол Коннектикут штатының Сэнди-Хук қаласында Хаусатоник өзеніне құяды. Өзен, бұрын негізінен алгонкин текті жергілікті халықтар мекендеген жерлерден өтеді, олар әдетте екі-үш жүз отбасыдан тұратын вигвамдарда тұратын ауылдарда өмір сүрген. Бұл жергілікті тұрғындар күзде Хаусатоник аңғарындағы орманды өртеп, бұталарды төмен ұстаған, бұл практика Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Коннектикут штабында кең таралған. Шагтикок тайпасының басшысы Скванц – белгілі бір тума адам, олардың тайпасы әлі де Хаусатоник өзенінің батыс жағындағы бұрынғы резервацияның бір бөлігін иеленеді, қазір бұл жер Кент қаласы деп аталады.

Мәдени сілтемелер

АҚШ Әскери-теңіз күштері кеменің біреуін Хаусатоник өзенінің құрметіне атады. Хаусатоник тарихта су асты кемесімен – 1864 жылы Конфедерацияның CSS H. L. Hunley су асты кемесімен батырылған алғашқы кеме болып ерекшеленеді. Америкалық классикалық музыка композиторы Чарльз Айвз бал айы кезінде өзеннен шабыт алып, 1910 жылдары «Жаңа Англиядағы үш орын» атты шығармасының бір бөлігі ретінде «Стокбридждегі Хаусатоник» шығармасын жазды. Ол мәтінін Роберт Андервуд Джонсонның осы аттас өлеңінен алды. Стокбридж қаласы Массачусетс штатының оңтүстік-батысында орналасқан. Өзен қаланың шығыс жағынан Стокбриджге кіріп, содан кейін Коннектикутқа қарай оңтүстікке бұрылады. 1962 жылы осы атпен американдық ядролық қару сынағы өтті; мұндай сынақтардың көптегені кодтық сөздер ретінде американдық жергілікті халықтардың сөздерін пайдаланды.

НЛО көру және ескерткіш

1969 жылы тоғыз жасар Том Рид және оның отбасы Хаусатоник өзенінен жарқын жарық көтерілгенін көрді, содан кейін өздерін "ұшақ ангары сияқты" бір жерде тапты, онда олар "ірі жәндіктерге ұқсаған" жандарды көрді. Отбасының қолдаушылары 2015 жылы Массачусетс штатының Шеффилд қаласындағы Ескі жабық көпірде осы оқиғаға арналған ескерткіш орнатты. 2019 жылы қала 5 мың фунт салмақты ескерткішті алып тастады. Оқиға 2020 жылы Netflix-тегі "Шешілмеген сырлар" бағдарламасының бір бөлімінде көрсетілді.

Экология және жануарлар дүниесі

Тарихи тұрғыдан алғанда, Хаузатоник өзені және оның саласы Наугатук өзені Атлантикалық лососьтың (Salmo salar) ең оңтүстік шағылысу орындары болған. Хаузатоник өзенінің Салмон сағасы осы лосось балығының құрметіне аталған болуы мүмкін, ол .

Жиде

Өзеннің Коннектикут бөлігі Стилл өзенімен қосылған жерден бастап, нормадан әлдеқайда жоғары сынап деңгейімен ластанған. Коннектикут штатының Денбери қаласында 19-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың ортасына дейін жұмыс істеген шляпа жасау өнеркәсібі, сынап нитратының кигендеу процесінде қолданылуы салдарынан, осы сынап ластануының басты көзі болды. 21-ші ғасырда сынап өзен шөгінділерінде қалып, әсіресе дауылды кезде, ағыспен төмен қарай ағып жатыр. Хоусатоник өзенінің Лонг-Айленд шығанағына құятын жеріндегі шөгінділерде сынаптың жоғары деңгейі анықталды.

Су айдыны мен ағысы

Хаусатоник өзенінің су алабы батыс Коннектикут, Массачусетс және шығыс Нью-Йорк штаттарындағы 1948 шаршы миль (5,045 км²) аумақты суға толы қылып кеуілдендіреді.

Демалыс

Хаузатоник өзені – Коннектикут штатының Фолс Виллиджінен басталып, Гейлордсвиллге дейін жалғасатын танымал ақсулы қайық жүзуге арналған бағыт. Өзеннің көп бөлігі тез ағысты және I сыныпты ақсулармен, сондай-ақ ұзақ бөліктері II-III сыныпты ақсулармен сипатталады. Қанаандағы (Фолс Виллидж) Ұлы сарқырамадағы өте қауіпті және экстремалды VI сыныпты ақсу бар, оны жүзу мүмкін емес деп есептеледі. Навигацияға қолайлы ең қауіпті және қиын бөлігі – Буллс көпірі маңындағы V сыныпты ақсу. Өзен бойында көлдер құрайтын бірнеше кіші және үлкен бөгеттер орналасқан. Ең танымалдары – Коннектикут штатындағы Зоар көлі (Монро, Ньютаун, Оксфорд және Саутбери қалаларының шекарасында) және Лиллинона көлі. Екі көл де айналасындағы қалалар үшін су спортымен айналысуға арналған маңызды демалыс орындары болып табылады. Бөгеттердің құрамында пайда болған үш көлдің екеуі клубтар, мектептер және регаталар өткізу үшін пайдаланылады. Лиллинона көлі GMS қайық жүзу орталығымен пайдаланылады және GMS регатасына төңкеріледі. Хаузатоник көлі Йель университетінің қайық командасы Гилдер қайық үйінде және Нью-Хейвен қайық клубында пайдаланады. Сондай-ақ, ол Derby Sweeps & Sculls және Housatonic бас регатасына төңкеріледі. Хаузатоник өзені де трофейлі балық аулауға танымал орын. Хаузатоник өзеніндегі трофейлі балық аулау батыстың өзендерімен салыстырылады және АҚШ-тың шығысындағы форель үшін ең жақсы орындардың бірі болып саналады. Трофейлі балық аулау үшін ең танымал аймақ – Коннектикут штатының Личфилд округі, Фолс Виллидждегі бөгет пен Корнуолл көпірі арасында орналасқан. Аппалачи жолы өзеннің осы бөлігімен, Кент маңындағы Буллс көпірінен Фолс Виллиджге дейінгі ағаш көпірден өтеді.