Кіріспе

Авон өзені – Канаданың Новая Шотландия провинциясының орталығында орналасқан шағын өзен. Солтүстікке қарай ағатын Авон өзенінің бастауы Оңтүстік таудағы Кард және Баг көлдерінде, 145 метр биіктікте, Виндзор қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 29 шақырым (18 миль) қашықтықта жатыр. Өзеннің ирекшелігі Уиндзор Форкс тұсында, Батыс Авон өзені (негізгі саласы) мен Оңтүстік-Батыс Авон өзендері Авонға қосылып ағысын толықтырады. Батыс Авон өзенінің бастауы Блэк Ривер көлінде, 175 метр биіктікте орналасқан. Авон мен Батыс Авон өзендерінің ағысы 20 ғасырдың басында су электр станцияларының құрылысынан бұрынғысынан бәсеңдеген. Марток ауылдық аймағына жақын, өзен кең мұздық өзен аңғарына еніп, теңіздің құшықтарын құрайтын риаға айналады. Бұл құшықтар Кемпт-Шордағы Минас бассейніне дейін созылады, Hантспорт қаласынан бірнеше шақырым төменде жатыр. Тағы бір саласы – Сент-Кроикс өзені Виндзордан төмен ағып, жалпы су жиналатын алабын 1306 шаршы километрге жеткізеді. Авонға құятын өзендер: Halfway, Herbert, Cogmagun, Kennetcook және St. Croix. Авон өзені аймақтың көптеген ерте карталарында көрсетілген, ал 1686 жылы Жан-Батист Луи Франкелиннің картасында су жиналатын алабымен бірге егжей-тегжейлі бейнеленген.

Жол және дау

1970 жылы Авон өзені 101 тас жолы деп аталатын бақылаудағы жылдам қозғалыс магистралінің құрылысының аясында Виндзор қаласынан төмен, Сент-Круа өзенімен қосылатын жерде тас және топырақтан құралған тосқауылмен толығымен бөгеліп қалды. Авон өзені тосқауылы қаладан өзенге қарай орналасқан бұрынғы көпірдің орнына салынды және Доминион Атлантик темір жолының Галифакс-Ярмут бағытындағы негізгі желісінің бағытын өзгертуге себеп болды. Бұл темір жол бұрын Виндзор қаласының ортасынан өтіп, өзенді қаладан жоғары орналасқан көпірге параллель жатқан көпір арқылы кесіп өткен. Тосқауыл Авон өзенінің ағынын және Минас бассейнінен келетін таяудағы суларды бірнеше су тасқынына қарсы қақпалар арқылы бақылайды, олар өзеннің ағынын реттеуге және Марток маңындағы егістік жерлердің су шайылуын болдырмауға арналған. Виндзордың жағалауындағы тосқауылдан жоғары орналасқан Авон өзенінің бөлігі қазір адам жасаған тұщы сулы көл, яғни Песакуид көліне айналды. Тосқауылдың салынуы Авон өзенінің Виндзордан төменгі ағысына айтарлықтай әсер етті, бұрын кеме жүзе алатын өзеннің көп бөлігі қазір үлкен лайлы жерлермен және өсімдіктермен толып, су алмасу мен тұщы су ағынының жоқтығынан кедергі көріп отыр. Табиғатты зерттеуші Гарри Терстон былай деп жазды: «Соңғы тас орнына қойылмас бұрын, шөгінділер ай сайын 5-14 сантиметрге дейін алаңдатарлықтай жылдамдықпен жинала бастады. Жеті жыл ішінде тосқауылдың теңіз жағында төрт метрлік лай аралы пайда болды, ал оның әсері 20 шақырымдай жерде, Хантспортта екі метрлік лай кеме қатынасына кедергі келтірді». Гюльф университетінің докторы Майкл Риск тосқауылдың теңіз жағындағы жаңа лайлы алаптың қалыптасуын зерттеу барысында «Виндзордағы су түбінде тіршілік ететін жандардың үштен екісінен астамы қырылып қалғанын» анықтады, бұл оны жаңа құрылымды «биологиялық шөл» деп атауға итермеледі. Лайлы алаптың қалыптасуының бастапқы кезеңінде шөгінділер организмдерді ұстап тұруға тым жұмсақ болды. Мұндай өзгерістердің әсерін бақылау және бағалау қажеттілігі Фанди шығанағының экожүйесіне қызығушылықты арттырып, нәтижесінде Вольфвиллде Акадия теңіз зерттеу орталығы (ACER) құрылды. АЭСЕР-дің докторы Грэм Даборн су түбінде тіршілік ететін жандардың бастапқы азаюына қарағанда, зоопланктонның «бұрынғыдан да көп екенін» анықтады. Олар тірі емес органикалық заттармен де өмір сүре алады, ал азық тізбегінің төменгі сатысындағы жандардың көптігі ішкі шығанақтың шағын жануарлар үшін маңызды орын екенін көрсетеді. Бұл пікірді Акадия университетінің докторы Шерман Бликнидің зерттеу жұмыстары да растайды. 2007 жылдың тамызында Нью-Брансуик үкіметі Федералдық Балық шаруашылығы заңына сәйкес айыпталудан қорғану үшін Фанди шығанағының тағы бір саласы – Петиткодиак өзенін бөгеп тұрған ұқсас тосқауылды (1968 жылы салынған) жою туралы шешім қабылдады. Бұл шешім Авон өзені тосқауылына да әсер етеді деп күтілуде.