Кіріспе
Массачусетс штатындағы өзен, АҚШ. Массачусетс өзені Чарльз өзені (Massachusett: Quinobequin), кейде Чарльз өзені деп немесе жай ғана Чарльз деп аталады, Массачусетс штатының шығысындағы 80 миль (129 км) ұзындықтағы өзен. Ол Хопкинтоннан Бостонға қарай солтүстік-шығысқа ағып, Атлант мұхитына жеткенше бірнеше рет ирелісіп, 23 қала мен қалашықтан өтеді. Байырғы халықтың Массачусетт тайпасы оны Quinobequin деп атаған, бұл "иреленген" немесе "тыныш, иреленген су" деген мағынаны білдіреді.
the Massachusetts river
The Charles River (Massachusett: Quinobequin), sometimes called the River Charles or simply the Charles, is an 80 mile (129 km) river in eastern Massachusetts. It flows northeast from Hopkinton to Boston along a highly meandering route, that doubles back on itself several times and travels through 23 cities and towns before reaching the Atlantic Ocean. The indigenous Massachusett named it Quinobequin, meaning "meandering" or "meandering still water".
Гидрографиялық
Чарльз өзені шамамен 80 арна мен бірнеше ірі сулы горизонттармен толығады, ол 129 шақырымға (80 миль) ағып, Хопкинтон қаласындағы Эхо көлінің солтүстігіндегі Тереза жолынан басталып, Бостон портына құяды. Бұл бағытта Массачусетс штатының шығысындағы 23 қала мен қалашықты аралап өтеді. Онлайн және қағаз түріндегі карталар халыққа ақысыз қолжетімді.
Демалыс
Қысқы айлардан басқа уақытта өзенде қайықпен жүзу, каноэ, каяк, паддлборд, дракон қайықтарымен жүзу және желкенді қайықтармен жүзу, демалыс және жарыс мақсатында кең таралған. Су көліктерінің көп бөлігі Ғылым мұражайынан Уотертаунның орталығына дейін, одан жоғарыда орналасқан бөгетке дейін жүреді. Бұл 27 шақырымдық учаскеде екі маринадан және Уотертаунға жақын қайық тіреу алаңынан моторлы қайықтар жүреді, сондай-ақ екі марина төмен ағыста және Бостон портынан Ғылым мұражайының жанындағы ескі шлюз арқылы кіретін қайықтар да бар. 23 қыркүйекте Кембридж қаласындағы Magazine Beach-те каноэ және каяк үшін мүгедектерге қолайлы жаңа алаң ашылды. Чарльз өзені қайықпен жүзу және каноэмен жүзуге арналған танымал орын болып табылады, көптеген қайық үйлері бар және әлемдегі ең ірі ұзақ қашықтыққа жүзу жарысы – Чарльз регатасының үш мильдік бас жарысы өтеді. Уотертаунға жақын, өзен бойында орналасқан негізгі қайық үйлері: Community Rowing, Inc., жарыс, демалыс және оқу бағдарламаларын ұйымдастырады, сонымен қатар Бостон колледжінің командасы да осында орналасқан; Солтүстік-Шығыс университетінің Хендерсон; Кембридж қайық клубы; Гарвард ерлер командасының үйі – Ньюэлл; Гарвард әйелдер командасының үйі – Велд; Риверсайд қайық клубы; Бостон университетінің ДеВолф; Массачусетс технология институтының Пирс; және төменгі бассейнде – Юнион қайық клубы. Лонгфелло және Гарвард (Массачусетс даңғылы) көпірлері арасындағы төменгі бассейнде Community Boating желкенді қайық тұрақтары, Гарвард университетінің желкендеу орталығы және MIT желкендеу павильоны орналасқан. Бостон университетінің желкендеу павильонында желкенді қайықтарды, каноэлерді және паддлбордтарды жалға алуға болады. Чарльз өзенінің каноэ және каяк компаниясы Чарльз өзенінің бойында төрт жерде орналасқан, каноэлер, каяктер және паддлбордтарды жалға береді. Қаз қайықтары Ғылым мұражайының жанында Чарльз өзеніне жиі кіреді, ал өзендегі экскурсиялық қайықтар мұражайға жақын лагунадан басталады. Маусымның басында Кембридж қаласында, Уикс аяқ көпірінің жанында Гонконг-Бостон Аждаһа қайықтары фестивалі өтеді. Чарльз өзенінің жағалауымен 37 шақырымдық Чарльз өзені велосипед жолы Ғылым мұражайынан басталып, MIT, Гарвард және Бостон университетінің кампустарынан өтеді. Бұл жол жүгірушілер мен велосипедшілердің арасында танымал. Көптеген жүгірушілер жол бойындағы көпірлер арасындағы қашықтықты есептеп, өздерінің қашықтығы мен жылдамдығын бағалайды. Қоршаған ортаны қорғау агенттігі бастамасымен су сапасын жақсарту жөніндегі 20 жылдық күш-жігердің нәтижесінде 2013 жылдың 13 шілдесінде 50 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет жалпы жұртшылыққа жүзуге ресми рұқсат берілді. Чарльз өзенінің жағалауынан балық аулау немесе шағын қайықтармен балық аулау кең таралған. Чарльздан Натикке дейін, Бостонға дейін ауланған балықтардың ішінде карпты жеуге кеңес берілмейді, ал жүкті емес және бала емізбейтін ересектер үшін үлкен ауызды балықты айына екі реттен артық жеуге болмайды. Балалар мен жүкті немесе бала емізетін әйелдер Чарльз өзенінен ештеңе жеуге болмайды. Бұл ескертулердің себебі ПХБ және пестицидтермен ластану. Натикке қарай өзенде балықтардағы сынап, хлордан және ДДТ-ға байланысты барлық балықтар үшін ұқсас ескертулер қолданылады.
Колонияға дейінгі кезең
Еуропалықтар Чарльз өзенін атағанға дейін, Жаңа Англияда тұратын үндістер өзенді өмірлерінің орталық бөлігіне айналдырған. 1600 жылдардың басында еуропалық отарлау кезінде Массачусет халқының қоныстары өзен бойында орналасқан. 1620 жылдары пуритан отаршылары келгенге дейін Джеймстаун капитаны Джон Смит Жаңа Англия жағалауын зерттеп, картаға түсірді. Ол бастапқыда Чарльз өзенін Массачусетс өзені деп атады, бұл атау аймақта тұратын Массачусет халқынан шыққан, өзеннің шынайы аты Квинобекин емес. Смит картасын болашақ король Чарльз I-ге ұсынғанда, принцке «барбарлық атауларды» «ағылшын» атауларымен алмастыруға болады деп кеңес берді. Принц көптеген атауларды өзгертті, бірақ бүгінде төртеуі ғана сақталған, соның бірі – Чарльз өзені, оны Чарльз өзінің құрметіне атады. Чарльз өзенінің жергілікті аты Квинобекин болған, Массачусет тілінде «қисық» немесе «бұрылатын» деген мағынаны білдіреді (quinnuppe сөзінен – «ол бұрылады»). Басқа дереккөздерде бұл атау Кеннебек өзенінен (Мэн штаты) Кембриджге Чарльз принці өзенді өз атымен атаған кезде ауысқан делінеді. Тағы бір түсінік бойынша, Квинобекин – бұл шығыс Алгонкин тайпалары үшін кез келген ұзын су айдынының сипаттамалық атауы, ал еуропалық зерттеушілер мен қоныс аударушылар оны жергілікті есім деп қабылдаған. Мысалдарға Кеннебек өзені («ұзын сулы жер»), Мэн штатындағы Кеннебанк, Квинбауг өзені («ұзын көл»), Квинэпоксет өзені («кішкентай ұзын көлде») және қазіргі Массачусетс, Коннектикут және Нью-Гэмпшир штаттарындағы Квиннипиак өзені («ұзын көл») жатады. 19 ғасырға қарай Чарльз өзені АҚШ-тың ең өнеркәсіптік дамыған аймақтарының біріне айналды. Оның гидроэнергиясы көптеген диірмендер мен фабрикаларды қуатпен қамтамасыз етті. Ғасыр соңына қарай өзен бойында 20 бөгет салынды, олардың көпшілігі өнеркәсіп үшін электр энергиясын өндіру мақсатында болды. 1875 жылғы үкіметтік есепте Уотертаун бөгетінен Бостон портына дейінгі теңіз сағасындағы 43 диірмен тізімделген. 1816 жылдан 1968 жылға дейін АҚШ армиясы Уотертаун Арсеналы деп белгіленген қару-жарақ пен оқ-дәрі сақтау және кейіннен өндіріс орнын басқарды. Ол ондаған жылдар бойы жұмыс істеген, Американдық Азамат соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс сияқты елдің көптеген соғыс күш-жігеріне үлкен үлес қосты, бірақ Чарльз өзеніне жақын орналасқан Уотертаун қоршаған ортаға зор зиян келтірді. Арсенал Superfund учаскесі деп жарияланды және үкімет оны жапқаннан кейін, оны басқа мақсаттар үшін қауіпсіз пайдалануға болатынша, үлкен шығынмен тазалау қажет болды. Сол сияқты, Чарльз өзенінің жағалауындағы көптеген фабрикалар мен диірмендер өз уақытында дамыған экономиканы қолдады, бірақ үлкен ластанудың салдарынан қалды. Бірнеше жыл бойы Чарльз өзені бойында жылдамдық жолы жұмыс істеді.
Қазіргі Бостон-Кембридж алабының құрылуы
Қазіргі Шарль өзенінің Бостон мен Кембридж арасындағы алабының барлығы дерлік адамның жасауынша. Оуэн А. Галвин 1891 жылы губернатор Уильям Э. Рассел Чарльз өзенін жақсарту комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. Олардың жұмысы белгілі ландшафт сәулетшілері Чарльз Элиот пен Артур Шурклифтің жобалау бастамаларына әкелді, екеуі де Фредерик Лоу Олмстед пен Гай Лоуэллтің шәкірттері болған. Бұл жобаланған ландшафт 19 миль (31 км) жағалау бойымен 20-дан астам саябақтар мен табиғи аймақтарды қамтиды, Чарльзтаундағы көпірдегі Жаңа бөгеттен Уотертаундағы алаңға жақын бөгетке дейін. Элиот қазіргі өзеннің дизайнын 1890 жылдары алғаш рет көздеген, маңызды үлгі ретінде Гамбургтегі Альстер бассейнінің орналасуын алды, бірақ ірі құрылыс Элиоттың қайтысынан кейін ғана басталды, Бостон Ғылым мұражайының орнындағы өзеннің аузын бөгендеу арқылы, бұл жұмысты Джеймс Джексон Строу басқарды. 1910 жылы аяқталған жаңа бөгет Бостоннан Уотертаунға дейінгі су деңгейін тұрақтандырып, бұрынғы лайлы жерлерді жойды, ал Леверет айналымы мен Чарльзгейт арасында тар жағалау салынды. Строу қайтыс болғаннан кейін оның әйелі, Джеймс Джексон Строу ханым, Эспланада бойында кеңірек көріктелген саябақ құруға 1 миллион доллар сыйлады; ол 1936 жылы Строу еске алу жағалауы ретінде ашылды. Бұл Чарльз өзені бассейнінде көптеген қоғамдық кемежайлар салуға да мүмкіндік берді. 1950 жылдары Чарльз Сыркын Солдаттар даласымен байланыстыратын Строу Драйв тас жолы Эспланаданың жиегі бойымен салынды, ал Эспланада жаңа тас жолдың су жағында кеңейтілді. Ішкі белдеу тас жолы Чарльз өзенін Бостон университетінің көпірі арқылы кесіп өтуге жоспарланған, бірақ оның құрылысы 1970 жылдары тоқтатылды.
Ластану және қалпына келтіру шараларының тарихы
Айналасындағы қаладан өзенге ағынды сулар, өнеркәсіптік қалдық сулар және қалалық ағынды сулар құйылып жатқанда, Чарльз өзені ластаушы заттардың жоғары деңгейімен танымал болды. 1955 жылы Бернард Девото «Harper’s Magazine» журналында Чарльз өзені туралы: «Жаман және жағымсыз иісті, малдың қалдықтарымен және өнеркәсіптік қалдықтармен ластанған, мұнаймен жабылып, су деп шатастыру мүмкін емес» деп жазды. The Standells тобы 1965 жылы шығарған «Dirty Water» әнінде Чарльз өзенінің қайғылы жағдайы туралы айтты. Бұрын жүзушілер арасында танымал болған өзеннің жоғары ластану деңгейіне байланысты штат бірнеше танымал жүзу аймақтарын, соның ішінде Кембридждің Magazine Beach және Gerry Landing қоғамдық жағажайларын жабуға мәжбүр болды. Өзенді тазарту және оны жүзу мен балық аулауға қолайлы жағдайға келтіру жұмыстары 1960 жылдары басталды, ал Чарльз өзенін толық тазарту бағдарламасы 1965 жылы Чарльз өзенінің су бассейні қауымдастығының құрылуымен жүзеге асты. 1978 жылы ғылым мұражайының жанынан ағыс суды бассейннен ұстап тұру үшін жаңа Чарльз өзенінің бөгеті салынды. 1995 жылы АҚШ қоршаған ортаны қорғау агенттігі 2005 жылға қарай өзенді жүзуге жарамды етуді мақсат етіп қойды. 2004 жылдың 12 қарашасында Кристофер Суэйн Чарльз өзенінің барлық ұзындығын жүзіп өтіп, өзеннің экологиялық денсаулығы туралы хабарлауға тырысты. 2007 жылдың шілдесінде Чарльз өзенінде Чарльз өзенінің мастерлері жүзу жарысы өтті, бұл бес онжылдықтан бері Чарльз өзенінде өткізілген алғашқы ресми жарыс болды. Жеке және мемлекеттік бастамалардың нәтижесінде, біріктірілген кәріз ағындары мен дауылдық сулардың ағып кетуіне басымдық беріліп, ластаушы заттардың деңгейі күрт төмендеді. Уэлдтің әрекетінен кейін өзеннің жағдайы жақсарып, бірақ 2005 жылы ол толығымен жүзуге жарамды деп танылмады. Conservation Law Foundation компаниясы Mirant компаниясына тиесілі Veolia Energy North America Kendall когенерациялық стансасына рұқсат беруге қарсы шықты, себебі стансадан шығарылатын судың жылы температурасының салдарынан қауіпті микроорганизмдер гүлдەуіне себеп болатынын айтты. Жаңбырдан кейін Чарльз өзенінің су сапасы нашарлайды, себебі ағынды сулармен ластаушы заттар келіп түседі және кәріз сулары ағып жатады. 2011 жылы EPA Чарльз өзенінің кемелерде жүзу және жүзу үшін штаттық бактериялық стандарттарға 96% және 89% құрғақ күндері, ал 74% және 35% ылғалды күндері сәйкес келетінін хабарлады. 2011 жылы кемеде жүзу және жүзу мүмкіндігі 82% және 54% болды, бұл 1995 жылғы 39% және 19% көрсеткіштерінен жоғары. 2018 жылдың маусым айында Қоршаған ортаны қорғау агенттігі 2017 жылғы өзен суының бактериялық сапасын «A−» деп бағалады. 2008 жылдың сәуірінде «Journal of the American Water Resources Association» журналында жарияланған және Солтүстік-шығыс университетінің зерттеушілері жүргізген зерттеуде, ұзақ уақыт жаңбыр жаумай қалғаннан кейін Чарльз өзенінде E. coli бактериясының жоғары концентрациясы табылды. Математикалық модельді пайдаланып, зерттеушілер Stony Brook және Muddy River екі ірі салаларының төменгі Чарльз өзеніндегі E. coli бактериясының басты көздері екенін анықтады. 2007 жылдан бастап Чарльз өзенінің жүзу клубы мүшелері үшін жыл сайын жарыс ұйымдастырып келеді, бірақ олар арнайы рұқсат алып, жарысқа дейін су сапасын және жауын-шашынды қадағалауы керек. 1950 жылдардан бері Чарльз өзеніндегі «алғашқы қоғамдық жүзу» 2013 жылдың 13 шілдесінде Чарльз өзенін қорғау, Чарльз өзенінің су бассейні қауымдастығы (CRWA), Esplanade қауымдастығы және DCR бірлесіп өткізді. Жыл сайынғы жарыс та, Қорғау іс-шарасы да терең суда өткізіліп, жүзушілер жағажайдан секіріп, өзен түбіндегі уытты шөгінділерден аулақ болды, себебі жағажайда жүзу қауіпті. Рұқсатсыз жүзуге 250 долларға дейін айыппұл салынады.
Балық
Чарльз өзені тұщы су балықтарының көптеген түрлеріне және кейбір диадромалық түрлерге мекендейді. Чарльз өзенінде 25-тен астам түр кездеседі, ал ең көп таралған тұщы су балықтарының ішінде – қызыл тұмсықты пикерел, үлкен ауызды басс, алтын шаңшыл, сары перч, түрлі күнбалықтар (мысалы, көк түлкі, қызыл кеуделі күнбалық және ақбас күнбалық) және кейбір сомдар (сары бұқа сом, қоңыр бұқа сом, ақ бұқа сом) бар. Чарльз өзенінде кездесетін диадромалық балықтар (өмірінің бір бөлігін тұщы және тұзды суда өткізетін балықтар) көбінесе анадромалық түрлер (теңізден тұщы суға шағылысу үшін көшетін балықтар) болып табылады. Оларға алейвифтың селегі, америкалық шор, ақ перч және жолақты басс жатады. Чарльз өзеніндегі жалғыз каттадромалық түр (тұщы судан теңізге шағылысу үшін көшетін балық) – американдық бұршақ. CRWA құрылғаннан бері өзеннің денсаулығын жақсартуға бағытталған көптеген шаралардың нәтижесінде өзендегі балықтардың денсаулығы мен түрлері айтарлықтай жақсарды. Мұның бір мысалы – американдық шордың Чарльз өзеніне қайта енгізілуі. Америкалық шор 1800 жылға дейін өзендегі ең көп таралған түрлердің бірі болған, бірақ жаңа бөгеттер мен судың нашар сапасы салдарынан оның саны азайды. Судың сапасы жақсарғаннан және қазіргі заманда бөгеттердің ішінара бұзылуынан CRWA, Массачусетс теңіз балық шаруашылығы бөлімі және АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі бірлесіп, американдық шорды өзеннің экожүйесінде қайта жандандыруға бағытталды. 2006-2011 жылдары өзенге миллиондаған шордың шабақтары жіберілді. Зерттеулер көрсеткендей, бұл шорлар өзенге оралып, шағылысуда, бұл өзеннің денсаулығының жақсарғанын көрсетеді.