Кіріспе
Криптография туралы кітаптар ұзақ жылдар бойы сирек-сирек және сапасы әртүрлі жарық көрді. Бұл, құпия хабарларды жіберуде құпиялылықтың маңызды екендігі туралы көңілді, бірақ беткей парадоксқа қарамастан, – Керкхоффтың принципін қараңыз. Ал 1970 жылдардан бергі криптография және қауіпсіз байланыстағы революциялар қолжетімді әдебиетте жақсы жазылған.
Books on cryptography have been published sporadically and with highly variable quality for a long time. This is despite the tempting, though superficial, paradox that secrecy is of the essence in sending confidential messages – see Kerckhoffs' principle. In contrast, the revolutions in cryptography and secure communications since the 1970s are well covered in the available literature.
Ерте тарих
Криптография туралы кітаптың ерте мысалы – римдік еңбек болды, ол қазір жоғалып, тек сілтемелер арқылы ғана белгілі. Көптеген алғашқы криптографиялық еңбектер эзотерикалық, мистикалық және/немесе өзіндік беделге ұмтылған; криптографияның құпиялылығы осындай нәрселерге көп мүмкіндік берді. Тритемидің кем дегенде бір еңбегі Католик шіркеуімен тыйым салынды және қара магия немесе колдовство туралы деп саналды, сондықтан ол Index Librorum Prohibitorum-ға енгізілді. Көптеген авторлар бұзылмайтын шифрларды өнертапқандарын мәлімдеді. Бірақ ешқайсысы да олай болған жоқ, әйтсе де оны анықтауға кейде көп уақыт кетті. 19 ғасырда жалпы деңгей біршама жақсарды (мысалы, Огюст Керкхоффс, Фридрих Касиски және Этьен Базеридің еңбектері). 20 ғасырдың басында полковник Паркер Хитт және Уильям Фридман да криптография туралы кітаптар жазды. Бұл авторлар және тағы басқалары мистикалық немесе сиқырлы стильден бас тартты.
Ашық әдебиет пен құпия әдебиет
Радионың ойлап табылуымен әскери байланыстың көп бөлігі сымсыз жүйеге көшті, бұл жаудың сымды желіге қарағанда оңайрақ араласуына мүмкіндік берді. Бұл байланысты қорғау қажеттілігін күшейтті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай криптография және оған қатысты әдебиеттер ресми түрде шектеле бастады. Бірақ 1931 жылы Герберт Ярдлидің "Америкалық қара бөлме" атты кітабы ерекше жағдайға жатты, ол американдық криптографиялық жетістіктерге, соның ішінде Циммерман телеграммасына және Вашингтон теңіздік конференциясында жапон кодтарын бұзуға байланысты маңызды мәліметтер берді.
Криптографияның жалпы көрінісі
Бертрам, Линда А. / Доубл, Гюнтер ван / және басқалар. (Ред.): Nomenclatura: Қазіргі заманғы криптография және интернет-қауіпсіздігінің энциклопедиясы. Автокрипттен және экспоненциалды шифрлеуден бастап, нөлдік білімді дәлелдеу кілттеріне дейін, 2019, Пайпер, Фред және Шон Мерфи, Криптография: Ғылыми-популярлы кіріспе. Бұл кітап криптографияның негізгі мақсаттарын, қолданыстарын, әдістерін және даму жолдарын көрсетеді.
Кодтар бұзатындар
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бастап 1980 жылдардың басына дейін қазіргі заманғы криптографияның көптеген салалары үкіметтер мен әскерилердің ерекше назарында болды және дәстүр-салтымен, ал кей жағдайларда заңмен қорғалды. Осы кезеңде криптография саласында жарық көрген ең маңызды еңбек – Дэвид Канның «Код бұзғыштар» кітабы. Ол қазіргі криптографиялық тәжірибе туралы дерлік ешқандай ақпарат болмаған кезде (1960 жылдардың ортасында) жарияланды. Канның сөзіне сүйенсек, кітаптың 90 пайыздан астамы бұрын жарияланбаған материалдарды құрады. Кітапта қазіргі заманғы криптографиялық тәжірибелерге толыққанды сіңіп кірмегеніне қарамастан, ол NSA-да (Ұлттық қауіпсіздік агенттігінде) үлкен алаңдаушылық тудырды. Сондықтан кітаптың жариялануына бөгет қоюға тырысқаннан кейін, NSA қызметкерлеріне кітап туралы сұрақ қойылған жағдайда оның бар екенін мойындамау туралы нұсқау берілді. АҚШ әскерінде криптографиялық қызметкерлердің тек бір данасының болуы да күдік тудыруға жеткілікті себеп болды. Бұл кітаптың ең маңызды нәтижесі, әлдебір криптографтардың келесі буынына тигізген әсері болды. Уитфилд Диффи берген сұхбаттарында кітаптың өзіне қандай әсер еткені туралы айтқан.
Криптографияның тарихы
Бамфорд, Джеймс, "Жұмбақ сарайы: Американың ең құпия агенттігі туралы есеп" (1982) және жақында "Сырлар жиынтығы: Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің анатомиясы" (2001). Біріншісі – АҚШ үкіметінің ҰҚҚА туралы жазылған аз ғана кітаптардың бірі. Екіншісі де ҰҚҚА арналған, бірақ тарихына көбірек назар аударады. "Сырлар жиынтығында" АҚШ-тың (TICOM миссиясы) Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін неміс криптографиялық күш-жігерін зерттеу туралы қызықты материалдар бар. Густав Бертран, "Енигма" немесе 1939–1945 жылдардағы соғыстың ең үлкен жұмбағы, Париж, 1973. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын француз әскери шифрлау бөлімінің бастығы Енигма шифрын алғаш рет Батыста жариялады. Алғаш рет бұл туралы марқұм Владислав Козачук "Битва о секретности" кітабының бірінші басылымында жариялаған. Джеймс Ганнон, "Құпияларды ұрлау, жалғанды айту: Шпиондар мен кодтар қалай ХХ ғасырды қалыптастырды", Вашингтон, Д.К., Brassey's, 2001: криптология мен тыңшылықтағы ХХ ғасырдың маңызды эпизодтарына шолу, әсіресе көзге түсетін жетістіктерге еңбек сіңіргендерді дұрыс бағаламау туралы. Кан, Дэвид – "Кодтарды бұзушылар" (1967). Криптография тарихына арналған бір томдық көз, кем дегенде 60-шы жылдардың ортасына дейінгі оқиғалар үшін (яғни DES және асимметриялық кілтті криптографияның көпшілікқа жариялануына дейін). Соңғы басылымдағы жаңа материалдар туралы тарау өте қысқа. Кан криптография және криптография тарихы туралы басқа да кітаптар мен мақалалар жазды. Олар жоғары бағаланады. Козачук, Владыслав, "Енигма: Неміс машинасының шифры қалай бұзылды және оны Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастар қалай оқыды", Кристофер Каспарек редакциялаған және аударған, Фредерик, МД, 1984: поляк математиктері Мариан Реевски, Ежи Рожицкий және Генрик Зигальскинің үлесіне назар аударатын Енигмаға қарсы криптологиялық күш-жігердің тарихы; мамандарға Реевскидің бірнеше техникалық қосымшалары қызығушылық тудырады. Леви, Стивен – "Крипто: Кодтарды бұзғандар үкіметті қалай жеңді – Цифрлық дәуірде жеке өмірді сақтау" (2001): криптографияның қоғамдық әдістерінің дамуы және АҚШ-тың криптографияны реттеу контексіне арналған журналистік шолу. Бұл – маңызды саяси қақтығыстың есебі. Сингх, Саймон, "Кодтар кітабы": криптография тарихына анекдоттық кіріспе. Бұл кітап Канның "Кодтарды бұзушылар" кітабының қайта жаңартылған басылымынан да жаңа материалдарды қамтиды. Жазуы анық және оқуға оңай. Криптоаналитикалық байқау жеңіп, жүлде берілді, бірақ шифрлық мәтіндерді сынап көруге әлі де болады. Бауэр, Ф. Л., "Шифрленген сырлар", бұл кітап ерекше. Бұл криптография тарихы және криптографиямен байланысты математикалық тақырыптарды талқылау. Дэвид Кан өзінің шолуында бұл тақырыпта оқыған ең жақсы кітап деп ойлаған. Бұл кітаптың екі кітабы бар, олар кезекпен беріледі. Түпнұсқасы неміс тілінде жазылған, аудармада да көрініп тұр. Кейбір таңғаларлық мазмұн бар, мысалы, президент Эдгар Гувердің Мемлекеттік хатшысы Генри Стимсон туралы талқылауда. Будианский, Стивен, "Ақылдың шайқасы": Екінші дүниежүзілік соғыстағы криптографияның бір томдық тарихы. Бұл кітап жақсы жазылған, жақсы зерттелген және жауапты. Техникалық материал (мысалы, Енигма криптоанализінің сипаттамасы) шектеулі, бірақ анық ұсынылған. Будианский, Стивен, "Код соғысшылары: ҰҚҚА-ның кодтарды бұзушылары және Кеңес Одағына қарсы құпия барлау соғысы" (Knopf, 2016): ҰҚҚА-ның кең және терең тарихы, оның әйгілі "күңкілдік культі" ондаған жылдар бойы агенттікті құпиялылықпен қаптаған. Прадос, Джон – "Combined Fleet Decoded", Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы криптографияға қатысты, әсіресе жапондық тарапқа ерекше назар аударылады. Жапондық дереккөздердегі және АҚШ-тағы жаңадан қолжетімді материалдардағы кең көлемді зерттеулерді көрсетеді. Бұрын қолжетімді емес немесе қолжетімді емес материалды қамтиды. Маркс, Лео, "Жібек пен цианид арасында: Код жасаушының тарихы", 1941–1945 (HarperCollins, 1998): Ұлыбританияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы арнайы операциялар бөлімінде код жасау және оны бұзу туралы күлкілі, бірақ ақпараттық есеп. Мунди, Лиза, "Код қыздары" (Hachette Books, 2017): Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және соғыс кезінде АҚШ-тың криптологиялық жұмысына шақырылған мыңдаған әйелдердің кейбіреулерінің есебі, соның ішінде Элизабет Смит Фридман және Агнес Мейер Дрисколл сияқты жетекші сарапшылар, Женевьева Гротжан Файнштейн және Энн Зелингер Каракристи сияқты аз танымал, бірақ ерекше үлескерлер және басқалар, және әйелдер соғыста стратегиялық айырмашылықты қалай жасады. Ярдли, Герберт, "Америкалық қара бөлме", Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін АҚШ-тың кодтарды бұзуы туралы 1931 жылғы классикалық есеп; және "Қытайлық қара бөлме: Тыңшылықтағы оқиға", Ярдлидің Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары қытай үкіметімен жұмысы туралы. Ярдлидің әстеулеуге бейімділігі белгілі, сондықтан осы кітаптардағы кейбір материалдар сенімді емес. "Америкалық қара бөлме" Ярдли басқарған Нью-Йорк операциясы Мемлекеттік хатшы Генри Л. Стимсон және АҚШ армиясы тарапынан "джентльмендер бір-бірінің поштасын оқымайды" деген себеппен жабылудан кейін жазылған.
Көркем әдебиет
Нил Стивенсон – Cryptonomicon (1999) Екінші дүниежүзілік соғыста кодтарды бұзған адамдардың оқиғалары және олардың қазіргі ұрпақтары. Эдгар Аллан По – "Алтын жәндік" (1843) Ерекше мінезді адам ежелгі пергаментті табады, онда шифр жазылған. Оны шешкен кезде көмілген қазына табылады. Қарапайым шифрды шешу әдісі туралы кең мәлімет берілген. Сэр Артур Конан Дойл – "Билеушілер". Холмс хабарламалар қалдырылған бір іске қатысады. Олар алмастыру шифрында жазылған, Холмс оны тез түсінеді. Шифрды шешу істі шешуге көмектеседі. Кен Фоллетт – "Ребекканың кілті" (1980), Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі тыңшылар романы, мұнда кейіпкерлер кітап шифрын бұзуға тырысады, уақыт өте келе жағдай шиеленіседі. Клиффорд Б. Хикс – "Алвиннің құпия коды" (1963), криптография мен криптоанализ негіздерін таныстыратын балалар романы. Роберт Харрис – "Enigma" (1995) Романның бір бөлігі Ұлыбританияның Блетчли Парктегі Екінші дүниежүзілік соғыстағы кодтарды бұзу орталығында өтеді. Ари Джульс – "Tetraktys" (2009) Классикалық білімді криптографқа айналған адам ежелгі Пифагор культіне қарсы күреседі. Бұл романды RSA Labs бас ғылыми қызметкері жазған. Дан Браун – "Digital Fortress" (1998), триллер NSA криптология бөліміне терең бойдайды, оқырмандарға код бұзудың қазіргі заманғы және технологиялық көзқарасын ұсынады. Макс Эрнандес – "Thieves Emporium" (2013), криптография толыққанды екі жақты анонимді байланысты мүмкін етсе, әлем қалай өзгеретінін зерттейтін роман. Техникалық тұрғыдан дұрыс құжат, криптографияның әсерін NSA емес, қарапайым азаматтардың көзқарасынан көрсетеді. Барри Эйслер – "Fault Line" (2009) Киберкеңістікті тоқтатуға қабілетті бағдарламалық жасақтаманы (криптовирусология саласындағы) ұстауға жасалған шапқыншылық туралы триллер.