Ллано Эстакадо: Тарихы, Географиясы және Экономикасы
Llano Estacado
Ллано Эстакадо – Техас пен Нью-Мексикодағы үлкен жазық. Атының мағынасы «қадаланған жазық» немесе «қоршалған жазық» деп аударылады. Тарихы, географиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ллано-Эстакадо (ˈʝano estaˈkaðo), кейде ағылшын тілінде «Стакидті жазықтар» деп аударылатын, АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы Шығыс Нью-Мексико және Солтүстік-Батыс Техастың бір бөлігін қамтитын аймақ. Солтүстік Америка құрлығындағы ең ірі үстірттердің (таулық жазықтардың) бірі.
The Llano Estacado (ˈʝano estaˈkaðo), sometimes translated into English as the Staked Plains, is a region in the Southwestern United States that encompasses parts of eastern New Mexico and northwestern Texas. One of the largest mesas or tablelands on the North American continent,
Атау беру
Испанша Ллано Эстакадо атауы көбінесе "Қазық тіккен жазық" деп түсіндіріледі, бірақ "қамалданған" немесе "қоршалған жазық" деген ұсыныстар да болды, онда атау жазықтың шығыс, солтүстік және батыс шетіндегі тік жарлы қабаттардан шыққан болар еді. Лезервуд Франсиско Коронадо және басқа еуропалық саяхатшылардың батыс шекарадағы Мескалеро қырқасын "қазықтар, бекіністер немесе қоршаулар" сияқты сипаттағанын жазды, бірақ испан тіліндегі түпнұсқа мәтінді келтірмейді. 1859 жылғы қазан айында шығыстан батысқа қарай өтіп кеткен Альберт Ричардсон "Миссисипиден әрі" (1867) еңбегінде: "Ежелгі мексикалықтар осы кең шөл дала арқылы жол көрсету үшін қазықтар тіккен, содан осылайша оның аты пайда болды", - деп жазды. Басқа көздерде "қазықтар" деп ешқандай ерекшелігі жоқ жазықтағы жолдарды белгілеу үшін қолданылған, көбінесе тас, сүйек және сиырдың нәжісінен жасалған үйінділерді білдіреді. "Нью-Мексиконың жер-су аттары" кітабында айтылғандай, кейбір ғалымдар "қазықтар" сөзі жазықтарды көлемді жайған юка өсімдіктеріне сілтеме жасайды деп болжайды. Лезервуд "Техас анықтамалығында" мұндай жол көрсеткіштер атаудың шығу тегін түсіндіруге мүмкіндік береді дейді, бірақ "саяхатшылардың жартастар мен қазықтарды салыстыруы геологиялық шығу тегін дәлелдеу үшін көбірек сенімділік береді". "Техас жол бойы геологиясында" геолог Дарвин Спиринг де этимологияға геологиялық шешімді басымдықпен қарастырады:
The Spanish name Llano Estacado is often interpreted as meaning "Staked Plains", although "stockaded" or "palisaded plains" have also been proposed, in which case the name would derive from the steep escarpments on the eastern, northern, and western periphery of the plains. Leatherwood writes that Francisco Coronado and other European explorers described the Mescalero Ridge on the western boundary as resembling "palisades, ramparts, or stockades" of a fort, but does not present the original Spanish. In Beyond the Mississippi (1867), Albert D. Richardson, who traversed the region from east to west in October 1859, wrote that "the ancient Mexicans marked a route with stakes over this vast desert, and hence its name." Other sources refer to "stakes" used to mark routes on the featureless plain, often meaning piles of stone, bone, and cow dung. According to Place Names of New Mexico, others have speculated that "stakes" refers to the yucca plants that dot the plains. Leatherwood opines in the Handbook of Texas that such way markers could plausibly explain the origin of the name, but that the "comparison of cliff formations and palisades made by explorers argues more convincingly for the geological origin". In his Roadside Geology of Texas, Geologist Darwin Spearing also prefers the geological solution to the etymology:
Геология
Огалала формациясы – Миоцен дәуірінде көтерілген Таулы Жыныстардың шығысына қарай жиналған шөгінділердің үшбұрышты денесі, осының нәтижесінде пайда болған аллювиалды жайылмалар "Гангпланк" деп аталады.
The Ogallala Formation is a wedge of sediments built up eastward of the Rocky Mountains as they were uplifted in the Miocene, with the consequent alluvial fans referred to as the "Gangplank".
Экономика
Ллано Эстакадоның экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығымен байланысты, түрлі дақылдар егіліп, мал шаруашылығы дамыған. Ллано Эстакадода мұнай мен газ өндірісі де кең таралған. Бұрынғы кездегі артық су пайдалану салдарынан кейбір шаруалар құрғақ егіске қайта оралып, нәтижесінде жаңбыр суы плаяларға аз жетіп қалды. "Аймақта өндірілетін мақта, аспан, жүгері, бидай, жер жаңғағы, күнбағыс, жүзім, көкөністер және мал дүниежүзіне таралады. Олардың аймағымызға тигізетін экономикалық әсері миллиардтаған долларды құрайды, ал судың қолжетімділігі – агробизнес экономикасына әсер ететін маңызды фактор". Ллано Эстакадодағы ең маңызды экономикалық қозғаушы күштердің бірі – энергия өндірісі, аймақ Пермь алабымен байланысты мұнай мен табиғи газ өндірісінде айтарлықтай белсенділікке ие. Сонымен қатар, Ллано Эстакадода күн және жел электр станцияларының саны артып, аймақтың құрғақ және желді климаты жаңартылатын энергия өндіру үшін қолайлы жағдай жасады.
The economy of the Llano Estacado is predominantly agricultural, with farming of various crops prevalent, as is cattle ranching. Oil and gas production is also prevalent on the Llano Estacado. Overuse of the aquifer in the past has persuaded some farmers to return to dryland crops, leading to less rainwater reaching the playas. "Cotton, grain sorghum, corn, wheat, peanuts, sunflowers, grapes, vegetables, and cattle produced in the region literally go around the world. Their economic impact on our area is in the billions of dollars and the availability of water is a key factor influencing the region's agribusiness economy." One of the largest economic drivers on the Llano Estacado is in energy production, with the region experiencing significant activity for producing oil and natural gas associated with the Permian Basin. Additionally, solar and wind farms have proliferated on the Llano Estacado due to the region's dry and windy climate making it a favorable location for the production of renewable energy.
Танымал мәдениетте
2020 жылы "The Panhandlers" тобының "West Texas In My Eye" әнінде "Where the Llano Estacado rises up to meet the sky/I ain't crying, that's West Texas in my eye" деген сөздер кездеседі. Мария Долорес Гонсалес Ллано Эстакадодағы өмірі туралы көркем емес естелік жазды, ол "Жел тегершігінің үстінде: Мен мәңгілікке дейін көре аламын" деп аталады. Бұл аймақ "Old Crow Medicine Show" тобының "Sweet Amarillo" әнінде де еске алынады. Немец жазушысы Карл Майдың бірнеше туындылары Ллано Эстакадода өтеді, алайда бұл аймақ құмды шөл ретінде сипатталған, онда қауіпсіз бағыттарды көрсететін үлкен тіректер орнатылған. Көбінесе қайта оралатын драмалық сюжеттер жол тонаушылардың тіректердің кейбір бөліктерін қайта орнатуымен байланысты, соның салдарынан жол айналып өту кенеттен терең шөлге соқтырады, ал адасқан саяхатшылар сусыз қалып, әлсізденіп, ауырып, тіпті өледі де, соңында оңай олжаға айналады.
The 2020 song "West Texas In My Eye" by The Panhandlers features the lyrics, "Where the Llano Estacado rises up to meet the sky/I ain't crying, that's West Texas in my eye." María Dolores Gonzales wrote a creative nonfiction memoir about her time in Llano Estacado, called Atop the Windmill: I Could See Forever. The region is mentioned in the song “Sweet Amarillo” by the band Old Crow Medicine Show. Several works of German author Karl May are set in the Llano Estacado, although the area is described as a sand desert, featuring large stakes marking safe routes. Recurrent dramatic subplots revolve around highwaymen reinstalling some sections of stakes, so the detour would abruptly end in the deep desert, and mislead travelers would run out of water, getting weak, sick or even dead, and eventually making an easy prey.