Кіріспе

Моенкопи формациясы – АҚШ-тың Нью-Мексико, Солтүстік Аризона, Невада, Оңтүстік-Шығыс Калифорния, Шығыс Юта және Батыс Колорадо штаттарында тараған геологиялық құрылым. Аризона штатында бұл бірлік топ ретінде қарастырылады. Колорадо үстірті мен Таулы-Аралық аймақтың бөлігі болатын бұл қызыл құмтас шамамен 240 миллион жыл бұрын, төменгі және орта триас кезеңдерінде қалыптасқан.

Тергеудің тарихы

Бұл формацияның белгіленген типтік орны жоқ. Ол 1901 жылы Уордтың Гранд-Каньон аймағындағы Моенкопи-Вош өзенінің сағасындағы жергілікті құрылымды зерттеу нәтижесінде аталған. 1917 жылы Грегори Аризона штатының Коконино округіндегі Таннер Кроссингтен шамамен 8 шақырым төмендегі Кіші Колорадо каньонының қабырғасында «қосалқы» типтік орнын анықтады. Ұлы Алапта Баслер мен Рисайд 1921 жылы Рок-Каньон конгломератын, Виржин тасын және Шнабкайб тақтасын сипаттап, атады. Солт-Крик (кейін Упатки және Моки мүшелерімен алмастырылды) және Холбрук мүшесі 1922 жылы Хагердің Қара Меса алабында табылып, аталды. Синбад әктас мүшесі 1928 жылы Гиллули мен Рисайд Парадокс алабында аталды. Уильямс пен Грегори 1947 жылы Алаңдық шөгінді провинциясындағы Тимповеап мүшесін атады. Вупатки мүшесі алғаш рет Алаңдық шөгінді провинциясында қолданылды, ал оның жасы МакКидің 1951 жылғы зерттеулері бойынша ерте және орта триасқа қарай өзгертілді. Робек 1956 жылы, ал Кули 1958 жылы контактілерді қайта қарады. Тендерфут, Али Баба, Севемуп және Париотт мүшелері 1959 жылы Шоумейкер мен Ньюманның Писеанс және Уинта алаптарында аталды. Стюарт 1959 жылы Хоскинни мүшесін Қара Меса және Парадокс алаптарына жатқызды. Шелл мен Йочелсон 1966 жылы контактілерді қайта қарады. Блэки 1974 жылы Парадокс алабы мен Алаңдық шөгінді провинциясындағы Қара Айдаһар, Торри және Муди каньоны мүшелерін атады. Уэльш және басқалар 1979 жылы контактілерді тағы да қайта қарады. Кицке 1988 жылы биостратиграфиялық деректерді пайдаланып, жасын ерте және орта триасқа өзгертті. Антон Чико мүшесі Пало-Дюро алабында анықталды, ал аймақтық шектерін Лукас пен Хант 1989 жылы белгіледі. 1991 жылы Лукас пен Хейден аймақтық шектерін қайта белгіледі. 1991 жылы Лукас, 1994 жылы Спринкель, 1995 жылы Хинце мен Аксен, содан кейін Хунтон және басқалар шолуды аяқтады.

Сипаттама

Моенкопи жұқа қабатты құмтас, сазтас және тақта тастан тұрады, Капитолий рифі аймағында әк тасқа да кездеседі. Оның ерекше белгісі – терең қызыл түсі, көлбеу беткейлер мен жатақтарды құрайды. Шөгінді ортасы шығыс жағындағы өзен арналары мен су тасқыны алқаптарының шөгінділерінен бастап, Седар Меса аймағындағы тасқындық саздықтарға дейін, ал Капитолий рифінде дельталық құмтастар мен жағалау теңіз әктастарына дейін өзгеріп отырады. Неваданың шығысы мен Ютаның солтүстік-батысында қалыңдығы күрт артып, кейін Вудсайд, Тайнс және Махогани формацияларына ауысады. Жалпы шөгінді ортасы – тегіс, ерекше белгісі жоқ жағалау жазығы арқылы теңізге қарай бағытталған баяу ағысты өзендер. Төменгі рельеф теңіз деңгейінің өзгеруіне немесе тіпті толқындарға байланысты жағалаудың үлкен қашықтыққа жылжуын қамтамасыз етті. Қалыңдығы шығыстағы Ункомпагре таулы аймағына қарсы қауырсын сияқты жұқа қабаттан бастап, оңтүстік-батыстағы Ютада айтарлықтай қалыңдайды. Парадокс алабында қалыңдығы әртүрлі: тұзды антиклиндердің жоталарында Моенкопи жұқа немесе тіпті жоқ, ал сәйкес синклиндерде қалың қабаттарға жетеді. Моенкопи палеозойлік қабаттардың үстіне және Чинл формациясы Моенкопидің үстіне сәйкессіз жатады. Екі сәйкессіздік те жергілікті бұрыштық сәйкессіздіктер болып табылады. Төменгі сәйкессіздік аймақтық Tr1 сәйкессіздігімен, ал жоғарғысы аймақтық Tr3 сәйкессіздігімен сәйкес келеді. Tr1 сәйкессіздігі кем дегенде 20 миллион жылдық үзілісті, ал Tr2 – шамамен 10 миллион жылдық үзілісті көрсетеді.

Птериоморфия

Моенкопи формациясынан табылған птериоморфтар Тұқым Түрлер Орналасу Мүше Материал Ескертулер Суреттер Bakevellia B. cf. exporrecta Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Көптеген үлгілер. B. costata Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Көптеген сол жақ қабықшалар. Оң жақ қабықшалардың жоқтығы "әр түрлі күмбезді қабықшалардың гидродинамикалық бөлінуіне немесе әлсіз кальцификацияға" байланысты болуы мүмкін. Eumorphotis E. venetiana Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі 18,3 мм ұзындығы және 21,7 мм биіктігі бар бір сол жақ қабықша. E. ericius Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Қабықшасы бар бірнеше үлгі. Анисиандық Pseudomonotis beneckei мүмкін туыс түр. E. virginensis Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бірнеше фрагментті үлгілер. E. cf. multiformis Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бір толық емес сол жақ қабықша. Leptochondria L. nuetzeli Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі "Бір бунақты үлгі және шамамен 50 оқшауланған сол жақ қабықша", барлығының сыртқы қабық қабаты сақталған. L. curtocardinalis Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бірнеше үлгілер. Modiolus M. sp. Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі 6,5 мм ұзындығы және 4,3 мм биіктігі бар бір оң жақ қабықша (USNM 543477). Қабықшаның ішкі жағы белгісіз. USNM 543477 Ресейдің кейінгі Грисбахиан кезеңінен және Австралияның ерте Перм кезеңінен табылған "Modiolus" sp. және Promytilus homevalensis-ке ұқсас. Parallelodon P.? aff. beyrichii Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Екі оң жақ қабықша. Promyalina P. putiatinensis Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Көптеген орташа өлшемді үлгілер, көбінесе сыртқы қабық қабаты бар, бірақ әртүрлі дәрежеде эрозияға ұшыраған. Pernopecten P.? sp. Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі 27 мм ұзындығы және 27,6 мм биіктігі бар бір сол жақ қабықша.

Гетероконхиялар

Моенкопи формациясынан табылған гетероконхтар Тұқым Түрлер Орналасу Мүше Материал Ескертулер СуреттерArcomyaA.? с. Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Екі тас қалып. HeminajasH.? cf. balatonisОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бірнеше мысал. Мүмкін, Neoschizodus thaynesianus түріне жатады. MyoconchaM. cf. planaОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бірнеше мысал. Дорсальды және вентральды жиектерінің үлкен айырмашылығына байланысты голотиптен сәл өзгеше. NeoschizodusN. laevigatusОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бір сол жақ қабықша. N. praeorbicularisОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бір тас қалып. PermophorusP. triassicusОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бірнеше мысал (тас қалыптар). PleuromyaP. primaОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бір тас қалып. Тұқымның ең ерте мысалы. ProtopisP.? aff. waageniОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі 10 мм-ден ұзын және 10 мм-ден биік бір сол жақ қабықша. SementiconchaS. recuperatorОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі 119 тас қалып. TrigonodusT. cf. orientalisОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бірнеше мысал. T. cf. sandbergeriОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бірнеше мысал. UnicaridumU.? с. Оңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Бір сол жақ қабықша. Субэллиптикалық пішіні және умбоның орталық бөлігінің сәл ойыс болуына байланысты Unicaridum-ға жатқызылған. UnionitesU.? fassaensisОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Үш тас қалып. U.? canalensisОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Төрт тас қалып. U.? cf. borealisОңтүстік-батыс Юта Виргин әктас мүшесі Көптеген мысалдар. Мысалдар Шығыс Гренландиядағы Грисбахиан U. borealis-ке ұқсас, бірақ типтік материал нашар сақталған, бұл жарияланған мысалдармен салыстыруды қиындатады.

Омыртқалы жануарлар

Моенкопи формациясынан әр түрлі омыртқалы жануарлардың қазба қалдықтары сипатталған, негізінен солтүстік Аризонаның Вупаки және Холбрук қабаттарынан. Базальдық омыртқалы жануарлардың ішінде тұщы су гибодонт акулалары, зелаканттар және өкпелі балықтар бар. Темноспондиль амфибиялары – фаунаның кең таралған компоненті. Темноспондильдерге Эоциклотозавр, Квазициклотозавр, Веллезавр, Вигилиус және Косгриффиус жатады. Ринхозавр Аморринх белгілі, бірақ сирек кездеседі. Анизодонтозавр – тек бірнеше тісті жақтары ғана белгілі, құпия жәндік. Попозауроидты архезавр Arizonasaurus біршама толық сақталған қаңқасымен және көптеген оқшауланған материалдар арқылы белгілі. Дицинодонттардың іздері мен денесінің фрагменттері белгілі. Wupatki қабатында Cheirotherium және Rhynchosauroides іздері жиі кездеседі.