Кіріспе

Чаттерис ( /tʃ//æ//t//ə//r//ɪ//s/) – Англияның Кембриджшир графтығындағы Фенланд ауданындағы базар қаласы және азаматтық приход. Қала Солтүстік-Шығыс Кембриджшир парламенттік округінде орналасқан. Чаттерис приходы 6,099 гектарды құрайды және тарихының көп бөлігінде Фенс жазығының көтерілген аралы болған. 1086 жылғы «Домсдей кітабында» еске алынған қалада неолит дәуірінен бергі қоныстану орындарының іздері табылды. 18-19 ғасырлардағы бірнеше өрттен кейін, қаланың көптеген үйлері кеш Виктория дәуірінде салынған, ал приход шіркеуінің мұнарасы – орта ғасырлық ғимараттың жалғыз қалдығы. 17 ғасырда басталып, 19 ғасырда аяқталған Фенс жазығын кептіруден кейін, қала экономикасы ауыл шаруашылығы мен оған байланысты салаларға негізделген. Кембридж, Хантингдон және Питерборо қалаларына жақын орналасқандықтан, қала қалалық аймаққа айналды. 2021 жылғы Ұлыбритания халық санауы бойынша қаланың халқы 11,011 адамды құрады.

Топонимия және ерте тарихы

Чаттерис атауы, әдетте, кельт тіліндегі Cedrid сөзінен туындаған, онда Ced – орманды, ал Rid – өткелді білдіреді. Алайда, ол "cader" сөзінен, яғни төбедегі бекініс деген мағынадан да шыққан болуы мүмкін, бұл жақын жердегі Stonea лагеріне ұқсас орынды көрсетеді. Қала "Соңғы сот кітабында" "Cetriz" және "Cateriz" деп тіркелген. Аймақта неолит, қола және темір ғасырларына жататын қоныстардың археологиялық дәлелдері табылды, ал Чаттерис Фенлендтегі жалғыз тік тұрған неолиттік шекаралардың бірі саналады. Саксон дәуірінен қалған іздер жақсы сақталмаған, бірақ 679 жылы Эллидің Этельтритінің капелланы Хунна Бал төбесінде шіркеу салған. Аңыз бойынша, Чаттерис Будиканың римдіктерден қашқан соңғы панасы болған. Брикстан 1115 жылы монастырьға кіріп, монах болып оқуға түскен ер адам еді. Бірақ ол ұрлыққа айыпталып, Лондонға қамауға алынды. Аңызға сүйенсек, бір түні ол түс көріп, Әулие Этельдреда оған келе жатқанын көрді. Мінеки, бір керемет оқиға болып, оның ауыр тізбектері түсіп, ол босады. Оянғаннан кейін, бұл оқиғаның шындыққа айналғанын және тізбектерден босағанын көрді. Генрих I-нің әйелі, Шотландияның Матильдасы осы керемет туралы естіп, оның қылмыскер немесе ұры емес екеніне көз жеткізді, кешірім хаты берді және оны бос адам деп жариялады. Орта ғасырларда қаланың басты орталығы Chatteris Abbey болды. Бұл 980 жылы Эднот кіші патшаның қызы Эльфвин немесе Альфвен үшін салынған шағын бенедиктин әйелдер монастыры еді және "Соңғы сот кітабында" аталған сегіз монастырьдың бірі болды. Chatteris Abbey-дің алғашқы әйел аббасы Эдноттың әпкесі Эльфвин болды. Монастырь өмір бойы басқа монастырьлармен салыстырғанда салыстырмалы түрде кедей болды, себебі патшалық қолдаудың жетіспеуінен және оның салдарынан ондықтан түсетін кірістің аздығынан. Осының нәтижесінде, монастырьлардың таратылу кезіндегі бірінші толқында бұзылмай қалды, бірақ 1538 жылы патшаның комиссарларына тапсырылды, сол кезде онда он бір монах қалған еді. Осы кезде он төрт жергілікті отбасы монастырь шіркеуін қалыпты шіркеу ретінде пайдаланған, бірақ бұл оны бұзудан сақтамады, оның орнына олар жақын жердегі Әулие Петр және Әулие Павел шіркеуіне көшірілді. Олардың арасындағы қашықтық аз болғандықтан, приход шіркеуі монастырь шіркеуі болуы мүмкін деген болжам бар, бірақ Клэр Брейдің "Чаттерис аббатшылығының картотекасы" бұл идеяны жоққа шығарып, тарихи құжаттар екі бөлек шіркеуді анық көрсетеді дейді. Монастырь ғимараттарының бір бөлігі Парк-хаус деп аталатын сарайдың құрамына кірген. Бұл 1847 жылы бұзылды және қазіргі кезде оның орны көшелер мен тұрғын үйлердің астында толығымен жоғалып кеткен, бірақ Чаттеристің "Парк көшелері" оның қабырғаларының шекарасын көрсетеді және бірнеше ғимараттар монастырьдан алынған тастардан салынған. 1310 жылы қаланың көп бөлігі үлкен өрттен қирады, нәтижесінде монастырь мен шіркеудің көп бөлігі жойылды, тек мұнараның негізгі бөлігі ғана сақталды.

Ерте заманауи және қазіргі заман

1706 және 1864 жылдардағы өрттер ортағасырлық және грузин сәулетінің көп бөлігін қиратты, ал қаланың тізімдегі көптеген ғимараттары Виктория кезеңінен бастап салынған. Дегенмен, қала шетіндегі жайылымдардың көп бөлігінде егістік далаларды өңдеу іздері сақталған, бірақ қазіргі құрылыс жобалары оларға қауіп төндіріп отыр. Қаланың солтүстігінен Қырық футтық арық өтеді, бұл ірі өзен Вермуйден арығы деп те аталады, ол 17 ғасырдың ортасындағы батпақтарды мелиорациялау жұмыстарымен байланысты голланд инженерінің есімімен аталған. Қаланың ескі ғимараттарының көптегені голланд сәулет стилінің ықпалында салынған. Чаттерис – базар қаласы және 1834 жылдан бері осы мәртебеге ие, бірақ бұрын қалада базар болған, ол 1808 жылы жолдардың нашарлығына байланысты тоқтатылған. Әр жұма сайын шағын базар өткізіледі. Бичинг балтасынан кейін Чаттерис теміржол станциясы, бұрын Ұлы Шығыс теміржолының Сент-Айвс тармағында орналасқан, 1967 жылдың наурыз айында жабылды. Станция ғимараттары қазір сақталмаған.

География

Чаттерис Хантингдон, Сент-Айвс, Питерборо, Марш және Эли қалаларының арасында, Фен аймағының ортасында орналасқан. Бұл Ұлыбританиядағы ең төмен жатқан аймақ. Қаланы қоршаған жердің көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен, бірақ Феннің ең биік нүктесі (теңіз деңгейінен 36 фут) Чаттеристің қалалық округінің шекарасында орналасқан. Қаланың төңірегіндегі құнарлы топырақ негізінен ауыл шаруашылығына пайдаланылады, көптеген каналдар мен бөгеттермен кесілген, ал қаланың жанында екі ірі суару өзені бар – Қырық Фут Суары, сондай-ақ Вермуйден Суары және Он Алты Фут Суары. Чаттерис A141 тас жолындағы (Или аралы жолы деп аталады) және Эли мен Суффолкке (Иретон жолы деп аталады) бағытталатын A142 тас жолының басталу орны болып табылады. Қала сонымен қатар Кембриджке және A14 тас жолына B1050 арқылы Бар Хиллге дейін маңызды байланысқа ие. 1986 жылы қала орталығындағы көлік ағынынан тысқары айналым жасалды, бұрынғы Ұлы Шығыс темір жолының Сент-Айвс тармағының пайдаланылмаған учаскесі Марш пен Гайхирнге дейінгі A141 тас жолын салу үшін қолданылды.

Климат

Фенс аймағында метеорологиялық станциялар жоқ, бірақ Фенс шекарасындағы Кембридж қаласындағы жауын-шашын және температура туралы мәліметтер жауын-шашынның жалпыұлттық орташа көрсеткіштен төмен екенін көрсетеді. Шығыс Англияны жан-жақты зерттеу нәтижесінде, аймақтың температурасы Ұлыбританияның ең жылы бөлігі – Лондонмен шамалас болды.

Басқару

Жергілікті басқарудың ең төменгі деңгейі – Чаттерис қалалық кеңесі, ол келесі сайлау округтерінен тұрады: Бёрч; Слейд Лод; Миллз және Венне. Қаланы Фенланд аудандық кеңесі де басқарады. Қала Солтүстік-Шығыс Кембриджшир парламенттік округінің құрамына кіреді, оның Парламент мүшесі қазіргі таңда консерватор Стив Барклей. Тарихи тұрғыдан қала Эли аралының бөлігі болып келген, бұрын Эли епископының секулярлық юрисдикциясына бағынышты болған, бірақ 1837 жылғы Эли бостандық актісімен бұл билік тоқтатылды. 19-шы және 20-шы ғасырлардағы түрлі өзгерістерден кейін, Англияның жергілікті басқару комиссиясының ұсынымдарымен 1965 жылдың 1 сәуірінде аймақтың көп бөлігі Кембриджшир және Эли аралын құру үшін біріктірілді. 1972 жылғы жергілікті басқару заңынан кейін Чаттерис 1974 жылдан бері Кембриджшир округтік кеңесінің құрамына кіреді.

Демография

2011 жылғы Ұлыбритания халық санағы бойынша Чаттеристің халқы 10 453 адамды құрады. Бұл 2001 жылғы көрсеткіштен 1163 адамға артық, онда 3809 шаңырақта 8820 адам тұрды, ал әр шаңырақтағы орташа адам саны 2,31 адамды құрады. 2001 жылғы санақ мәліметтері бойынша, қала тұрғындарының 98,9 пайызы ақ нәсілді адамдар еді.

Денсаулық сақтау

Чаттерис қаласында Джордж Клэрдің жалпы медициналық практикасы және The Hollies тіс емханасы қызмет көрсетеді.

Музыка

2005 жылы британдық инди-топ Half Man Half Biscuit, "The Trumpton Riots" және "Dickie Davies Eyes" әндерімен ең көп танылған, "For What Is Chatteris" атты әнін марапатталған Achtung Bono альбомына қосты. Ән қаланың артықшылықтарын жырлап, жақыныңыз болмағанда әлемдегі ең жақсы орынның қанағаттандырмайтынға айналуын көрсетеді: "маңызсыз Chatteris / сіздің қатысуыңызсыз". Ән туралы жаңалық 2005 жылдың қыркүйегінде, альбомның ресми шығуына бір ай қалғанда "Cambridgeshire Times" және "Peterborough Evening Telegraph" газеттерінде жарияланды.

Спорт

Фен-шаңғыға сырғанау бұрын өте танымал болған. 1823 жылы Джордж Крюкшанк салған суретте конькимен сырғанау жарысының фонында Висбех жаттықтырушысы бейнеленген. Қаланың футбол клубы, Chatteris Town, 1920 жылы құрылған және қазіргі уақытта Кембриджшир футбол ассоциациясының округтік лигасының Кершоу премьер-дивизионында ойнайды. Қалада 1879 жылы құрылған Чаттерис крикет клубы да бар. Клубтың бес ересектер командасы және төрт жасөспірімдер командасы бар, олар Фенланд және Кембриджшир лигаларында бәсекелеседі. Чаттерис КК 2008 және 2009 жылдары Сент-Иво апта ортасындағы лигасының жеңімпазы атанды, екі маусымды да жеңіліссіз аяқтады. Қалада боулинг клубы мен теннис клубы (St Peters) да бар. Chatteris Airfield солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, ол негізінен парашютпен секіру үшін пайдаланылады және Солтүстік Лондон парашют орталығының базасы болып табылады. Әуежайда авиациялық мектеп те орналасқан. Қалада жеке меншіктегі және үш сенімді тұлға басқаратын, тіркелген қайырымдылық қоры бар "Императрица" бассейні бар. Ол клуб мүшелеріне ашық, жеке жалдауға немесе топтық сабақтарға брондауға болады. Бұл жерде 2008 жылы жетістікке жеткен Chatteris Kingfishers жүзу клубы орналасқан, олар 2009 жылғы "Cambs Cup" жарысының бірінші лигасына қатысады. Қалалық кеңес 1990 жылдан бері қоғамдық бассейн мен демалыс орталығын салу жоспарларын ұсынып келеді, бірақ олар әлі мақұлданбаған. Үкіметтің BSF бағдарламасы аясында Cromwell Community College-ті дамыту жоспарларында демалысқа арналған маңызды жабдықтар қарастырылған, олардың 2010 жылы басталуы күтілуде. 2013 жылы Cromwell Community College аумағында жаңа спорт залы ашылды.

Медиа

Жергілікті жаңалықтар мен телебағдарламаларды BBC East және ITV Anglia ұсынады. Телевизиялық сигналдар Сэнди Хит теледидар таратушысынан алынады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Cambridgeshire, Heart East және Greatest Hits Radio East. Қалаға Fenland Citizen және Cambs Times газеттері қызмет етеді.

Қоғамдастық іс-шаралар мен іс-шаралар

Қала жыл сайынғы Рождестволық жарықтармен танымал, олар толығымен қауымдық қайырымдылық көмегімен қаржыландырылады және BBC Look East бағдарламасында көрсетілген. 2008 жылы ортағасырлық тақырыптағы тарихи фестиваль қаланың дәстүрлі фестиваль аптасын алмастырды. Қалада волонтерлер басқаратын мұражай бар, онда жергілікті тарих, Фенс аймағы, Виктория дәуірі және теміржолдар туралы бірнеше тұрақты көрмелер ұсынылған. Чаттеристе скаут клубы, армия кадеттері және жастар футбол командасы бар. Чаттеристе таңғы және кешкі Әйелдер институты бар, олар екеуі де Король Эдуард орталығында жиналады, сондай-ақ жергілікті өрт сөндіру станциясында жиналатын Ротари клубы да бар. 2012 жылдан бері Чаттеристе Үшінші жас университетінің (U3A) филиалы жұмыс істейді, ол толық жұмыспен қамтылмаған адамдарға арналған, Король Эдуард орталығында ай сайын өткізілетін бас жиналыста баяндамалар жасалады, сонымен қатар түрлі 20-дан астам қызығушылық топтары бар. Жыл бойы көптеген саяхаттар мен театрға бару ұсынылады. Chatteris in Bloom – қаланың жыл сайынғы "Anglia in Bloom" конкурсына қатысуын ұйымдастыратын қайырымдылық қоры. Чаттерис 2017, 2018, 2019, 2022 жылдары ең жоғары алтын наградасын жеңіп алды, ал 2023 жылы Хантингдонмен бірлесіп "Anglia in Bloom" конкурсының жеңімпазы атанды. Қалада 1882 жылы құрылған, Шығыс Англия қола оркестрлер қауымдастығында өнер көрсететін қола оркестрі бар.

Атақты тұрғындар

Эрик Бун, боксшы; 1938–1944 жылдары Ұлыбританияның жеңіл салмақтағы чемпионы. Джордж Уильям Бердет Клэр, Виктория кресімен марапатталған, дәрігерлер кабинеті оның құрметіне аталған. Сэр Джордж Герберт Фаррар, Оңтүстік Африка тау-кен өнеркәсібінің магнаты, саясаткер және әскери қызметкер. Джон Перси Фаррар, ағылшын солдаты және альпинист. 1917–1919 жылдары Альпілік клубтың президенті және Эверест тауы комитетінің мүшесі. Джон Данн Гарднер, парламент депутаты және жер иесі, Чаттерис үйінде тұрған. Дейв Бой Грин, боксшы. Доминик Мохан (бұрынғы тұрғын), The Sun газетінің бұрынғы бас редакторы. Джо Перри, снукер ойыншысы. Жозеф Растон, инженер және парламент депутаты. Линдсей Шиллинг, Корольдік опера театрының бас тромбонисі.