Кіріспе

Hiram Leong Fong (1906 жылғы 15 қазан – 2004 жылғы 18 тамыз) – Гавайи штатынан шыққан американдық кәсіпкер, заңгер және саясаткер. Қантондық иммигрант, қант плантациясында жұмыс істеген адамның ұлы ретінде дүниеге келген Фонг, 1959 жылдан 1977 жылға дейін қызмет еткен алғашқы қытай-американдық және алғашқы азиялық-американдық АҚШ сенаторы болды. 1964 жылғы Республикалық Ұлттық Конвенцияда Фонг өзінің партиясының АҚШ Президентіне кандидаттығына делегаттардың дауысын алған алғашқы азиялық-американдық азамат болды. Сенатта Фонг азаматтық құқықтар заңнамасын және иммиграцияға этностық тосқауылдарды жоюды қолдады.

Ерте өмір және білім

Фонг Оаху аралындағы Гонолулу қаласының Калихи ауданында 11 баланың жетіншісі болып дүниеге келді. Фонг жергілікті мемлекеттік мектептерде оқып, 1924 жылы МакКинли орта мектебін бітірді. 1930 жылы Гавай университетінің Маноа бөлімшесін, ал 1935 жылы Гарвард заң мектебінен заңгер мамандығы бойынша диплом алды.

Заңгерлік және әскери мансап

Гавайиге оралғаннан кейін Фонг Гонолулу қалалық прокуратура кеңсесінде жұмыс істеді. 1938 жылы Фонг жеке құқықтық тәжірибе ашып, "Фонг, Михо, Чой және Робинсон" фирмасын құрды. 1942 жылы ол өзінің есімін "Хирам" деп өзгертті.

Аумақтық саясат

Сол жылы ол өзінің заң кеңсесін құрды, Фонг сайлау арқылы саяси өмірге Гавайи аумақтық өкілдер палатасының мүшесі ретінде қатысты, онда ол 1948 жылдан 1954 жылға дейін палата спикері болды. Осы кезеңде ол Гавайиді штат етіп жариялау үшін күрестегі жетекшілердің бірі болды. Аумақтық заң шығарушы ретінде Фонг 1952 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияға делегат ретінде қатысты. Гавайидегі Демократиялық партия Гавайи аумақтық заң шығарушы органындағы Республикалық партияның ықпалын күшпен тоқтатып, көптеген республикалық өкілдерді сайлауда жеңіске жеткізген соң Фонг зейнетке шығуға мәжбүр болды. Заң шығарушы органнан кеткеннен кейін Фонг бірнеше кәсіпорын құрды.

АҚШ Сенаты

1959 жылы Гавайи штаты мемлекеттік мәртебе алғаннан кейін Фонг штаттың алғашқы екі АҚШ сенаторының бірі болды, ол демократ, бұрынғы танымал губернатор Орен Э. Лонгпен бірге қызмет етті. The Washington Post газетінің мәліметінше, Фонгтың саяси жетістігіне Халықаралық портовый және қойма жұмысшылары одағынан алған күшті қолдауы ықпал еткен. 1959 жылғы сайлауда Фонг демократ Франк Фазиді 52,9%-қа 47,1% есебімен жеңіп шықты. 1964 жылы Фонг демократ Томас Гиллге қарсы сайлауда 53% дауыс алып, қайта сайланды, ал Гилл 46,4% дауысқа ие болды. 1970 жылы Фонг демократ Сесил Хефтелге қарсы 51,6%-қа 48,4% есебімен тағы да қайта сайланды. 1976 жылы Фонг қайта сайлануға түспей, зейнетке шықты, ал оның орнын демократ Спарк Мацунага басты.

Партиялық саясат

Фонг 1964 және 1968 жылдары Республикалық Ұлттық Конвенцияда Гавайидің сүйікті ұлы ретінде екі рет құрметке ие болды. 1964 жылы ол Гавайи және Аляска делегацияларының дауыстарын алып, ірі партиялық конвенцияда президенттікке дауыс берген алғашқы азиялық америкалық азамат болды. Фонг бүгінгі күнге дейін Гавайиде АҚШ сенаторы қызметін атқарған жалғыз республикашыл. Фонгты жылжымайтын мүлік саласындағы даудан кейін, сол кездегі Тұрғын үй және қала құрылысы министрі Джордж В. Ромниді қорғағаны үшін көрермендер наразылық білдірді. 1960 жылы Ричард Никсон Гавайиге сапары барысында: "Американдық арман – тек арман ғана емес, ол шындыққа айналады. Хирам Фонгтың өмірі оны дәлелдейді" деді.

Азаматтық құқықтар және иммиграция

Фонг 1960, 1964 және 1968 жылдарғы Азаматтық құқықтар туралы заңдарға, сондай-ақ АҚШ Конституциясының 24-ші түзетуіне дауыс берді. Фонг 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңды қолдады және сайлау процесін қадағалаушылармен қамтамасыз ету үшін түзету ұсынды. 1965 жылы Иммиграция және ұлттықтар туралы заңды талқылау кезінде Фонг азиялықтардың көптеп келуінен АҚШ-тың мәдени үлгілерінің өзгеру мүмкіндігі туралы сұрақтарға жауап берді: «Азиялықтар АҚШ халқының оннан алты пайызын құрайды. Жапонияға қатысты, алғашқы 5 жылда шамамен 5391 адам келеді деп есептейміз. Бұл аймақтан келген адамдар халықтың 1 пайызына жетпейді. Америкаға қатысты, мәдени үлгіміз өзгере қоймас». (АҚШ Сенаты, Сот жүйесі комитетінің Иммиграция және натурализация жөніндегі кіші комитеті, Вашингтон, Д.К., 10 ақпан 1965 жыл, 71-бет, 119-бет).

Сыртқы саясат

Никсон президенттігі кезінде Фонг Вьетнам соғысын жақтады, бұл көптеген азиялық американдық сайлаушыларды ренжіткенін хабарлады.

Жеке өмірі мен мұрасы

Фонг 1938 жылы Эллин Лоға үйленді; олардың төрт баласы болды. Сенаттан зейнетке шыққаннан кейін Фонг қаржылық және құқықтық қиындықтарға тап болды, соның ішінде отбасы бизнесіне байланысты бірнеше сот процесі оны және оның әйелін 2003 жылы банкроттық жариялауға мәжбүр етті. 2004 жылдың 18 тамызында Хирам Фонг Гонолулудағы үйінде бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болды; ол 1900-жылдарда туған соңғы тірі бұрынғы АҚШ сенаторы еді. Фонг конгрегационалист дінін ұстанған және Нуану мемориалдық паркі мен жобалау бюросында жерленді.

Қағаздар

Фонгтың құжаттары 1998 жылдың тамызында Гавайи университетінің Маноа кітапханасына табыс етілді. Фонг сондай-ақ, мыңнан астам қорап, жәшік және сандықтардағы құжаттарды сақтауға және тізімдеуге қаржылық көмек көрсетті. Олардың ішінде Фонгтың конгрессмен қызметінен және саяси мансабына дейінгі, соның ішінде заң мектебіндегі жазбалары, қағаздары, фотосуреттер, бейнежазбалар мен естелік заттары бар. Жиынтыққа Вашингтон (Колумбия округі) және Гавайи кеңселерінің іс қағаздары, Пошта және мемлекеттік қызмет комитетінің (POCS) материалдары, сондай-ақ саяси сыйлықтар кіреді. Фонгтың құжаттарымен бірге шамамен 80 қорап кітап келді, олардың бір бөлігі POCS сияқты Сенат комитеттеріндегі жұмысына арналған. Кітаптардың бір бөлігі конгресс жинағына қосылды, ал көпшілігі университет кітапханасына берілді. Бұл кітаптарға сенатордың танымал қолтаңбасы қойылған сыйлық кітапшасы жасалды. 2003 жылы мұрағатшы Ди Хейзелригг бұл құжаттарды реттеді, және олар зерттеушілерге алдын ала жазылған уақытта қолжетімді.