Кіріспе

Регбиші Хендрик Эгнатиус "Наас" Бота (1958 жылдың 27 ақпанында туған) – Оңтүстік Африканың бұрынғы регби ойнаушысы, «Солтүстік Трансваал» және Оңтүстік Африка (Springboks) құрамалары үшін ойнаған. Ол 1979, 1981, 1985 және 1987 жылдары «Жылдың регбиші» деп танылды. Бота көбінесе жартылай ойыншы позициясында ойнады және қазір Оңтүстік Африканың M-Net және Supersport телеарналарында регби комментаторы болып жұмыс істейді. Сонымен қатар ол Hoërskool Eldoraigne мектебінің регби бөлімінің директоры.

Отбасы және ерте мансап

Бота Оңтүстік Африканың Шығыс Трансваал (қазіргі Мпумаланга) штатындағы Брейтен қаласында дүниеге келді және Преториядағы Хендрик Верворд атындағы жоғары мектепте оқыды. Бала кезінде Бота кәсіби бейсбол ойнауға ниеттенді және АҚШ-та спорттық стипендия алуға өтініш берді. Бота сонымен қатар мектепте крикет пен теннис бойынша өте жақсы ойнады, және кедергілермен жүгіруде де көзге түсті. Бірақ, Бота Оңтүстік Африканың 20 жасқа дейінгі регби құрамасына шақырылды, ол Претория университетінің студенті кезінде жаттықтырушылардың назарына ілікті. Осының нәтижесінде Бота 1980 жылдың 26 сәуірінде 22 жасында Wanderers стадионында (Йоханнесбург) Оңтүстік Америкаға қарсы өткен матчта Springboks командасы сапындағы алғашқы тестілік ойынын өткізді, және жартылайқорғаушы позициясында өнер көрсетті.

Регби одағы

Бота ең алдымен өте дәл (оң және сол аяқтарымен) допты тепкілеуімен танымал болды, осының арқасында 1980 жылы Бритиш Лайонз командасы Оңтүстік Африкаға келгенде британдық баспасөз оған «Қатал Тебуші» деген лақап ат қойды. Ол жоғары қысымдағы жағдайларда өте табысты дроп-гол соғу қабілетімен есте қалады, сонымен қатар регбиді жақсы түсінуімен де ерекшеленді. Бота кейде физикалық қақтығыстардан қашуы және доппен жүгірмеуі үшін сынға ұшырады, бірақ допты өте шебер ұстады және қысқа және ұзақ аралыққа дәл пас беру арқылы шабуылдық шебін жылдам қозғалта алатын. Осының нәтижесінде ол көптеген ұпай жинап, көптеген ойынға үлес қосты. Дегенмен, кейбіреулер оның қорғаныс шебінде әлсіз болғанын айтады. Бірақ Дэнни Крейвен бірде: «Маған Наасты беріңдер, мен әлемді жаулап алам!» деген еді. Бота көп жыл бойы Спрингбок регби тарихында ең көп ұпай жинаған ойыншы болып, 312 ұпай жинады. Оның көрсеткішін 2004 жылдың 17 шілдесінде Перси Монтгомери басып өтті. Алайда Монтгомери оны 50-ші матчында, ал Бота бар болғаны 28 матчта ойнағанда жеңіп шықты. Спрингбок регбиінде ойнағаннан басқа, Бота 1977 жылдан 1995 жылға дейін Солтүстік Трансвааль провинциясы үшін ойнады (ол «Blou Bulle», яғни «Көк Бұқалар» деп аталды, қазір бұл олардың ресми атауы). Осы кезеңде оның еңбегі олардың Оңтүстік Африка регбиіне үстемдік етуіне және Кьюри кубогын тоғыз рет жеңіп алуына (1979 және 1989 жылдары Батыс провинциясымен екі рет бөлісіп) ықпал етті. Сондай-ақ, ол провинцияның 128 рет капитаны болды және рекордтық 2511 ұпай жинады (соның ішінде Кьюри кубогында 1699 ұпай).

1981 жылғы турне және спорттық тыйым салулар

1981 жылы Бота Спрингбокс командасымен Оңтүстік Америкаға сапар шекті; олар Жаңа Зеландияға саяхатқа дайындық кезінде Ирландия және Франция командаларын жеңді. Жаңа Зеландияға жасалған тур бойынша қоғамдық пікір қатысты даулы болды, бірақ Бота және оның Спрингбокс командаластары регби ойынына назар аударды, бірақ Оңтүстік Африканың апартеид саясатына қарсы наразылық білдіргендердің стадионға басып кіруі және ұшақтармен ұшып өтуі сияқты әрекеттер осыны қиындатты. Оңтүстік Африка серияны 2:1 есебімен ұтылды, бірақ турдың салдары регбиден әлдеқайда кең ауқымды болды. Осы турдың тікелей нәтижесі ретінде Халықаралық Регби Федерациясы Оңтүстік Африканы 1992 жылға дейін халықаралық жарыстардан шеттетуге мәжбүр болды, осыған байланысты Бота 1986 жылы бүлікші Жаңа Зеландия кавалеры командасымен өткізілген турдан басқа, көптеген халықаралық ойындарда ойнамады. Дегенмен, ол жергілікті жарыстарда өте табысты болды: Солтүстік Трансвааль командасы сапында 15 маусым бойы 11 рет Кьюри кубогының финалына шығып, тоғыз рет жеңіске жетті (екісі ортақ жеңіс) және рекордтық 2,511 ұпай жинады.

Халықаралық мансап

Бота ойнаған кәсіби емес дәуірде регбиге ақы төлеу әрқашан даулы мәселе болды. Жақсы жалақы алғанына қарамастан, Бота кәсіби спорттан көбірек таба алатынын ойлады, сондықтан 1983 жылы американдық футбол командасы «Даллас Каубойс» шақыруымен АҚШ-қа барып, қадам соққышы ретінде өтініш білдірді. Бірақ бұл әрекет сәтті болмады, ол Оңтүстік Африкаға оралып, регби карьерасын жалғастырды. АҚШ-та жүргенде Наас «Даллас Харлекинс» командасымен регби ойнады, оны 1984 жылы АҚШ Ұлттық клубтық чемпионатына жетектеді. 1987 жылы, негізінен қаржылық мәселелерге байланысты, Бота Италияның «Рэгби Ровиго» клубына көшті, онда ол бұрынғы «Спрингбокс» командасының жаттықтырушысы Нели Смиттен жаттықтыру алды және сондай-ақ оңтүстікафрикалықтар Тито Лупини мен Герт Смалмен бірге ойнады. 6 маусым бойы Бота «Ровиго» үшін 119 ойын ойнады және команданың екі Ұлттық чемпионатты жеңуіне көмектесті (1988 және 1990 жылдары), 9 жылдық үзіліске нүкте қойды, сонымен қатар екі рет финалға (1989 және 1992 жылдары), жартылай финалға (1991 жыл) және ширек финалға (1993 жыл) жетті. Италиядағы регбиге ең құштар Ровиго қаласында Бота дәуірі әлі де жақсы есте сақталады, онда бұрынғы ойыншы Марадона/Наполи сияқты құрметке ие.

Спрингбоктарға қайта оралу

Ботаның мансабы Оңтүстік Африканың халықаралық регбиге қайта қабылдануын және әлем чемпионатының чемпионы Австралия мен Жаңа Зеландияға қарсы жеке сынақ ойындарында ойнауын көруге жете берді. Екі ойын да жеңіліспен аяқталды, содан кейін Бота Спрингбокс құрамасымен Францияға сапар шекті және 1992 жылғы 14 қарашада 34 жасында Англияға қарсы Туикенхэмде 33-16 есебімен жеңіліспен аяқтады, ол соңғы ойыны болды. Регби карьерасы барысында ол көптеген Спрингбок рекордтарын орнатты және бүгінгі күнге дейін Спрингбок құрамасының ең үздік ойыншыларының бірі саналады.

Жеке өмір

Бота Каренге үйленген, ол бұрынғы Спрингбоктар командасының спортшысы және қашықтыққа секіру бойынша рекорд иесі. Олардың үш қызы бар: Кайла (1991), Гейби (1998) және Ли-Гре (2003).

Тест матчтарының рекорды

Жоқ, қарсыластар. Нәтиже (SA 1-ші) Позиция Ұпайлары Күні Орын1. Оңтүстік Америка Ягуарлары 24–9 Fly half 12 (3 кон, 1 пер, 1 тамшы) 26 сәуір 1980 Wanderers Stadium, Йоханнесбург2. Оңтүстік Америка Ягуарлары 18–9 Fly half 14 (1 кон, 1 пер, 3 тамшы) 3 мамыр 1980 Kings Park, Дурбан3. 26–22 Fly half 6 (3 кон) 31 мамыр 1980 Newlands, Кейптаун4. Британдық Арыстандар 26–19 Fly half 10 (2 кон, 2 пер) 14 маусым 1980 Free State Stadium, Блумфонтейн5. Британдық Арыстандар 12–10 Fly half 8 (1 кон, 1 пер, 1 тамшы) 28 маусым 1980 Boet Erasmus Stadium, Порт-Элизабет6. Британдық Арыстандар 13–17 Fly half 3 (1 пер) 12 шілде 1980 Loftus Versfeld, Претория7. Оңтүстік Америка Ягуарлары 22–13 Fly half 10 (2 кон, 1 пер, 1 тамшы) 18 қазан 1980 Wanderers Club, Монтевидео8. Оңтүстік Америка Ягуарлары 30–16 Fly half 6 (3 кон) 25 қазан 1980 Prince of Wales Country Club, Сантьяго9. 37–15 Fly half 17 (4 кон, 3 пер) 8 қараша 1980 Loftus Versfeld, Претория 10. 23–15 Fly half 11 (1 кон, 3 пер) 30 мамыр 1981 Newlands, Кейптаун 11. 12–10 Fly half 12 (1 пер, 3 тамшы) 6 маусым 1981 Kings Park, Дурбан 12. 9–14 Fly half 5 (1 кон, 1 тамшы) 15 тамыз 1981 Lancaster Park, Крайстчерч13. 24–12 Fly half 20 (1 кон, 5 пер, 1 тамшы) 29 тамыз 1981 Athletic Park, Веллингтон 14. 22–25 Fly half 10 (2 кон, 2 пер) 12 қыркүйек 1981 Eden Park, Окленд 15. 38–7 Fly half 6 (3 кон) 20 қыркүйек 1981 Owl Creek Polo ground, Glenville, Нью-Йорк 16. Оңтүстік Америка Ягуарлары 50–18 Fly half 15 (6 кон, 1 тамшы) 27 наурыз 1982 Loftus Versfeld, Претория 17. Оңтүстік Америка Ягуарлары 12–21 Fly half 8 (1 кон, 2 пер) 3 сәуір 1982 Free State Stadium, Блумфонтейн 18. Жаңа Зеландия Кавалерс 21–15 Fly half (к) 17 (1 кон, 3 пер, 2 тамшы) 10 мамыр 1986 Newlands, Кейптаун 19. Жаңа Зеландия Кавалерс 18–19 Fly half (к) 14 (1 кон, 4 пер) 17 мамыр 1986 Kings Park, Дурбан 20. Жаңа Зеландия Кавалерс 33–18 Fly half (к) 21 (1 тырысу, 4 кон, 3 пер) 24 мамыр 1986 Loftus Versfeld, Претория 21. Жаңа Зеландия Кавалерс 24–10 Fly half (к) 17 (1 кон, 5 пер) 31 мамыр 1986 Ellis Park, Йоханнесбург 22. Әлемдік XV 20–19 Fly half 12 (1 тырысу, 1 кон, 2 пер) 26 тамыз 1989 Newlands, Кейптаун 23. Әлемдік XV 22–16 Fly half 14 (1 кон, 3 пер, 1 тамшы) 2 қыркүйек 1989 Ellis Park, Йоханнесбург 24. 24–27 Fly half (к) 9 (3 кон, 1 пер) 15 тамыз 1992 Ellis Park, Йоханнесбург 25. 3–26 Fly half (к) 3 (1 пер) 22 тамыз 1992 Newlands, Кейптаун 26. 20–15 Fly half (к) 10 (2 кон, 1 пер, 1 тамшы) 17 қазан 1992 Stade de Gerland, Лион 27. 16–29 Fly half (к) 11 (1 кон, 2 пер, 1 тамшы) 24 қазан 1992 Parc des Princes, Париж 28. 16–33 Fly half (к) 11 (1 кон, 2 пер, 1 тамшы) 14 қараша 1992 Twickenham, Лондон
Түсіндірме: пер = пенальти (3 ұпай); кон = реализация (2 ұпай), тамшы = дроп-гол (3 ұпай).