Кіріспе

1962 жылдан 1974 жылға дейін Гавайи штатының губернаторы

Джон Энтони Бернс (30 наурыз 1909 – 5 сәуір 1975) – американдық саясаткер. Бернс Монтана штатында дүниеге келді және 1913 жылы Гавайиге көшіп келді. Ол 1962 жылдан 1974 жылға дейін Гавайи штатының екінші губернаторы қызметін атқарды.

Ерте өмір

Джон Бернс 1909 жылғы 30 наурызда Монтана штатының Форт-Ассиннибойн қаласында дүниеге келді. Ол Энн мен Гарри Бернстің үлкен ұлы еді. Гарри Джон Бернс деп шолақтанған ол, жасөспірім шағында атын Джон Энтони Бернс деп өзгертті. Бернстің әкесі әскерде қызмет етіп, Гавайидегі Форт-Шафтерге тағайындалды, сондықтан 1913 жылы ол отбасымен Гавайиге, соңынан Калихиге көшті. Гарри Бернс төрт баланың жауапкершілігіне шыдамай, 1919 жылы отбасын тастап кетті. Бернстің анасы Триплер әскери медициналық орталығында кір жуушы болып жұмыс істеді. Бернс бауырларын бағып-қағумен айналысып, анасы жұмыс істеген кезде Сент-Луис мектебінде оқыды. Кейін ол пошта қызметіне орналасып, ағасының көмегімен Форт-Шафтер пошта бөлімінің бастығы және Гонолулу поштасында кызметкер болды. 1925 жылы Энн Джонды ағасымен бірге Канзас штатына жіберді, онда Джек Скалли оған әкешелік қамқорлық жасады. Канзаста ол Левенворттағы Иммакулата орта мектебінде оқыды, сосын Атчисондағы Сент-Бенедикт орта мектебіне (қазіргі Маур Хилл – Маунт академиясы) ауысты. 1927 жылы Бернс орта мектепті бітірмей, әскерге қатарына қосылды, бірақ пәрмендерді орындау оған ұнамады. Ол бір жыл қызметтен кейін құрметпен запасқа шығарылды. Бернс Гавайиге қайтып оралып, Сент-Луис мектебінде оқуға бір семестр күтті де, 1930 жылы бітірді.

Саяси мансап

Бернстің полиция қызметкері ретіндегі жұмысы оған көптеген этникалық топтардың жұмысшы табының өкілдерімен, әсіресе жапондықтармен және тумаша гавайиліктермен жақын байланыс орнатуға көмектесті. Гонолулуда полиция қызметкері болып жұмыс істеген кезде, оның алғашқы саяси әрекеттері Полиция қайырымдылық қоғамымен жұмысынан туындады. 1948 жылдан бастап ол 1954 жылғы Гавай демократиялық революциясын жетекшілік етті, аумақтық Демократиялық партияның түрлі басшылық лауазымдары арқылы, нәтижесінде 1952 жылы аумақтық партия төрағасы болды. Ол Демократиялық партия үшін коалиция құрғандығымен танымал, оған Коммунистік партия, 442-ші жауынгерлік полктің ветерандары, ILWU, басқа да ұйымдасқан еңбек ұйымдары және жапон-американдықтар кірді, бұл партияны күшейтуге бағытталған шара болды. 1956 жылы ол Гавайиден партия делегаты болып сайланды. Делегат ретінде Бернс Гавайи штатының құрылуына қол жеткізуде маңызды рөл атқарды, бұл мақсат 1959 жылдың 12 наурызында президент Дуайт Д. Эйзенхауэр штаттық мәртебе туралы заңға қол қойған кезде орындалды. Ол жаңадан құрылған штаттың алғашқы губернаторы болуға ниеттенді, бірақ сайлауда аумақтық губернатор Уильям Ф. Куиннге жеңілді.

Басқарушылық

Үш жылдан кейін, 1962 жылы Бернс губернатор сайлауында жеңіске жетті. Губернатор Бернс штат экономикасын дамытуда және шетелдік туризм мен инвестицияларды тартуда маңызды рөл атқарды. Оның көптеген жетістіктері Гавайиді океанография орталығы ретінде ілгерілету, жаңа штат Капитолийін салу, Гавайи университетін кеңейту арқылы оны әлемдік деңгейдегі университеттер қатарына қосу, бүкіл әлемнен студенттер мен оқытушыларды тарту және Aloha стадионының құрылысын жоспарлауды қамтиды. Бұл стадион университеттік футбол матчтары мен турнирлерге арналған болатын. Бернс Гонолулу халықаралық әуежайын кеңейтуді, жаңа рифтік ұшу-қону жолағын салуды және H-3 тас жолын құрылысын қолдады. Сонымен қатар, ол болашаққа бағытталған жоспарлауды қолдады, Гавайи 2000 жылы комиссиясын құрды, ол Гавайи штатының сапалы өсу саясатын әзірлеуге әкелді. 2000 жыл комиссиясы мен Гавайидің сапалы өсу саясаты Гавайидің мемлекеттік жерді пайдалану жоспарына толықтыру ретінде қарастырылды. Соңында, губернатор Бернс Гавайиді қоршаған ортаны басқару саласында көшбасшыға айналдырды, губернатор кеңсесінде Қоршаған ортаны сапалы бақылау кеңсесін құрып, мемлекеттік экологиялық саясатты үйлестіру және барлық маңызды мемлекеттік шаралардың экологиялық әсерін бағалауды қамтамасыз етті. Бернс 1966 және 1970 жылдары қайта сайланды, әр сайлауда оның үміткерлігін қолдаған вице-губернатор басқа болды. 1966 жылы ол вице-губернатор Томас Гиллмен бірге губернатор болып сайланды. Гилл вице-губернатор қызметін атқарып жүргенде, ашық және тілді шешен деп саналған ол Бернспен келіспеушіліктерге тап болды және өзінің әкімшілігінің бір бөлігі болғанына қарамастан, биліктегі адамды сынаудан тартынбады. 1970 жылы Гилл Демократиялық партияның алғашқы сайлауында Бернске қарсы шықты. Гилл реформатор ретінде сайлауға қатысып, өзінің айтуынша, қалыптасқан, жемқор саяси жүйеге қарсы науқан жүргізді. Ол шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады, тіпті Бернс онымен салыстырғанда, теледидардағы имидждік роликтерді жасауға көп шығын жұмсады. Штаттағы көптеген жапон халқы Бернске адал болды, ол 1950 жылдары олардың саяси билікке жол ашуына көмектескен. 2014 жылы Нил Аберкромби жеңілгенге дейін бұл жарыс Гавайи губернаторының алғашқы сайлаудағы жеңіліске ең жақын келген жағдайы болып саналды. 1970 жылы Бернстің кандидаттық серіктесі Джордж Ариоши 1974 жылы губернаторлыққа үміткер болып, Демократиялық партияның алғашқы сайлауында Гиллді жеңді.

Кейінгі өмір және өлім

Бернс 1973 жылдың қазан айында қатерлі ісіктен ауырып, еңбекке қабілетсіз халге жетті. Бернстің үшінші сайланған вице-губернаторы Джордж Ариоши, Бернстің үшінші мерзімінің соңына дейін әрекеттегі губернатор болды. Ариоши 1974 жылы басталатын мерзімге өз еркімен губернатор болып сайланды. Бернс 1975 жылдың 5 сәуірінде Гонолулуде қайтыс болды.

Мұра

Маноадағы Гавай университетінің Джон А. Бернс медицина мектебі оның құрметіне аталған. 1997 жылы губернатор Бен Каетано жаңадан салынған H 3 тас жолын оның есімімен атады, сондай-ақ Мауна-Кеа тауының шыңына дейінгі жол да оның құрметіне аталды. Оның құрметіне штаттың ең жақсы әуесқой гольфшілері мен PGA кәсіби гольфшілерін біріктіретін Гавайи гольф турнирі құрылды. Губернатор кубогы – командалық жарыс, ол әуесқойлар мен кәсібилер арасында өтеді. Турнирден кейін әуесқой командасы үшін өткізілетін арнайы іріктеу турнирінің жеңімпазы Гавайидегі Sony Open, PGA Tour турнирінде ойнау мүмкіндігіне ие болады.