Ибраһим әл-Һамди: Солтүстік Йемен президентінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Солтүстік Йемен президенті (1974-1977 жылдар)

Ибрагим әл-Хамди (30 қыркүйек 1943 – 11 қазан 1977) (إبراهيم الحمدي) – Йемен Араб Республикасының (Солтүстік Йемен) президенті, 1974 жылдың 13 маусымынан 1977 жылдың 11 қазанына дейін, оның қаза тауып кеткеніне дейін қызмет еткен йемендік әскери шенеунік. Өкімет басында ол елдегі орталық үкіметтің билігін нығайтып, тайпалық байланыстарды және Йеменнің ортағасырлық әлеуметтік жіктелуін жою мақсатымен барлық йемендіктерді тең деп жариялауды жоспарлады.

Ерте өмір және мансап

Ибрахим Каттаб қаласында дүниеге келді. Хамдидің отбасы Бану Хамдан тайпасынан. Ересек жасқа келгенде ол судья болып жұмыс істеген әкесінің көмекшісі болды. Әкесі оған ұшқыш болу үшін авиация колледжінде оқыған кезінде ислам құқығын үйретті, бірақ оқуын аяқтамай, Имам Ахмет Яхья Хамид әл-Диннің билігінде Дамар сотында судья болып жұмыс істеуін жалғастырды, бұл көп дау мен назар аударуға себеп болды. Кейін, президент Абдулла Саллалдың кезінде ол коммандостардың командирі болды, содан кейін 1972 жылы батыс, шығыс және орталық провинцияларға жауапкершілік жүктеліп, ішкі істер жөніндегі премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды, одан кейін Қарулы Күштердің Бас өкілі болып бекітілді. 1974 жылғы 13 маусымда ол 1974 жылғы 13 маусымдағы революциялық түзету қозғалысында судья Абдул Рахман әл-Ирианиды құлатуға қатысқан офицерлердің бірі болды және президенттің және Республикалық кеңес мүшелерінің өкілеттіктерін жоғарыда аталған генералдар мен жоғары шенді офицерлер басқарған әскери күштерге тапсырды: Ахмад Гашми, Яхья Мутаваккил, Мужахид Әбу Шауараб, Әли Әл-Шибх, Хаммуд Педдер, Әли Әлилла, АЕД Абу Миат, Әли Абу Лохум, және кейіннен Абдулазиз Абдул Гани мен Абдулла Абдулалим қосылды.

Экономикалық жетістіктер

Полковник Ибрагим әл-Хамди он үшінші түзету қозғалысын басқарды. Хамди Йемендегі революциялық жолды түзетуді және «ырықтанған мұрадан» арылуды мақсат етті. Ол ең алдымен бұрынғы билеушілер кезінде кең таралған тайпалық және аймақтық жанжалдарды басуға тырысты. Сондықтан қауіпсіздік оның басты мақсаты болды. Ол сондай-ақ жеке мүдделерді қорғау мен парақорлықты жою үшін қаржы реформаларын жүргізді. Ол осы реформаларды іске асыру үшін комитеттер құрды, нәтижесінде ондаған миллион риал үнемделді. Сонымен қатар, ол мыңдаған шақырым топырақ жолдарды жаңартты, мыңдаған мектептер, жүздеген емханалар мен денсаулық сақтау орталықтарын салып, ірі инфрақұрылымдық жобаны бастады. Ол халықты және көптеген шетелдік инвесторларды ауыл шаруашылығы және жергілікті өндіріс салаларына инвестиция салуға шақырды. Осы кезеңде тұрмыс деңгейі көтеріліп, гүлденуге жетті. 1974 жылы әл-Хамди билікке келген кезде Солтүстік Йеменде ең қарапайым қызметтер мен инфрақұрылым болмады. Ол бірқатар комитеттер бақылауындағы бес жылдық даму жоспарын жасады, ол жергілікті қауымдастықтарды жол салуға, мектептер салуға және су желілерін жүргізуге атсалысуға шақырды. Бұрын-соңды болмаған қадам ретінде әл-Хамди Солтүстік Йеменнің жылдық бюджетінің 31 пайызын білім беруге бөлді. Білім беруді даму мен прогрестің кіліті деп санай отырып, әл-Хамди алыс ауылдық аймақтардағы оқушылар үшін тегін таңғы ас бағдарламасын енгізді. Сонымен қатар, әл-Хамди өзінің билігі кезінде үкіметтің рөлін арттыру және азаматтық пен теңдікті дамыту үшін бірқатар шешімдер қабылдады. Оның тайпалық адалдықты жоюға (әскерилер арасында да) және жылдар бойы азаматтық қақтығыстардан қиындық көрген елде заң үстемдігін орнатуға жасаған күш-жігері 1970 жылдардағы араб әлемінде жаңашылдық болды. Әл-Хамди тайпалық істер министрлігін (ол елдің экономикалық және әлеуметтік дамуына кедергі келтіретін орган деп санайтын) таратып, жергілікті басқару министрлігін құрды. Ол Солтүстік Йемен армиясын қайта құрылымдап, әскери және азаматтық қызметкерлердің жалақысын көтерді. Әл-Хамдидің билігі кезінде Солтүстік Йеменде экономикалық өсімнің айқын өсуі байқалды, елдің ЖІӨ-сі 1974 жылы 21,5 пайыздан 1977 жылы 56,1 пайызға дейін өсті. Осы кезеңде жан басына шаққандағы табыс 300 пайызға өсті. Әл-Хамди елде демократиялық институттарды құруды жоспарлап, «халықтық съездер» деп аталатын ұйымдарды құрды. WikiLeaks құжаттарына сәйкес, осы съездердің мақсаты Солтүстік Йеменде «сайлауларға дайындық жасау» болды. Алайда, әл-Хамдиге қарсы Сауд Арабиясымен сөз байласып отырған тайпалық күштер оның Солтүстік Йеменге қатысты жоспарларын іске асыруға мүмкіндік бермеді. 1977 жылдың 11 қазанында ол Санадағы вице-президент үйінде ағасымен бірге қаза табады. Ол президенттікке қажырлы еңбекпен жеткен және заң, тәртіп және институттарға негізделген жаңа үкімет құруға білімі жеткілікті жас мамандардың тобынан көмек алған еді. Бұл қиын міндет болғанымен, өзінің тұлғасында билік пен үлгіні, сондай-ақ азаматтық және әскери тәжірибесі арқылы мәдениет пен жетістіктерді жинаған қолбасшы үшін мүмкін емес емес. Оның әділдікке қоса, елді дамытудың ұзақ мерзімді экономикалық жоспарын жасау, үкіметтік қарызды төлеу және Дүниежүзілік банкпен қарыз алу, Сауд Арабиясы қолдаған тайпалар мен шейхтердің ықпалын азайту және заң үстемдігін нығайту сияқты бірнеше жұмыстары арқылы ұлттық көшбасшы ретінде өзін көрсетті. Ол барлық әскери шендерді төмендетіп, инфляцияны және олардың иелеріне, тіпті өзіне де, олардың беделін жоғалтқан провайдерлерді қанағаттандыруға әкелді. Ол мемлекеттік көліктерді, әскери немесе мемлекеттік мекемелердің көліктерін жеке мақсаттарда пайдалануға тыйым салды. Ол жалақыны арттырды және Рамазан және Құрбан айт мерекелерінде, революцияның және 13 маусым қозғалысының жылдық мерейтойларында қосымша төрт айлық төледі. Әл-Хамдидің басшылығымен Йемен 1962 жылдан бері ең гүлденген экономикалық өсуді бастан өткерді, өйткені ол Йеменнің имаматтан кейінгі тарихында бұрын-соңды болмаған экономикалық өсу дәуірін бастаған азаматтық-инженерлік жобаға жауапты болды. Атап айтқанда, Хамди жергілікті инфрақұрылымды дамытуға бағытталған автономды қоғамдық ұйымдар ретінде жұмыс істейтін «жергілікті даму қауымдастықтарын» құруға ықпал етті. Ғалым Иса Блуми атап көрсеткендей, «Олар өз юрисдикцияларындағы салық кірістеріне толық қол жеткізе алды, сонымен қатар қауымдастық мүшелерінен құралған комитеттер орталық мемлекеттен және қазір әлемге қосылған банктерден тәуелсіз түрде сыртқы қаражаттар мен несиелерді (көбінесе жергілікті, банк емес көздерден) тарта алатын болды». Басқаша айтқанда, 1970 жылдарда Йеменнің инфрақұрылымын дамыту бойынша көп жұмыс ЖДҚ-ның үлесінде болды. Сонымен қатар, жергілікті ЖДҚ-лар Йемен ауылдық аймақтарына шетелдік қаржы капиталының ағынын қорғады (даму «көмегі» ретінде жасырылған және көбінесе үлкен пайыздық ставкаларымен байланысты). ЖДҚ жүйесі 1978 жылға дейін Йеменнің экономикалық тәуелсіздігін сақтады.

Colonel Ibrahim al Hamdi led the thirteenth corrective movement. Hamdi aimed to correct the Yemeni revolutionary path, to get rid of a "legacy of decadence." He primarily sought to calm tribal feuds and regional conflicts, which had been prevalent under previous rulers. Thus, security was his top concern. He also promoted financial reforms to put an end to favoritism and bribery. He created committees to implement these reforms, saving estimated tens of millions of Riyals. Furthermore, he initiated a large infrastructure plan, paving thousands of kilometres of dirt roads, building thousands of schools, and hundreds of clinics and health centres. He encouraged people and many non local investors to invest in the sections of agriculture and local manufacturing. This period saw rising standards of living and much prosperity. When al Hamdi came to power in 1974, North Yemen lacked the most basic services and infrastructure. He created a five year development plan supervised by a number of committees, which encouraged local communities to contribute “to road construction, school building, and water networks.”
In an unprecedented move, al Hamdi allocated 31 percent of North Yemen’s annual budget to education. Believing that education was the cornerstone to development and progress, al Hamdi implemented a free breakfast program for pupils in remote rural areas to increase access to basic schooling. Moreover, Al Hamdi made a number of executive decisions during his rule to increase the role of government and promote citizenship and equality. His efforts to eradicate tribal loyalty (including in the military) and establish the rule of law in a country devastated by years of civil conflict were ground breaking in the Arab world during the 1970s. Al Hamdi abolished the Ministry of Tribal Affairs (a body he believed was an obstacle to the country’s economic and social advancement) and established the Ministry of Local Administration. He also restructured the North Yemen army and raised the salaries of military and civilian personnel. During al Hamdi’s rule, North Yemen witnessed remarkable economic growth, with the country’s GDP rising from 21.5 percent in 1974 to 56.1 percent in 1977. Its per capita income rose by 300 percent in the same period. Al Hamdi was also planning to establish more democratic institutions in the country by founding what he called “popular conventions.” The purpose of these conventions was to “prepare the groundwork for eventual elections” in North Yemen, according to WikiLeaks documents. However, the tribal forces that allegedly conspired with Saudi Arabia against al Hamdi did not allow his plans for North Yemen to come to fruition. On October 11, 1977, he was assassinated, along with his brother, in his vice president’s house in Sana’a. This man had started his path to the presidency with arduous efforts, and was assisted by a group of young faces qualified academically to build a modern government based on law, order, and institutions. It was a difficult task, but not impossible for a commander who collected in his persona the power and the model, plus his culture and excellence through his civilian and military experiences, and what was more important is the honor that observed from his family when he worked as a judge (during his short experience in the judiciary while the absence of his father Judge Mohammed Saleh Al Hamdi all provisions was ending to between the rivals) so he learned two rules: that justice is the base of governance, and the base of governance is the fear of Allah. Thus he proved his worth as a national leader through several works in addition to justice, including:
Laying a long term economic plan to develop the country. Paying all the government debt and started to loan the World Bank. Helping reduce the power of tribes and Saudi backed sheikhs and strengthening the rule of law. Putting down all military ranks, which amounted to inflation and their holders to satisfy providers including his rank to attributed the soldier's and officers lost prestige. Preventing the use of government vehicles and military or public institutions cars for personal purposes. Increasing the salary along with four additional salaries in some occasions like Eid al Fitr and Eid al Adha, the anniversary of the revolution and the anniversary of the thirteen of June Movement. Under Al Hamdi's administration, Yemen enjoyed the most prosperous economic boom since 1962, as he was responsible for a civil engineering endeavour that would usher in an era of unprecedented economic growth in Yemen's post Imamate history. More specifically, Hamdi fostered the creation of 'Local Development Associations,' which functioned as autonomous community based institutions focused on developing local infrastructure. Scholar Isa Blumi notes that while "Able to exclusively access the potential tax revenue under their jurisdictions, the committees created from members of the community could also solicit external funds and loans (almost exclusively drawn from local, non banking sources) independently of the central state and bank now formally connected to the outside world." In other words, during the 1970s the LDAs did the heavy lifting as far as the development of Yemen's infrastructure was concerned. What is more, the locally driven LDAs protected the Yemeni countryside from an influx of foreign finance capital (disguised as development 'aid' and often tethered to massive usury rates). The LDA system thus preserved Yemen's economic sovereignty until 1978.

Әскери

Өзінің билігі кезінде әл-Хамди Баб-әл-Мандабта және Йемен аралдарында Йеменнің қорғанысын нығайтты, Йемен теңіз күштерін жаңғыртып, кеңейтті. Ол Йемен армиясын төрт негізгі күшке қайта ұйымдастырды:

Жайтақтар күштері: Бұл күштер Дамар облысындағы әскери соққы күші ретінде Жайтақтар бригадасы мен қалыпты бөлімшелерді біріктіру арқылы құрылды. Оның қолбасшысы – президенттің інісі Абдулла әл-Хамди.

Жалпы резерв күштері: Бұл күштер «Дауыл» бригадасы мен Резерв бригадасы біріктірілген кезде құрылды.

Парашют күштері: «Найза» корпусы, Парашют корпусы және Коммандос бригадасынан құрылды.

Әскери полиция күштері: Әскери полиция корпусы мен Қауіпсіздік басқармасынан құрылды.

Құрлық

Әл-Хамдидің өлімінің мән-жайлары әлі анықталған жоқ, бірақ қылмыстың күдіктісі Сауд Арабиясының желісі деп кеңінен есептеледі. Президентке қарсы құлық жасады деп саналатындар – Қарулы күштер штабының бастығы, лейтенант-полковник Ахмад әл-Гашми, Йемен қауіпсіздік департаментінің басшысы Мұхаммед әл-Хамис, сондай-ақ, сол кезде Тайз әскери бригадасының командирі болған Әли Абдулла Салех. Олардың бәрі әл-Хамдиді түскі асқа шақырған әл-Гашмидің үйінде болды, сол жерде ол қаныпешене өлтірілді. Оның қаныпешене өлтірілуі Йеменнің оңтүстігіне сапар жасап, сол кезде Йеменнің солтүстігі мен оңтүстігін біріктіру туралы келіссөздер жүргізуге жоспарланған күнінен екі күн бұрын орын алды. Оның өлімі Әли Абдулла Салехке, Хамдидің жергілікті даму жоспарларын дереу тоқтатуға тырысқанға жол ашты. Йемен революциясы басталғанда, наразылар марқұм президенттің суретімен жиналып, әділдік талап етіп, әл-Хамдидің өлімі бойынша тергеу жүргізуді сұрады.