Кіріспе

Мельбурн қалалық бизнес ауданы арқылы теміржол туннелі, жер асты темір жолы.

Қалалық цикл (алғашқыда Мельбурн жер асты теміржол циклы немесе MURL деп аталған) – Австралияның Виктория штатындағы Мельбурн қаласының орталық бизнес ауданында (CBD) орналасқан жер асты жолаушылар теміржолы инфрақұрылымының бір бөлігі.

Цикл үш жер асты станциясын қамтиды: Флагстафф, Мельбурн орталығы (бұрынғы Мұражай) және Парламент. Цикл Мельбурнның ең жұмырбақты екі станциясы – Флиндерс-стрит және Саутхен-Кросспен байланысады, және Флиндерс-стрит виадугімен бірге CBD айналасындағы төрт жеке жолдан тұратын сақинаны құрайды. Мельбурн теміржол желісінің он бір қалалық желісі Қалалық цикл арқылы өтеді, олар төрт жеке топқа бөлінген: Бёрнли, Колфилд, Клифтон Хилл және Солтүстік топтары. Әрбір топтың өзіне арналған бір жолды туннелі бар, пойыздар CBD айналасында дөңгелек жолмен жүреді. Цикл CBD көшелерінің солтүстік және шығыс жиектерімен Ла Троб және Спринг көшелері бойымен өтеді. Жер асты теміржолының тұжырымдары 1920 жылдардан бері көтерілгенімен, жоспарлау 1960 жылдарға дейін айтарлықтай дамымады. 1970 жылғы Мельбурн жер асты теміржол циклы заңы жобалауды аяқтады және жобаның құрылысын бақылауға уәкілетті орган құрды. Туннельдік жұмыстар 1972 жылы басталды және цикл 1981 жылы Мұражай станциясының ашылуымен, қазіргі Мельбурн орталық станциясымен жұмыс істей бастады. Бұл цикл 1985 жылы Флагстафф станциясының ашылуымен толыққанды аяқталды. Қазіргі уақытта Сити-Лупқа түсетін қысымды азайту үшін жаңа CBD теміржол туннелі, Метро туннелі салынуда, және ол 2025 жылы ашылғанда Пакенхэм, Кранборн және Санбери қалалық желілері циклден шығарылады.

Тарих

City Loop салынбастан бұрын, Флиндерс көшесі мен Спенсер көшесі (қазіргі Оңтүстік Крест) станциялары тек Ярра өзенінің жанындағы төрт жолды Флиндерс көшесі виадугы арқылы байланысты. Флиндерс-стрит станциясының қала маңындағы терминалы 1970 жылдары өте тоңғырыққа толып, бір платформадан сағатына тек он пойыз (күн сайын шамамен 1700 пойыз) қабылдаса, ал толық өткізу мүмкіндігі болғанда ең көп дегенде 24 пойыз қабылдай алатын еді. Көптеген пойыздар оңтүстік және шығыс қала маңынан солтүстік және батысқа тікелей бағытталды, бірақ ағын теңгерімсіз болды және бірқатар пойыздар бағыттарын өзгертуге мәжбүр болды. 1940 жылы Виктория темір жолының Эшвортты жақсарту жоспары басқа тәсіл ұсынды, Флиндерс-стрит / Принс-Бридж станциясы кешенінде екі деңгейде қосымша платформалар салынып, сондай-ақ жер асты қалалық темір жолымен байланыс құрылатын еді. Виктория темір жолы 1950 жылы «Феникс» операциясының жаңғырту жоспарының бір бөлігі ретінде тағы бір бағытты ұсынды, бұл желі Ричмондтан Джолимонт станциясына қарай, Фитцрой бақтары мен Лонсдейл көшесі арқылы, содан кейін Солтүстік Мельбурн станциясына бұрылатын еді. Уильям көшесінен солтүстікке бұрылатын қосымша желі Флагстафф бақтарынан өтетін еді. 1954 жылы Мельбурн және Метрополитендік құрылыс басқармасы Мельбурн қаласын жоспарлау схемасын жариялады, онда Ричмонд – Солтүстік Мельбурн Лонсдейл көшесі бағыты да қарастырылған. Жоспарға төрт станция кірген, бірақ Латроб көшесіндегі біреуін алып тастау арқасында қазіргі үш станцияға дейін қысқартылды.

Құрылыс

1969 жылғы Мельбурн көлік жоспарына сәйкес, 1970 жылғы Мельбурн жерасты темір жолы туралы заң көлік министрі Вернон Уилкокс тарапынан парламентке ұсынылды және 1971 жылдың 1 қаңтарында Мельбурн жерасты темір жолы басқармасы (MURLA) құрылды. Оның міндеті – жобаның құрылысын және жұмысын бақылау болды. Мельбурн қаласы, Мельбурн және Метрополитендік жұмыстар кеңесі, сондай-ақ Виктория темір жолдары басқарманың жұмыс шығындарын қаржыландыру үшін жыл сайын жарна төледі. 1972 жылдың маусым айында қала көшелерінің астында туннельдерді қазу жұмыстары басталды. Бұл жұмыстарды Ричмонд инженерлік фирмасы «Жакс Лимитед» жасаған туннель қазу машинасымен, сондай-ақ дәстүрлі қазу әдістерімен жүргізілді. Солтүстік Мельбурн, Спенсер көшесі және Джолимонт сарайында кіреберіс пандустарды салу үшін «қырлы және жабық» туннель қазу әдісі қолданылды. Жұмыс барысында жер үстіндегі жолдар уақыт-уақыт ауыстырылып тұрды. Алғаш аяқталған туннель – Бёрнли туннелі, және соңғы өтпелі нүкте 1977 жылдың 8 маусымында Мұражай станциясының жанында жасалды. Жерден таралатын діріл мен шуды азайту үшін «қос тіреуішті» иілгіш жол жүйесі қолданылды. Бұл туннельде әлемдегі ең жақсы жобаланған және тыныш жерасты станцияларының бірі орналасқан. 1980 жылдың қазан айында жолға қуат берілді, ал алғашқы сынақ пойзы 1980 жылдың 4 желтоқсанында жүрді. 1965 жылы жобаның құны 30-35 миллион фунт стерлинг деп бағаланған, бірақ 1975 жылы инфляция салдарынан ол 255,6 миллион долларға дейін өсті. MURLA Мельбурн тұрғындарына және шетелдіктерге жаңа темір жолды таныстыру үшін екі деректі фильм – «Loop» және «Action Loop» түсіруге тапсырыс берді. Сити Циркль туннелі 6 желтоқсан 1981 жылы арнайы рейстермен ашылды, ал Клифтон Хилл бағыты бойынша қозғалыс 31 қазан 1982 жылы басталды. Парламент станциясы 22 қаңтар 1983 жылы, Солтүстік туннелі 7 қаңтар 1985 жылы (шектеулі қызметпен 14 қаңтар 1985 жылы), ал Флагстафф станциясы 27 мамыр 1985 жылы ашылды. Осыған байланысты сигнал беру инфрақұрылымы өзгертілді және Каулфилд туннеліндегі қозғалыс күні бойы, сағат тіліне қарсы бағытта жүргізілуіне өзгеріс енгізілді. 2023 жылдың қаңтарында City Loop және оның үш станциясы екі аптаға жабылып, станциялар мен туннельдердегі қауіпсіздік деңгейін арттыру жұмыстары жүргізілді. Бұл жұмыстарға түтін мен өртті анықтау жүйелерін, желдету жүйелерін, өрт сөндіру гидранттарын, бейнебақылау және бұзылуды анықтау жүйелерін жаңарту кірді. Жобаның құны 2014 жылы 43 миллион доллар деп бағаланған, ал 2023 жылы 469 миллион долларға жетті. Солтүстік-оңтүстік туннельдері алғаш рет 2008 жылы Эддингтон көлік есебінде қала орталығының темір жол өткізу қабілетін арттырудың бір жолы ретінде ұсынылды. Бұл туннель Арден, Парквилл, Мемлекеттік кітапхана, Қалалық сарай және Анзак станцияларында бес жаңа жерасты станциясын салуды қамтиды. Мемлекеттік кітапханадағы Melbourne Central станциясымен және Флиндерс көшесіндегі станциясымен қалалық жаяу жүргіншілер алмасу пункттері City Loop және басқа да қалалық қызметтермен тікелей байланыстырады. Фрэнкстон желісі City Loop-қа қайта оралады және Каулфилд туннелінде арнайы пайдаланылады, ал Сандрингем желісі пойыздары Флиндерс-стрит виадугы арқылы Уильямстаун және Веррибиге барады. Бұл ұсыныс тәуелсіз үкіметтік кеңесші орган – Infrastructure Victoria-ның 2021–2051 жылдарға арналған 30 жылдық инфрақұрылымдық стратегиясына 60-шы ұсыныс ретінде енгізілді. Жоба аясында жаңа туннельдер салынып, City Loop туннельдеріне жаңа кіреберістер ашылады. Бұл қайта құру темір жол желісінің қала маңындағы кеңейтулеріне, соның ішінде Апфилд желісін Донибрук, Беверидж және Уолланның солтүстік дамып келе жатқан қала маңындағы аудандарына дейін ұзартуға мүмкіндік береді. Клифтон-Хилл туннелінің батыс бөлігі Оңтүстік кресттен басталады. Бұл туннель – парламенттен кейін Джолимонт пен Флиндерс көшесіне екіге бөлінетін толық циклды туннель.

Қызметтер және жол жүру бағыты

Мельбурн теміржол желісінің Стони Пойнт желісінен басқа барлық метрополитен желілері Флиндерс-стрит станциясына қызмет көрсетеді, бірақ олардың бәрі Сити Лоп арқылы өте бермейді. Фрэнкстон желісіндегі пойыздар Флиндерс-стрит арқылы Уэрриби және Уильямстаунға қатынайды, ал Сандрингем бағыты екі жаққа да Флиндерс-стритке тікелей барады. Глен Уэверлиден қалаға қарайтын пойыздар апта ішіндегі таңертеңгі сағаттарда Сити Лоп арқылы өтпейді, тікелей Флиндерс-стритке барады. Кешкі сағаттардағы ең көп жүргіншілер уақытында Аламейн және Блэкберн бағыттары Флиндерс-стритке және одан тікелей қатынайды, ал демалыс күндері барлық Аламейн бағыттары Камбервеллде аяқталады, сондықтан олар Сити Лоп арқылы өтпейді. 2011 жылға дейін Глен Уэверли пойыздары таңғы сағаттарда Сити Лоп арқылы қатынайтын, ал Аламейн және Блэкберн бағыттары тікелей Флиндерс-стритке баратын.

Коулфилд тобы

Коулфилд тобы Пакенхам және Кранборн желілерінен тұрады. Бұл желі күні бойы қалалық айналымда сағат тіліне қарсы бағытта жүреді, Парламент станциясынан айналымға кіріп, Флиндерс көшесі станциясынан шығады. 2025 жылы метро туннелі ашылғанда Пакенхам және Кранборн пойыздары айналымнан шығарылып, оның орнына Санбериге қарай бағытталмақ. Фрэнкстон пойыздары Каулфилд тобының туннелі арқылы айналымға қайта оралады.

Клифтон Хилл тобы

Клифтон-Хилл тобы Hurstbridge және Mernda желілерінен тұрады. Бұл желі күні бойы тұрақты бағытта жұмыс істеген алғашқы желі болды. Топтың барлық қызметтері сағат тілімен жұмыс істейді, Флиндерс көшесі арқылы қалаға кіріп, Парламенттен кейін шығады. Қазіргі жұмыс бағытының басты себебі – Жолимонттағы тегіс қиылыс, ол кіретін пойыздардың шығу жолын кесіп өтпестен сағат тіліне қарсы жүруіне мүмкіндік бермейді. Клифтон-Хилл туннелі – Парламенттен кейін Джолимонт және Флиндерс көшесіне қарай екіге бөлінетін, толық айналым ретінде жұмыс істей алатын жалғыз туннель. Бұрын бұл туннель қала орталығының (CBD) айналасында тұрақты айналыммен жүретін City Circle пойыздар желісі үшін пайдаланылған, бірақ 1993 жылы бұл қызмет жер үстіндегі City Circle трамвайымен алмастырылды.

Солтүстік топ

Солтүстік топ Крейгберн, Санбери және Апфилд желілерінен тұрады. Жұмыс күндері таңертең және демалыс күндері қызметтер сағат тілі бойынша, ал жұмыс күндері түстен кейін және кешке сағат тіліне қарсы бағытта жүзеге асырылады. 2025 жылы Санбери желісі Сити Лоптағы жұмысын тоқтатады және жаңа метро туннелі арқылы Пакенхэм және Кранборн желілерімен байланысады, бұл Крейгберн және Апфилд желілерінде қызметтердің жиілігін арттыруға мүмкіндік береді.

Парламент

Парламент станциясы 1983 жылы ашылды және қалалық іскерлік орталығының (ХҚКО) шығыс бөлігіне қызмет көрсетеді. Станцияның Lonsdale Street және Macarthur Street көшелерінде кіреберістері бар. Станция Виктория Парламентіне жақындығынан атын алған. Станция Николсон көшесінде үш трамвай маршрутымен және Макартур көшесінде екі трамвай маршрутымен байланысады.

Мельбурн орталық

Мельбурн орталық станциясы 1981 жылы «Музей» станциясы ретінде ашылды. Станция өзінің бастапқы атын Виктория мемлекеттік кітапханасында орналасқан Мельбурн мұражайынан алды. 1991 жылы станцияның үстіндегі аумақты «Мельбурн орталық» сауда орталығына қайта жаңарту және Мельбурн мұражайының Карлтон бақшасындағы жаңа ғимаратқа көшірілуінен кейін 1997 жылы станцияның атауы «Мельбурн орталық» деп өзгертілді.

Флагстафф

Флагстафф станциясы 1985 жылы ашылды және қалалық іскерлік орталығының (CBD) батыс бөлігіне қызмет етеді. Станцияның аты Флагстафф Гарденына жақын орналасқандығынан берілген, ол станцияның солтүстігінде жатыр.