Қоршаған ортаны қалпына келтіру және жерді жаңарту

Кіріспе

Қоршаған ортаны қалпына келтірудің бөлігі Жерді қалпына келтіру – белгілі бір аймақтағы жерді өндіріс, табиғи апаттар сияқты қандай да бір салдардың нәтижесінде зақымдануына алып келгеннен кейін, бұрынғы жағдайына белгілі бір деңгейде қайтару процесі. Көптеген жобалар мен даму шаралары жердің нашарлауына себеп болады, мысалы, кен өндіру, егін шаруашылығы және орман шаруашылығы. Үкіметтер мен бизнес болашақтағы жоғары тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін құндылықтарға негізделген медиация бойынша шешімдер қабылдауды және қалпына келтіру стандарттарын белгілеу арқылы алдын ала әрекет етуі өте маңызды.

Кен орындарын қалпына келтіру

Қазіргі заманғы кенді қалпына келтірудің мақсаты – заманауи тау-кен өндірісінің қоршаған ортаға тигізетін зиянын азайту және жеңілдету болып табылады, бұл ашық карьерлерде тау жыныстарын үлкен көлемде жылжытуды қамтиды. Қалпына келтіруді басқару – үздіксіз жүріп жатқан үдеріс, нәтижесінде ашық карьерлер көбінесе толтырылады. Кен өндіру аяқталғаннан кейін кен алабын қалпына келтіру қажет. Қалдық үйінділері эрозияға қарсы тұрақтандыру үшін және оларды тегістеу мақсатында контурланады. Егер кенде сульфидтер болса, жаңбыр мен ауадан келетін оттегінің оларға тиюіне жол бермеу үшін әдетте саз қабатымен жабылады, себебі сульфидтер тотығу нәтижесінде күкірт қышқылын бөліп шығаруы мүмкін. Қалдық үйінділері жоғары қабатқа (топыраққа) жабылады және материалды консолидациялауға көмектесу үшін өсімдіктер отырғызылады. Малдың өсімдік жамылғысын жоймауына жол бермеу үшін үйінділер көбінесе қоршалады. Ашық карьердің айналына қоршау қойылып, кіруге тыйым салынады, ол әдетте уақыт өте келе жер асты суларымен толады. Қалдық сақтағыштары буланып, содан кейін қалдық таспен, қажет болған жағдайда саз балшығымен және тұрақтандыру үшін топырақпен жабылады. Жер асты кен орындарын қалпына келтіру әрқашан маңызды мәселе немесе шығын болып табылмайды. Бұл кеннің жоғары сапалылығына және қалдық тас пен қалдықтардың аз көлеміне байланысты. Кейбір жағдайларда, шахталар қалдықтарды пайдалана отырып, бетонды қоспамен толтырылады, нәтижесінде бетте аз қалдық көлемі қалады. Өсімдіктер мен инфрақұрылымды жою әрқашан қалпына келтіру бағдарламасының бөлігі бола бермейді, өйткені көптеген ескі кен зауыттары мәдени мұраға және мәдени құндылыққа ие. Алтын кен орындарында қалпына келтіру жұмыстары көбінесе зауыт аумағындағы топырақты, төгілген алтынды алу үшін модификацияланған аллювиалдық тау-кен гравитациялық жинау қондырғыларын пайдаланатын тазарту операциялары арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар, шахтаның жер астындағы бөлігі жылу, су және/немесе метанмен қамтамасыз ету үшін сақталып, пайдаланылуы мүмкін. Жылуды алу үшін жылу алмастырғыштар қолданылады, олар жылуды жақын жердегі қалаға жеткізеді (осылайша оны аудандық жылыту мақсатында пайдалануға болады). Кеннен де су алуға болады (кен жабылғаннан кейін және сорғылар тоқтағаннан кейін кендер сумен толады). Метан да кен шахталарында шағын мөлшерде (көбінесе 0,1% шамасында) кездеседі. Бұл арнайы жүйелермен қалпына келтірілуі мүмкін. Метанды қалпына келтірудің қосымша артықшылығы – метан атмосфераға шықпайды, демек, жаһандық жылынуға ықпал етпейді. Зерттеу әдістерінің дамуымен болашақ зерттеулер биологиялық әртүрлілік, кенді қалпына келтіру және көміртегінің жиналуы арасындағы байланысқа бағытталған болуы керек.

Modern mine rehabilitation aims to minimize and mitigate the environmental effects of modern mining, which may in the case of open pit mining involve movement of significant volumes of rock. Rehabilitation management is an ongoing process, often resulting in open pit mines being backfilled. After mining finishes, the mine area must undergo rehabilitation. Waste dumps are contoured to flatten them out, to further stabilize them against erosion. If the ore contains sulfides it is usually covered with a layer of clay to prevent access of rain and oxygen from the air, which can oxidize the sulfides to produce sulfuric acid. Landfills are covered with topsoil, and vegetation is planted to help consolidate the material. Dumps are usually fenced off to prevent livestock denuding them of vegetation. The open pit is then surrounded with a fence, to prevent access, and it generally eventually fills up with groundwater. Tailings dams are left to evaporate, then covered with waste rock, clay if need be, and soil, which is planted to stabilize it. For underground mines, rehabilitation is not always a significant problem or cost. This is because of the higher grade of the ore and lower volumes of waste rock and tailings. In some situations, stopes are backfilled with concrete slurry using waste, so that minimal waste is left at surface. The removal of plant and infrastructure is not always part of a rehabilitation programme, as many old mine plants have cultural heritage and cultural value. Often in gold mines, rehabilitation is performed by scavenger operations which treat the soil within the plant area for spilled gold using modified placer mining gravity collection plants. Also possible is that the section of the mine that is below ground, is kept and used to provide heating, water and/or methane. Heat extraction can be done using heat exchangers, that convey the heat to a nearby city (hence making it be used for district heating purposes. Water can be harvested from the mine as well (mines are often filled with water once the mine has been shut down and the pumps no longer operate). Methane is also often present in the mine shafts, in small quantities (often around 0,1%). This can still be recovered though with specialised systems. An added advantage of recovering the methane finally is that the methane does not come into the atmosphere, and so does not contribute to global warming. As research methods continue to expand the focus for future studies should be directed at the correlation that can be observed between biodiversity, mine ecological restoration and carbon sequestration.

Кен орындарын қалпына келтіру нарығы

Елге байланысты, тау-кен компаниялары зардап шеккен жерді қалпына келтіру және кен орындарының маңындағы биоәртүрлілікті толықтыру үшін федералды және мемлекеттік органдармен реттеледі. Австралияда тау-кен компанияларының заңдық міндеті болып табылатын және олар бонды төлеуге міндетті кенді қалпына келтіру, егер үкіметтер осы процесті қамтитын заңдарды орындауға ниет білдірсе, өңірлерде жұмыс орындарын көбейтуге және экономикалық инвестицияларға ықпал етуі мүмкін. Кен өндіру жұмыстарын бастамас бұрын, қалпына келтіру кепілдігі ұсынылуы керек. Австралиядағы кенді қалпына келтіру бондыларының жалпы сомасы 9,49 миллиард долларды құрайды, ал 2019 жылы NSW штатының бонды сомасы 2,68 миллиард долларды құрады. NSW-тің Бас аудиторы кенді қалпына келтіру шараларымен байланысты толық шығындарды жабуға жеткіліксіз болғандықтан, кенді қалпына келтіру бондыларының мөлшеріне күмән білдірді. Оперативтік кенді қалпына келтіру шараларымен қатар, көбінесе "кезеңдік қалпына келтіру" деп аталатын, тасталған кендер де қалпына келтіріледі. Тасталған кендерді қалпына келтіруді қаржыландыру жұмыс істеп тұрған кендерден де, мемлекеттік қаражаттан да жүзеге асырылады. АҚШ-та тасталған кендерді қайта жаңартуға кеткен шығын 9,6 миллиард долларға бағаланады.