Кіріспе

Топырақтан, жер асты суларынан және т.б. ластануды жою. Қоршаған ортаны қалпына келтіру – бұл қауіпті заттарды жою, топырақ, жер асты сулары, шөгінділер сияқты қоршаған ортаның құрауыштарынан ластануды немесе ластаушы заттарды жою, өңдеу және оқшаулау процесі. Жерді жаңарту жобаларын дамыту алдында реттеулермен талап етілуі мүмкін. Ерікті түрде тазалауға келісетін әзірлеушілерге Нью-Йорк штатының Браунфилдтерді тазалау бағдарламасы сияқты мемлекеттік немесе қалалық бағдарламалар бойынша жеңілдіктер ұсынылуы мүмкін. Егер қалпына келтіру жою арқылы жүргізілсе, қалдықтар басқа жерге тасымалданып, кәдеге жіберіледі. Қалдық материалды шлак қабырғалары сияқты физикалық тосқауылдармен ұстауға болады. Шлак қабырғаларын пайдалану құрылыс саласында кеңінен таралған. Сан-Франциско және басқа да сейсмикалық белсенді аймақтарда топырақтың сұйықтану қаупін азайту үшін қолданылатын (төмен) қысыммен нығайту, тосқауылдар құру үшін сынақтарда әртүрлі нәтижелер көрсетті, ал нақты нәтижелерге әсер ететін көптеген өзгермелі жағдайлар бар. Қалпына келтіру шаралары, әдетте, нормативтік талаптарға бағынады, сондай-ақ заңдық стандарттардың болмауы немесе олардың ұсынымдық сипаты болған жағдайда, адам денсаулығы мен экологиялық тәуекелдерді бағалауға негізделуі мүмкін.

Түзету стандарттары

АҚШ-та алдын ала қалпына келтіру мақсаттарының (PRG) ең толық жиынтығы – Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) аймақтық скрининг деңгейлері (RSL). Еуропада қолданылатын стандарттар жиынтығы бар, олар көбінесе Голландия стандарттары деп аталады. Еуропалық Одақ (ЕО) құрлық бойынша бірыңғай стандарттарға қарай жылдам қадам басып жатыр, бірақ Еуропаның көптеген өнеркәсіптік дамыған елдерінің қазіргі уақытта өздерінің стандарттары бар. Канадада қалпына келтіруге қатысты стандарттардың көп бөлігі провинциялар тарапынан жеке-жеке белгіленеді, бірақ Канаданың Қоршаған орта министрлері кеңесі федералдық деңгейде басшылықты Канаданың қоршаған орта сапасы жөніндегі нұсқаулары және Топырақтағы мұнайлы көмірсутектерге қатысты Канаданың жалпыға ортақ стандарты (Canada Wide Standard) түрінде ұсынады.

Қаржыландыруды қалпына келтіру

АҚШ-та ластаушы өнеркәсіптерден салық жинау арқылы тасталған участаларды қайта жаңғыртуға арналған Суперфонд құрылған, сондай-ақ корпорацияларды ластанған жерлерін тазалауға мәжбүрлеу үшін сот процесіне жүгінуге болады. Басқа елдерде де мұндай тетіктер бар, көбінесе жерлер "жоғары" мақсаттарға, мысалы, жоғары тығыздықтағы тұрғын үйлер салуға қайта бағытталды. Бұл жердің құнын арттырып, тазалау шығындарын ескергеннен кейін де девелоперлерге жерді сатып алуға, тазалауға, қайта дамытуға және оны, көбінесе пәтерлер (тұрғын үй бірліктері) ретінде сатуға ынталандыру жасауға мүмкіндік береді.

Карталық қалпына келтіру

Бұл сайттарды картаға түсіруге және пайдаланушыға қосымша ақпарат көруге мүмкіндік беретін бірнеше құрал бар. Мұндай құралдардың бірі – TOXMAP, Америка Құрама Штаттарының Ұлттық медицина кітапханасының (NLM) Мамандандырылған ақпараттық қызметтер бөлімінен шыққан географиялық ақпараттық жүйе (GIS). Ол Америка Құрама Штаттарының карталарын пайдаланып, пайдаланушыларға Америка Құрама Штаттарының қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) Суперфонд бағдарламасы мен токсикалық заттардың шығарылу тізімінен алынған деректерді көруге көмектеседі.

Технологиялар

Ремедиациялық технологиялар көптеген және әртүрлі, бірақ оларды жалпы түрде ex situ және in situ әдістеріне жіктеуге болады. Ex situ әдістері ластанған топырақты қазу және оны жер бетінде өңдеу, сондай-ақ ластанған жер асты суларын шығарып алып, жер бетінде тазартуды қамтиды. In situ әдістері топырақ пен жер асты суларын алып тастамай-ақ ластануды өңдеуге бағытталған. Мұнаймен ластанған топырақ пен шөгінділерді ремедиациялау үшін әртүрлі технологиялар әзірленген. Дәстүрлі ремедиациялық тәсілдер топырақты қазу және полигонға тастау, сондай-ақ жер асты суларын "қазып шығарып тазартудан" тұрады. In situ технологияларға мыналар кіреді, бірақ олармен шектелмейді: қатаю және тұрақтандыру, топырақ буын экстракциясы, өткізгіш реактивті кедергілер, бақыланатын табиғи әлсіреу, биоремедиация, фиторемедиация, химиялық тотығу, бумен күшейтілген экстракция және in situ жылулық десорбция, және олар АҚШ-та кеңінен қолданылады.

Кедергілер

Ластаушы заттарды алып тастауға немесе бақылауға болады. Бақылаудың бір жолы – бұл өңдеу және алып тастау кезінде ластануды болдырмау үшін уақытша немесе тұрақты кедергі қабырғаларын орнату. Кедергі қабырғаларын салу әдістері: терең топырақ араластыру, реактивті араластыру, цемент пен химиялық заттармен төмен қысымды шөгінді, мұздату және шөгінді қабырғалар. Кедергі қабырғалары өткізбейтін материалдардан жасалуы керек және қалдықтармен жанасудан тозуға төзімді болуы керек, кедергі қабырғасының қызмет ету мерзімі бойы. 1950-1960 жылдары жаңа полимерлік және химиялық қоспалар пайдаланғанға дейін АҚШ үкіметінің федералдық агенттіктері нақты жағдайда жобаның кемінде 50 жылдық қызмет ету мерзімін белгілеу қажеттігін мойындамады. Энергетика департаменті – қалдықтарды ұстап тұруға арналған кедергілерде қолданылатын инновациялық полимерлік қоспалардың қолданылуын анықтау, сынау және зерттеуді қаржылайтын АҚШ үкіметінің бір агенттігі. Бұрын портланд цементі қолданылған, бірақ құрғақ аймақтардағы ылғалды-құрғақ жағдайларда жарылу және нашар жұмыс істеуіне байланысты жақсартылған материалдар қажет. Сауықтыруды қажет ететін жерлерде ылғалдылық, ылғал және топырақ жағдайлары әртүрлі болады. Далалық іске асыру қиындықтар туғызады: әртүрлі қоршаған орта және жер жағдайлары әртүрлі материалдарды қажет етеді, ал орналастыру технологиялары қолданылатын қоспалардың сипаттамаларына байланысты, олар тұтқырлығы, гельдену уақыты және тығыздығы бойынша әртүрлі болады. "Кез келген қалпына келтіруді қажет ететін жер асты кедергілерін таңдау және нақты кедергі технологиясын таңдау, алайда, Суперфонд процесі арқылы жүзеге асырылуы керек, емдеуді зерттеу және іске асыру мүмкіндігін зерттеуге ерекше назар аудару қажет. Материалдың қалдықтармен, сіңді сумен және геологиямен байланысқа түсуі мүмкін химиялық үйлесімділігі, әсіресе, жергілікті жерде орнатылатын сұйықтықтардан жасалған кедергілер үшін маңызды. EPA бұл үйлесімділікті басшылық құжаттарында атап көрсетеді, қалдықтардың, сіңді судың, кедергі материалдарының химиялық сипаттамасын, жердің геохимиясын және кедергі материалының ықтимал қалдықтар орнының химиялық ортасымен үйлесімділігін тексеру қажет екенін көрсетеді". Бұл нұсқаулар барлық материалдарға – тәжірибелік және дәстүрлі материалдарға қатысты.

Термиялық десорбция

Термиялық десорбция – топырақты қайта жаңарту технологиясы. Процесс кезінде десорбтор ластаушы заттарды (мысалы, мұнай, сынап немесе көмірсутектерді) буланыстырып, оларды топырақтан немесе сазды шламнан бөліп шығарады. Содан кейін ластаушы заттарды жинап алуға немесе газ тазарту жүйесінде жоюға болады.

Қазба немесе дренаж

Қазба жұмыстары ластанған топырақты реттелген полигонға тасымалдау сияқты қарапайым болуы мүмкін, бірақ олардың құрамындағы ұшқыш органикалық заттар (ҰОЗ) болған жағдайда, қазылған материалды ауамен желдетуді де қамтиды. Соңғы кезде қазылған материалды биокөтеру және биостимуляциялау арқылы жартылай ұшқыш органикалық заттарды (ЖҰОЗ) сол жерде тазалаудың тиімді екені дәлелденді. Егер ластану өзен немесе шығанақтың төменгі қабатына әсер етсе, онда ластанушы заттарды (оның ішінде зиянды микроорганизмдері бар кәрі су тұнбасы) қамтитын шығанақтың сазды топырағын немесе басқа да сазды топырақтарды қазу жұмыстары жүргізілуі мүмкін. Жақында, ExSitu химиялық тотығу әдісі де ластанған топырақты тазалауда қолданылуда. Бұл процесте ластанған аумақ ірі үйінділерге қазылып, олар химиялық тотығу әдістерін қолдану арқылы өңделеді.

ПТҚ-мен күшейтілген су қоймаларын қалпына келтіру (SEAR)

Бұл сулы емес фазадағы сұйықтықтарды (NAPL) жер асты суынан алу үшін қолданылады. Бұл, ластанған аймарлардан өтетін инъекциялық ұңғымалар арқылы ластанған жер асты суына беттік белсенді заттар ерітіндісін сору арқылы жүзеге асырылады, содан кейін ол экстракциялық ұңғымаларға жетеді. Ластаушы заттарды қамтитын беттік белсенді заттар ерітіндісі жиналады және экстракциялық ұңғымалар арқылы сорғыланып, жер бетінде одан әрі өңдеуге жіберіледі. Өңделгеннен кейін су жер бетіндегі суға шығарылады немесе жер асты суына қайта инъекцияланады. Көмірсутектерді жою агенттерін немесе арнайы беттік белсенді заттарды жеткізуге мүмкіндік беретін геологиялық құрылымдарда бұл тәсіл басқа түзету шараларымен бұрын сәтті болмаған учаскелерге тиімді және тұрақты шешім ұсынады. Бұл технология SEAR, In situ тотығу, биоремедиацияны жақсарту немесе топырақ буын экстракциясы (SVE) қолданылатын көп аспекті түзету тәсілінің бастапқы қадамы ретінде де табысты қолданылады.

Құрғақ және тазалау

Суды сорғылау және тазарту – бұл ластанған жер асты суларын суасты сорғысы немесе вакуумдық сорғыны пайдалану арқылы сыртына шығарып алу және сыртқа алынған судың, судан ластаушы заттарды сіңіретін материалдар бар ыдыстар арқылы баяу өтіп, тазалануына мүмкіндік беру процесі. Мұнаймен ластанған учаскелерде мұндай материал көбінесе ұсақ түйіршікті белсенді көмір болып табылады. Жер асты суларының ластануын азайту үшін флокулянттар сияқты химиялық реагенттер және одан кейін құм сүзгілері де қолданылуы мүмкін. Ауамен тазарту – бензинде кездесетін BTEX қосылыстары сияқты ұшқыш ластаушы заттарға тиімді әдіс. Көптеген биоразлаганатын материалдар, мысалы BTEX, MTBE және көптеген көмірсутектер үшін биореакторларды ластанған суды анықталмайтын деңгейге дейін тазарту үшін қолдануға болады. Ағынды қабатты биореакторлардың көмегімен ластану концентрациясын өте төмен деңгейге жеткізуге болады, бұл көптеген ластаушы заттар үшін талаптарды орындауға немесе одан да асып түсуге мүмкіндік береді. Геологиялық және топырақ жағдайларына байланысты, суды сорғылау және тазарту жоғары концентрациядағы ластаушы заттарды жылдам азайтудың тиімді әдісі болуы мүмкін. Бірақ топырақтағы сіңіру/десорбция процестерінің тепе-теңдігіне байланысты, қалпына келтіру стандарттарын қанағаттандыру үшін жеткілікті төмен концентрацияға жету қиын. Дегенмен, суды сорғылау және тазарту әдетте ең жақсы қалпына келтіру әдісі емес. Жер асты суларын тазарту қымбатқа соғады және суды сорғылау және тазарту арқылы ластануды жою әдетте өте баяу процесс. Бұл гидравликалық градиентті басқару және ластанудың одан әрі таралуын болдырмау үшін ең қолайлы. In situ тазартудың тиімді әдістері көбінесе ауа инъекциясы/топырақ буын алу (AS/SVE) немесе екі фазалы/көп фазалы экстракция (DPE/MPE) болып табылады. Басқа әдістерге жер асты суларындағы еріген оттегінің мөлшерін арттыру арқылы қосылыстың (әсіресе мұнайдың) микробиологиялық ыдырауын қолдау, жер астына тікелей оттегі енгізу немесе уақыт өте келе оттегіні баяу бөліп шығаратын суспензияны тікелей енгізу (әдетте магний пероксиді немесе кальций оксигидроксиді) жатады.

Окистену орны

Топырақ пен жер асты суларын ластайтын кең ауқымды заттарды қалпына келтіру үшін жаңа ин-ситу тотығу технологиялары кеңінен қолданылуда. Химиялық тотығу арқылы қалпына келтіру сутек пероксиді, озон газы, калий перманганаты немесе персульфаттар сияқты күшті тотықтырғыштарды инъекциялауды қамтиды. Сонымен қатар, органикалық ластаушы заттардың табиғи түрде ыдырауын жылдамдату үшін оттегі газы немесе атмосфералық ауа да инъекциялануы мүмкін, бұл аэробты бактериялардың өсуін ынталандырады. Бұл тәсілдің бір кемшілігі – анаэробты жағдайда ластаушы заттардың табиғи жойылуының төмендеу мүмкіндігі, себебі топырақта мекендейтін анаэробты бактериялар қалыпты жағдайда тотығудан гөрі тотығуға қарсы жағдайды қалайды. Жалпы алғанда, аэробтық белсенділік анаэробтық белсенділіктен әлдеқайда жылдам, сондықтан аэробтық белсенділікті сәтті ынталандыруға болатын жағдайларда жалпы жойылу жылдамдығы жоғары болады. Газдарды жер асты суларына инъекциялау гидрогеологиялық жағдайларға байланысты ластанудың қалыптыдан жылдам таралуына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайларда, жер асты суларының ағыны бағытында инъекция жасау, ластаушы заттардың жер беті суларына немесе ауыз су ұңғымаларына жетуіне дейін микробтармен толық жойылуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Жер астындағы тотығу-тотығуға қарсы потенциалды өзгертетін кезде металл ластаушы заттардың миграциясын да ескеру қажет. Кейбір металдар тотығу ортасында жақсырақ ериді, ал басқалары тотығуға қарсы ортада жылдамдатылады.

Топырақ буын алу

Топырақ буын алу (ТБУ) – топырақты қалпына келтірудің тиімді технологиясы. "Көп фазалы экстракция" (КФЭ) – топырақ пен жер асты суларын бір мезгілде тазарту кезінде тиімді технология. ТБУ және КФЭ газдан шығарылған ұшқыш органикалық қосылыстарды (VOC) тазарту үшін әртүрлі технологияларды қолданады, олар ауа мен буларды (және VOC) үстіңгі қабатынан вакууммен алып тастағаннан кейін пайда болады және түйіршікті белсенді көмірді (тарихи түрде ең көп қолданылатын), жылулық және/немесе каталитикалық тотығу және бу конденсациясын қамтиды. Жалпы, көміртек төмен (500 ppmV-ден төмен) VOC концентрациясы бар бу ағындары үшін қолданылады, тотығу орташа (4000 ppmV-ға дейін) VOC концентрациясы бар ағындар үшін қолданылады, ал бу конденсациясы жоғары (4000 ppmV-ден жоғары) VOC концентрациясы бар бу ағындары үшін қолданылады. Төменде әр технологияның қысқаша сипаттамасы келтірілген. Гранулярлы белсенді көмір (ГБК) ауа мен суды сүзгілеу үшін қолданылады. Көбінесе үй шаруашылығындағы раковинадағы суды сүзгілеу үшін қолданылады. ГБК – өте көп саңылаулы адсорбенттік материал, ол көмір, ағаш және кокос қабығы сияқты органикалық заттарды ауасыз қыздыру арқылы жасалады, содан кейін ұнтақтарға ұсақталады. Белсенділенген көмір оң зарядталған, сондықтан судан органикалық иондар, озон, хлор, фторлар және еріген органикалық заттар сияқты теріс иондарды белсенділенген көмірге адсорбциялау арқылы алып тастауға қабілетті. Белсенді көмірді мерзімді түрде ауыстыру керек, өйткені ол қанығып, сіңіру қабілетін жоғалтуы мүмкін (яғни, жүктеме артуымен сіңіру тиімділігі төмендейді). Белсенділенген көмір ауыр металдарды жоюда тиімді емес. Термиялық тотығу (немесе жақтау) да тиімді технология болуы мүмкін. Бұл тәсіл атмосфераға диоксиндердің шығуының қаупіне байланысты сынға ұшырауы мүмкін, олар түтін газдары немесе газ ағыны арқылы шығарылады. Дегенмен, бақылаудағы, жоғары температурадағы жақтау және түтін газдарын сүзгілеу қауіп тудырмауы керек. Экстракцияланған бу ағынының ластаушыларын тотықтандыру үшін екі түрлі технология қолданылуы мүмкін. Термиялық немесе каталитикалық тотығуды таңдау бу ағынындағы құрамдас бөліктің түріне және концентрациясына (млн-ға шаққандағы көлем) байланысты. Термиялық тотығу ~2,000 ppmV каталитикалық тотығуға қарағанда жоғары концентрациялы (~4,000 ppmV) бу ағындары үшін тиімдірек, себебі ол аз көлемде табиғи газды қажет етеді. Термиялық тотығу пеш ретінде жұмыс істейтін және температураны ұстап тұратын жүйені пайдаланады, ал каталитикалық тотығу төмен температурада тотығуды жеңілдету үшін тіректегі катализаторды қолданады. Бұл жүйе әдетте температураны ұстап тұрады. Бу конденсациясы жоғары (4000 ppmV-ден жоғары) VOC концентрациясы бар бу ағындарын өңдеудің ең тиімді технологиясы болып табылады. Бұл процесте бу ағыны 40 градустан төмен температураға дейін криогендік түрде салқындатылады, нәтижесінде VOC бу ағынынан конденсацияланып, сұйық түріне өтеді және болат ыдыстарға жиналады. Сұйық түріндегі VOC еріткіштерден немесе мұнай өнімдерінен тұрса, сұйық фазадағы тығыз емес сұйықтықтар (DNAPL) деп аталады, ал сұйық түріндегі VOC мұнай немесе отын өнімдерінен тұрса, сұйық фазадағы жеңіл емес сұйықтықтар (LNAPL) деп аталады. Бұл қалпына келтірілген химиялық затты жоғарыда сипатталған баламаларға қарағанда экологиялық тұрақтырақ немесе жасыл тәсілмен қайта пайдалануға немесе қайта өңдеуге болады. Бұл технология криогендік салқындату және сығылу (C3 технологиясы) деп те аталады.

Наномедиация

Наноөлшемдегі реактивті агенттерді ластаушы заттарды ыдырату немесе бекіту үшін қолдану наноремедиация деп аталады. Топырақ немесе жер асты суларында наноремедиация кезінде нанобөлшектер ластаушы заттармен жерге тікелей инъекция жасау арқылы немесе сорғылап тазарту процесі арқылы байланысқа түседі. Наноматериалдар кейіннен органикалық ластаушыларды тотығу-тотықсыздану реакциялары арқылы ыдыратады немесе қорғасын немесе мырыш сияқты металдарды адсорциялап, бекітеді. Коммерциялық жағдайда бұл технология негізінен жер асты суларын тазартуға қолданылады, сондай-ақ, ағынды суларды тазарту бойынша зерттеулер жүргізілуде. Зерттеулер сонымен қатар нанобөлшектерді топырақ пен газдарды тазалау үшін қолдану мүмкіндіктерін қарастыруда. Наноматериалдардың бірлік массасына шаққандағы жоғары беттік ауданының арқасында жоғары реактивтілікке ие, және осы реактивтілік салдарынан наноматериалдар мақсатты ластаушы заттармен ірі бөлшектерге қарағанда жылдам әрекеттеседі. Наноремедиацияның көптеген практикалық қолданылымдарында дисперсияны жақсарту үшін эмульсияланған немесе басқа металлмен қосылған нано нөлдік валентті темір (nZVI) қолданылады. Нанобөлшектердің жоғары реактивтілігі олардың тез жиналып, топырақ бөлшектерімен немесе қоршаған ортадағы басқа материалдармен әрекеттесуіне әкелуі мүмкін, бұл олардың мақсатты ластаушыларға таралуын шектейді. Қазіргі таңдағы наноремедиация технологияларын шектейтін маңызды мәселелердің бірі – биоремедиация агенттеріне, жануарларға немесе адамдарға кез келген зиянды әсерін азайта отырып, нанобөлшектердің мақсатты ластаушыларға жақсы жетуі үшін дисперсиясын арттыратын жабындарды немесе басқа да формулаларды анықтау болып табылады.

Биологиялық оңалту

Биоремедиация – ластанған аумақты микроорганизмдердің өсуін жандандыру үшін қоршаған орта жағдайларын өзгерту арқылы немесе табиғи микроорганизмдердің әрекеті арқылы ластағыштарды ыдырату процесі. Биоремедиацияның негізгі түрлеріне биостимуляция, биоаугментация және табиғи қалпына келтіру (табиғи әлсіреу) жатады. Биоремедиация ластанған жерде (in situ) немесе ластанған топырақ басқа, жақсы бақыланатын орынға алынып соң жүргізіледі (ex situ). Бұрын, тиімді тазартатын микробтардың жеткіліксіз өндірісіне байланысты, биоремедиацияны саяси шешім ретінде енгізу қиын болды. Биоремедиацияға арналған микроорганизмдерді өндірушілер Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің (EPA) мақұлдауынан өтуі керек; алайда, EPA дәстүрлі түрде осы түрлерді енгізуден туындауы мүмкін немесе туындамайтын жағымсыз сыртқы факторларға қатысты сақтық танытады. Олардың бір қызығушылығы – улы химиялық заттар микробтың гендерінің бұзылуына әкелсе, бұл басқа зиянды бактерияларға беріліп, патогендер ластағыштармен қоректену қабілетін дамытса, одан да көп проблемалар тудыруы мүмкін.

Энтомедиация

Энтомедиация – биомедиацияның бір түрі, онда жәндіктер топырақты залалсыздандырады. Энтомедиация техникалары микроорганизмдер, коллемболалар, құмырсқалар, шыбықтар, қоңыздар және термиттерді пайдаланады. Ол сапрофиттік жәндіктердің дернәсілдеріне тәуелді, олар қолайсыз қоршаған орта жағдайларына төзімді және улы ауыр металл ластағыштарын биожинақтауға қабілетті. Hermetia illucens (қара солдат шыбығы – BSF) энтомедиацияға маңызды үлес қосушы болып табылады. H. illucens ластанған субстраттың құрғақ салмағын 49%-ға дейін азайтатыны анықталды. H. illucens дернәсілдері 93% концентрацияда кадмийді, 5,6 биожинақталу коэффициентімен қорғасынды, сынапты, мырышты 3,6 биожинақталу коэффициентімен және 22% концентрацияда мырышты жинақтайтыны байқалды. Қара солдат шыбығының дернәсілдері (BSFL) қоршаған ортадағы антропогендік мұнай ластануының ыдырауын және азаюын бақылау үшін де қолданылған. Энтомедиация – қоршаған ортаны залалсыздандырудың қолжетімді, төмен энергиялы, төмен көміртекті және жоғары жаңартылатын әдіс ретінде тиімді деп есептеледі.

Құлап жатқан ауа микробульбалары

Мұнаймен ластанған шөгінділерді өзінен-өзі құлайтын ауа микрокөпіршіктерімен тазалау әдісі жақында химиялық заттар қолданбайтын технология ретінде зерттелді. Суда қандай да бір беттік белсенді заттар қоспайтын ауа микрокөпіршіктері мұнаймен ластанған шөгінділерді тазалауға қолданылуы мүмкін. Бұл технология мұнаймен ластанған шөгінділерді дәстүрлі түрде жуу үшін қолданылатын химиялық заттарға (көбінесе беттік белсенді заттарға) қарағанда перспективалы.

Қоғамдастықпен консультация және ақпарат

Кез келген маңызды қалпына келтіру жұмыстарын бастамас бұрын, қауыммен кең ауқымды консультациялар өткізілуі керек. Жоба ұсынушы қауымға ақпарат ұсынумен қатар, олардан да ақпарат алуға тиіс. Ұсынушы балалар бағдарламасы, мектептер, ауруханалар және ойын алаңдары сияқты болашақтағы "сезімтал" пайдалану түрлері туралы, сондай-ақ қауымның алаңдаушылықтары мен мүдделері туралы ақпаратты білуі қажет. Консультациялар ашық түрде, топтасып өткізілуі керек, осылайша қауымның әрбір мүшесі жеке ойланбаған мәселелер туралы хабардар болады. Ұсынушы мен қауым келісетін тәуелсіз төраға тағайындалуы керек (ақы талап етілсе, ол ұсынушының қаражатынан төленеді). Кездесулердің баяндамалары, қойылған сұрақтар мен оларға берілген жауаптар, сондай-ақ ұсынушының презентацияларының көшірмелері интернетте және жергілікті кітапханада (мысалы, мектеп кітапханасында) немесе қауымдық орталықта қолжетімді болуы керек.

Денсаулыққа қатысты қосымша қауіп

Денсаулыққа қатысты үстеме қауіп – қабылдаушының (әдетте, жақын жерде тұратын адамның) қалпына келтіру жобасының (немесе оның болмауының) нәтижесінде туындайтын қауіптің артуы. Үстеме денсаулық қаупін есептеу канцерогендік және басқа да (мысалы, мутагендік, тератогендік) әсерлерге негізделеді және көбінесе қатерлі ісіктің күрт өсуінің қабылданатын деңгейін бағалауды қамтиды. Кейбір елдерде бұл көрсеткіш 1 миллионға 1 адамды құрайды, ал басқаларында – 100 мыңға 1 адам. Бір жобадан туындайтын шағын үстеме денсаулық қаупі, егер аймақта қалдықтарды өртеу қондырғылары немесе басқа да зиянды шығарындылар сияқты басқа да операциялардан туындаған жоғары денсаулық қаупі болса, немесе басқа да жобалар бір уақытта жүргізіліп, жиынтық қауіпті арттырса немесе жалпы қауіптің қабылдана алмайтын деңгейге жеткізсе, аса маңызды емес. Қалпына келтірумен айналысатын мамандар жиі жақын жердегі тұрғындарға тиетін қалпына келтірудің қаупін автокөлік апаттарынан немесе темекі шегуден туындайтын өлім қаупімен салыстырады.

Эмиссия стандарттары

Шаңның, шудың, иістің, ауа мен жер асты суларына шығатын заттардың, сондай-ақ ластаушы заттарды өңдеу арқылы тазарту кезінде пайда болуы мүмкін барлық қауіпті химиялық заттардың канализацияға немесе су арналарына ағызу деңгейлеріне қатысты стандарттар белгіленеді. Бұл көрсеткіштер аймақтағы табиғи фонымен, жақын орналасқан аудандардың жоспарлау ережелеріне сәйкес стандарттармен, сондай-ақ басқа да жақында жүзеге асырылған тазалау жұмыстарында қолданылған стандарттармен салыстырылады. Егер шығарынды өнеркәсіптік аймақтан шықса да, жақын орналасқан тұрғын үйлерде тиісті тұрғын үй стандарттарының бұзылуына жол берілмейді. Әрбір стандартқа сәйкестікті қадағалау, одан асып кетуді анықтау және оны тиісті органдар мен жергілікті тұрғындарға хабарлау маңызды. Бұзушылықтарды болдырмау үшін, жалғаса берген немесе маңызды бұзушылықтарға айыппұл салу немесе ластаушыны жазалау қажет. Айыппұлдардың мөлшері айтарлықтай болуы керек, әйтпесе олар бизнестің қалыпты шығыны ретінде қарастырылады. Стандарттарға сәйкес жұмыс істеу, үнемі бұзушылықтарға ұшыраудан арзан болуы тиіс.

Көлік және авариялық қауіпсіздікті бағалау

Операциялардың, ластанған материалдарды тасымалдаудың, ластанған болуы мүмкін қалдықтарды, соның ішінде жұмысшылардың киімдерін жоюдың тәуекелдері бағалануы керек, және ресми төтенше жағдайға жауап беру жоспары әзірленуі керек. Сайтқа кіретін әрбір жұмысшы мен келушіге олардың сайттағы қатысуына сәйкес жеке қауіпсіздік брифингі өткізілуі тиіс.

Қаржыландыруды қалпына келтірудің әсері

Жергілікті қоғамдастықтар мен жергілікті билік органдары көбінесе қайта жоспарлауға қарсы тұрады, себебі оңалту және жаңа құрылыс жергілікті ортаның жағдайына теріс әсер етеді. Оңалту кезіндегі негізгі әсерлер – шу, шаң, жағымсыз иіс және денсаулыққа қауіптіліктің ұлғаюы. Содан кейін құрылыс жұмыстарынан шу, шаң және көлік қозғалысы пайда болады. Бұған қоса, жергілікті халықтың саны көбінесе күрт өсіп, жергілікті көлік жүйесіне, мектептерге, ойын алаңдарына және басқа да қоғамдық нысандарға әсер етеді.

Хомбуш шығанағы, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия

"Union Carbide" компаниясы қолданған диоксиндер, қазір қолданылуы тоқтатылған 2,4,5-трихлорфеноксиуксус қышқылы және "Agent Orange" дефолиантының өндірісінде пайдаланылып, Хоумбуш шығанағын ластады. Санау жұмыстары 2010 жылы аяқталды, бірақ ондаған жылдар бойы балық аулауға тыйым салынған күйде қалады.

Бакар, Хорватия

Қазіргі уақытта Хорватияның Бакар қаласында 20 000 м³ ластанған аумақты бекіту/тұрақтандыру арқылы залалсыздандыру жөнінде ImmoCem қолданылатын ЕО келісімшарты жүзеге асырылуда. Хорватия үкіметі үш жылдық қарқынды зерттеулерден кейін, Еуропалық Одақ Бакардағы залалсыздандыру жобасын қаржылады. Аймақ көп мөлшерде ТПГ, ПАГ және металдармен ластанған. Залалсыздандыру үшін мердігер аралас құрамын өндіріс орнында дайындау әдісін таңдады.