Кіріспе

Сумен араластырылған кендерді тасымалдауға арналған құбыржол. Шорма құбыржолы – бұл көмір немесе темір сияқты кендерді немесе тау-кен өндірісінен қалған қалдықтарды (кентізбе) ұзақ қашықтықтарға тасымалдау үшін арнайы жасалған құбыржол. Кендік концентрат пен судың қоспасы, яғни шорма, көздеген жерге сорылып жіберіледі және су сүзіліп алынады. Шорманың абразивтік қасиеттеріне байланысты құбырлар жоғары тығыздықты полиэтиленмен (ЖТПЭ) қапталуы немесе толығымен ЖТПЭ құбырдан жасалуы мүмкін, бірақ бұл үшін өте қалың құбыр қабырғасы қажет. Шорма құбыржолдары, кен орындары шалқап, қол жеткізу қиын жерлерде орналасқан кезде, теміржол тасымалына балама ретінде қолданылады. Канаданың Альберта университетіндегі зерттеушілер ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы қалдықтарын шашыраңқы жерлерден биоотын өндіретін орталықтандырылған зауыттарга тасымалдау үшін шорма құбыржолдарының қолданылуын зерттеп жатыр. 100 километрдей қашықтықта биомассаны құбыр арқылы тасымалдау, егер ол гидротермалды сұйыту немесе этанол ферментациясы сияқты ылғалды шикізатты қабылдай алатын процестерде қолданылса, тиімді болуы мүмкін. Мұнай құбырымен салыстырғанда, бірдей өлшемдегі биомасса шорма құбыры энергияның шамамен 8% -ін тасымалдай алады.

Процесс

Кен концентраты сумен араластырылып, содан кейін ұзақ қашықтыққа портоға қарай сорылады, онда одан әрі өңдеу үшін тасымалданады. Құбырдың соңында материал сүзгі пресі арқылы [шөкпеден] бөлінеді, су алынып тасталады. Бұл суны шығару немесе шахтаға қайтару алдында, әдетте, қалдықтарды тазарту процесінен өткізеді. Шөкпе құбырлары теміржол көлігіне қарағанда экономикалық тиімдірек және қоршаған ортаға шудың аз таралуын қамтамасыз етеді, әсіресе кен орындары өте қашық аймақтарда орналасқан жағдайда. Құбырлар қатты бөлшектердің тозуына және топырақтың коррозиясына төтеп беру үшін тиісінше жобалануы керек. Кейбір құбырлар жоғары тығыздықты полиэтиленмен (ЖТПЭ) қапталады. Шөкпе құбырлары арқылы көмір, мыс, темір және фосфат концентраттары, әктас, қорғасын, мырыш, никель, боксит және мұнай құмы сияқты әртүрлі материалдар тасымалданады. Сондай-ақ, кенді өңдеу зауытынан қалдықтарды тасымалдау және қалған тау жыныстарын немесе сазды жою үшін шөкпе құбырлары қолданылады. Мұнай құмы зауыттарында мұнай құмы мен су қоспасы ұзақ қашықтыққа сорылып, битумды абляция арқылы бөліп алуға болады. Бұл құбырлар гидрокөліктік құбырлар деп те аталады.

Жоспарланған жобалар

Ең ұзын шлам құбырларының бірі – Уайомингтен Луизианаға 1036 миль (1675 км) қашықтықта көмір тасымалдауға арналған ETSI құбыр желісі болжанып еді. Бірақ ол ешқашан пайдалануға берілген жоқ. Алдағы бірнеше жылда Австралия мен Оңтүстік Америкада, минералды кен орындары кемежайлардан бірнеше жүз шақырым қашықтықта орналасқан аймақтарда, ұзақ қашықтықты шлам құбырлары салынуы күтілуде. Бразилиядағы Minas Rio темір кен кеніші үшін 525 км-лік шлам құбыр желісі жоспарлануда. Сондай-ақ, адам жасаған көлдердегі бөгеттердің артындағы шламды тазарту немесе алып тастау үшін шлам құбырларын пайдалану да қарастырылуда. «Катрина» дауылынан кейін, жағалауға шлам құю арқылы қоршаған ортаны жақсарту туралы ұсыныстар жасалды. Мысыр мен Судандағы Нубия-Насер көлінің шөгіндісін шлам құбырлары арқылы тазарту туралы да ұсыныстар айтылды, себебі Мысыр жыл сайын келіп тұратын аллювийдің 95%-ынан айырылып қалды. Қоршаған ортаны жақсартуға бағытталған бұл жобалар, ірі бөгеттер мен адам жасаған көлдерге байланысты туындайтын маңызды мәселелердің бірін шешуге көмектесуі мүмкін. ESSAR Steel India Limited компаниясы Үндістанда 250 шақырымнан асатын екі шлам құбырына ие: Кирандул-Вишахапатнам (шлам құбыры) және Дабуна-Парадеп құбырлары.