Кіріспе

1788 жылғы Массачусетс / Нью-Йорк жерін беру – Фелпс пен Горхам сатып алуы

Фелпс пен Горхам сатып алуы – 1788 жылы Ирокез конфедерациясының Сенека тайпасына тиесілі, Нью-Йорк штатының батысындағы үлкен жер учаскесінің бір бөлігін Оливер Фелпс пен Натаниел Горхам басқарған жер дамытушылардың синдикатына күштеп сату. Бұл жердің үлкен бөлігі қауымда "Генеси телімі" деп белгілі және шамамен Нью-Йорк штатының Сенека көлінің батысындағы барлық аймақты қамтиды. 1786 жылғы Хартфорд шарты бойынша, Генеси телімі Сенека тайпасына тиесілі екені, Нью-Йорк штатының құрамына кіретіні және оған бағынышты екені, ал Массачусетс штаты Сенекалардан жерді сатып алуға басымдық құқығына ие болды. Яғни, Сенека тайпасы жерді тек осы басымдық құқығының иесіне ғана сата алатын, ал бұл құқық Массачусетс штатында болды. 1787 жылы Фелпс пен Горхам Массачусетс штатынан осы басымдық құқығын шамамен 1,000,000 долларға (300,000 фунт стерлинг) сатып алды, төлеу үш жылдық үлестемелермен жүзеге асырылуға тиіс болды. Кейбір дереккөздерде осы сатып алу "Фелпс пен Горхам сатып алуы" деп аталады. 1788 жылдың 8 шілдесінде Буффало-Крик шартында Фелпс пен Горхам Сенека тайпасынан барлық жерді сатып алуға өтініш жасады, бірақ Сенека тайпасы тек телімнің шығыс бөлігінің үштен бірін 5000 долларға және жылына 500 доллар төлемақымен сатуға келісті. Бұл бөлік Генсеси өзенінің шығысындағы жерді және өзеннің солтүстік-батыс жағалауындағы 19 км х 24 км (39 км) өлшемдес Милл-Ярд телімін қамтыды. Бір жыл ішінде ақша құны өсті және нашар сатулармен байланысты синдикат Генсеси өзенінің батысындағы жер үшін үш төлемнің екіншісін төлей алмады, нәтижесінде сатып алу шартының қалған бөлігін орындаудан бас тартуға мәжбүр болды. Олар сондай-ақ, иелену құқығын алған, бірақ әлі сатылмаған жерлерін жеңілдікпен сатуға мәжбүр болды; оны Филадельфиядан Роберт Моррис сатып алды, ол қаржыгер, АҚШ-тың негізін қалаушы әкесі және АҚШ сенаторы болды.

Шығуы және тарихы

Сент-Лоуренс өзенінен оңтүстікке және Онтарио көлінен батысқа, ал Гудзон өзенінен батысқа созылған жерлердің көп бөлігін еуропалықтармен кездесу алдында Ирокез конфедерациясының бес өркениетті тайпасы – ирокез тілінде сөйлейтін халықтар мекендеген. Археологиялық дәлелдер ирокез халқының кем дегенде 1000 жылдан бері Фингер-Лейкс аймағында өмір сүргенін көрсетеді; отарлаушыларға белгілі тайпалар одан кейін бірігіп, араларындағы бейбітшілікті сақтау үшін конфедерация құрған деп саналады. Мохаук тайпасы – ирокездердің ең шығысқа орналасқан тайпасы, Албанидің батысындағы Мохаук аңғарының көп бөлігін алып жатқан. Онондага және Онеида тайпалары осы жерлерді сатып алу аймағының шығыс жиегінде, Онеида және Онондага көлдеріне жақын жерде тұрған. (Онондага аумағы Онтарио көліне дейін жеткен). Кейуга және Сенека тайпалары батыста, Фингер-Лейкс аймағында өмір сүрген, ал Сенека – ең батыс тайпасы болған. Фингер-Лейкс аймағындағы ірі ирокез қалаларына қазіргі Геннисиодағы Сенека қаласы, қазіргі Женеваға жақын Канадасеага, Гойогуен (Каюга сарайы, Каюга көлінің шығысында), Чонадоте, Каюга қаласы (қазіргі Аврорада) және Катерина қаласы (қазіргі Уоткинс Гленге жақын) кірген. Ирокез тайпалары бұрыннан-ақ саяси және дипломатиялық тұрғыдан орталықтандырылмаған Ирокез конфедерациясын құрған. Колониялық дәуірдегі ең қуатты үнді конфедерацияларының бірі ретінде біріккен ирокездер, алғашқы байланыс жасалғаннан кейін шамамен екі ғасыр бойы Мохаук аңғарының ортасынан батысқа және Фингер-Лейкс аймағына еуропалық отарлаудың көп бөлігін болдырмады. Колониялық дәуірде кейбір кіші тайпалар Ирокездердің қорғанысын іздеп, Фингер-Лейкс аймағына көшіп келді. 1720 жыл шамасында тускарора тайпасы келді, олар еуропалық отарлаушылар мен үнді одақтастарынан жеңілгеннен кейін Каролинадан көшіп келген. Олар да ирокез тілінде сөйлеген және конфедерацияның алтыншы тайпасын құраған «туыс» ретінде қабылданды. 1753 жылы Вирджинияның бірнеше сиуан тайпаларының қалдықтары, бірлесіп Тутело Сапони деп аталатын, Каюга көлінің оңтүстік жағындағы Кореоргонел қаласына (қазіргі Итаканың жанында) көшіп келді. Олар 1779 жылға дейін сол жерде тұрды, содан кейін олардың ауылы Революциялық соғыс кезінде одақтас көтерілісшілер күштерімен қиратылды. Француздар Атлантика жағалауындағы алгонкиан тілінде сөйлейтін тайпалар арасындағы алғашқы сауда посттарынан Сент-Лоуренс өзені бойындағы солтүстік аймақтарды отарлады; олар 1608 жылы Квебекке негіз салды. Самуэль де Шамплен Сент-Лоуренс өзенін зерттегенде, ол Батыс Нью-Йорк кіретін аймақты француз Канадасы деп жариялады. Француздар саудагерлер мен миссионерлерді сол жерге жіберді, бірақ 1759 жылы француз және үнді соғысы кезінде, Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданында Ұлыбританиядан жеңілгеннен кейін кез келген талаптан бас тартты. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде алты ирокез тайпасының төртеуі америкалық отарлаушыларды өздерінің жерінен шығаруды үміттене отырып, британдықтармен одақтасты. Онида және Тускарора тайпалары американдық көтерілісшілердің одақтастары болды. Тайпалардың ішінде соғыстың екі жағында да мүшелер болды, өйткені тайпалар өте орталықтандырылмаған. Мохаук тайпасының соғыс басшысы Джозеф Брант басшылығымен көптеген ирокез жауынгерлері британдықтардың көтерілісшілерге қарсы шабуылдарына, әсіресе Мохаук және Шохари аңғарларында қосылды. Олар қоныс аударушыларға шабуыл жасап, оларды өлтіріп, әйелдер мен балаларды тұтқынға алып, мал-мүлкін тартып алып, үйлері мен амбарларын өртеп жіберді. Оларға берілген бұйрық – алты тайпаға тиесілі барлық үнді ауылдарын және егістіктерін жою, Брандт пен Батлер басшылығындағы үнді және тори қарақшыларымен мүмкіндігінше күресу және оларды батысқа қарай тығырыққа тіреу, сонда болашақ шабуылдар мүмкін болмайтын еді.

Хартфорд келісім-шарты

Америка революциясынан кейін Джеймс I, Чарльз I және Чарльз II-нің қайшылықты корольдік жарғыларының шатастыратын жиынтығы болды, олар голландтармен және үндістермен жасалған келісімдермен араласып, жерді сатудың құқықтық жағдайын шешуге келмейтін етті. Соғыстан кейін Ұлыбритания барлық талаптарын, ирокездер бақылаған жерлерді қоса, олармен ақылдаспай-ақ, аймақтан бас тартты. Жатақтарды көбірек қоныстандыру үшін федералды үкімет осы миллиондаған акр жердің көп бөлігін сатуға жоспарлады. Бұл орын алуы үшін Нью-Йорк және Массачусетс штаттары Нью-Йорктен батысқа қарайғы аймаққа қатысты өзара бәсекелестік талаптарын реттеуге тиіс болды. (Массачусетстің колониялық талабы батысқа қарай шексіз созылған.) Екі штат 1786 жылғы желтоқсанда Хартфорд шартына қол қойды. Шарты бойынша Массачусетс өз талабын АҚШ үкіметіне, ал аймақтың егемендігі мен юрисдикциясын Нью-Йорк штатына өткізді. Шартта Массачусетс ирокездермен жердің түпкілікті құқығы үшін Нью-Йорк алдында келіссөздер жүргізуге басымдық құқығына ие болды, сондай-ақ екі штатқа жеке тұлғалардың алдында жерді сатып алуға эксклюзивті құқық берілді. Ирокездерден жердің құқығын немесе меншігін сатып алғысы келген әркім алдымен Массачусетстің келісімін алуға міндетті болды. 1788 жылдың сәуірінде Фелпс және Горхам Массачусетстен алдын ала құқықтарды сатып алды, бірақ бұл оларға жерді дамытуға немесе қайта сатуға құқық бермеді. Олар тек ирокездермен келіссөздер жүргізуге және жердің нақты құқығын алуға эксклюзивті құқық алды. Олар осы басымдық құқығы үшін Массачусетске 1 000 000 доллар (300 000 фунт стерлинг) төледі (1788 жылғы 1,0 доллар қазіргі жылдарда шамамен миллион долларға тең). Бұл үш жылдық төлемдермен төленуге тиіс болды. Бірақ ең алдымен Фелпс пен Горхам бәсекелес компаниялармен күресіп, ирокездерді жерге деген құқықтарынан бас тартуға көндіруі керек болды.

Баффало-Криктегі кеңес

Джон Ливингстон басқарған Нью-Йорк Геннези жер компаниясы осы жерлерге құқық алу үшін бәсекелес компаниялардың бірі болды. Ол Женева қаласында бірнеше басшыларды жинады. Нью-Йорк штатының жерді тек түпкілікті халықтан сатып алуға рұқсат беретін заңын айналып өту үшін, ол Батыс Нью-Йорктегі ирокездердің барлық жерін 999 жылға жалға алу туралы келісім жасасты. Бұл келісімге 20 000 доллар көлемінде алғашқы төлем және олардың мұрагерлеріне жыл сайын 200 доллардан төлем кірді. Бірақ Нью-Йорк штаты оның келісімі туралы білген соң, түпкілікті халықты қоса алғанда, барлық тараптарға бұл келісімнің Массачусетс және Нью-Йорк штаттарында заңды күші жоқ екенін хабарлады. Фелпс көптеген бәсекелестерін оның синдикатына қосылуға көндіріп, оларды ығыстыруға тырысты. Фелпс пен Горхам 82 акцияны өздеріне қалдырды, 15 акцияны Ниагара Женеси жер компаниясына сатты және қалған 23 акцияны 21 адамға бөлді. Онеида тайпасы жерлерін беру керек пе, жоқ па деген мәселеде ішкі дауларға бөлінді.

Миссионерлік ықпал

Пелпске пресвитериан дінінің уағыздаушысы және онеида халқы арасында миссионер болған Сэмюэл Киркланд көмектесті. Кирклендті бұл мәмілені қадағалауға Массачусетс штаты тағайындаған еді. Киркленд бұрын индей істері бойынша федералды билікті бұза отырып, жеке штаттар индейлермен жасаған алты заңсыз жер келісіміне қатысқан болатын. Тек АҚШ үкіметінің ғана Американың түпкілікті халқымен келісім жасауға құқығы бар еді. Киркленд онеида және басқа ирокездерді жерлерін ақтарға сатуға ынталандырды, себебі ол "егер аң аулауға арналған жерлерін жоғалтса ғана шаруа бола алады" деп сенді. Фелпс пен Горхам сатып алуға ниеттенді, бірақ ирокездер Генсеси өзенінің батысындағы 185 000 акр (749 км²) жерді сатудан бас тартты.

Теміржол учаскесі

Фелпс ирокездердің жүгерісін ұнтақтау үшін диірмен пайдалануға болатынын ұсынды, бұл әйелдерді ұнтақтау жұмысынан босатар еді. Үндістер диірмен үшін қанша жер керек екенін сұрады, ал Фелпс Геннеси өзенінің батысында, нақты қажеттіден әлдеқайда үлкен, өзеннен батысқа қарай созылатын, Онтарио көлінен оңтүстікке қарай шамамен созылатын және шамамен 288 шаршы миль (746 км²) құрайтын үлкен жер учаскесін ұсынды. Бұл учаске қазіргі Эвон қаласынан солтүстікке қарай, Онтарио көліндегі Шарлотта қауымдастығына дейін созылып, Рочестерді қамтиды. Ирокездер келісті. Осы аймақтың батыс жағалауында Фелпс пен Горхам Геннеси өзенінің биік сарқырамаларындағы жерді Эбенезер "Индиан" Алленге диірмен мен пилорама салынған жағдайда берді. Диірменге потенциалды клиенттер аз болды – сол кезде батыс жағалауда бар болғаны 25 отбасы тұрды, және өзеннің батыс жағалауындағы жақын маңдағы фермалардан оған дейін ешқандай жол болған жоқ. Ол ешқашан дамымады. Алленнің жері қазіргі Рочестер қаласының ядросына айналды. Геннеси өзенінің батыс жағалауындағы бұл жер учаскесі Милл-Ярд учаскесі деп аталды.

Сатып алу келісім-шарты

Фелпс пен оның компаниясы индейлерге 5000 доллар ақша төледі және олардың мұрагерлеріне мәңгілікке жыл сайын 500 доллар төлеуге уәде берді. Келісім бойынша, оларға Массачусетс штатына Хартфорд шарты арқылы берілген жерлердің шамамен шығыс үштен бірі тиесілі болды, батыстағы Дженеси өзенінен шығыстағы Преемпшн сызығына дейін, бұл Хартфорд шарты бойынша Массачусетс штатына және Нью-Йорк штатына бөлінген жерлер арасындағы шекара еді. Фелпс келісімімен белгіленген шекаралар 1794 жылы Кандаигуа шартының 3-бабымен АҚШ пен Алты тайпа арасында қайта расталды. Акцияның төмен құны Массачусетс штатының сатудан түскен кірісін айтарлықтай азайтты.

Аумақ шекаралары

Революциялық соғыс аяқталғаннан кейін, 1784 жылғы Форт-Стенвикс шартында АҚШ үкіметі ирокез басшыларына олардың жерлері, егер үндістер тиісті түрде өткізілген кеңестер нәтижесінде жаңа жұмыртқаларды бермесе, өздерінікі болып қалатынына кепілдік берді. Максвелл және оның көмекшілері 1788 жылдың 13 маусымында Пенсильвания шебіндегі 82 шақырымдық тастан алдын ала сараптаманы бастады. Сынақ сараптамасы Сенека көліне жетті. Нақты сараптама 1788 жылдың 25 шілдесінде басталды, және сараптамашылар Кандесага аумағына жеткенде, шекара Сенека көлінің батысында және Кандесаганың ішінде бекітілді, ол аймақтағы маңызды қала ретінде сақталды. Оливер Фелпс сараптамада Сенека көлінің немесе үнділер ауылының кірмегенін білгенде қатты ашуланды. Ол сараптамаға жауапты жергілікті агент, полковник Уильям Уокерге хат жазып, сол ауданда сараптаманы қайта жасауды сұрады. Белгісіз себептермен ол аяқталмады, және тағы біреуі Канандайгуада. Келесі екі жыл ішінде олар бірнеше сатып алушыларға жоғары бағамен сатты. Жаңа Англиядан, Пенсильваниядан, Мэрилендтен, Атлант мұхитынан, Англия мен Шотландиядан адамдар келді. Қоныс аударушылардың арасында генерал Салливанның басшылығымен соғысқан ардагерлер де болды. 20 ғасырдың басындағы кейбір есептерде екінші сараптама кезінде анықталған қателер сараптамашылар қолданған қарапайым құралдарға байланысты делінген, бірақ алаяқтық туралы да айыптаулар жасалды. 1892 жылғы сараптаманың сипаттамасы Питер Райкманның иесіне пайдасын тигізу үшін сараптама шегін өзгертіп жіберген деген күдік тудырған Дженкинс есімді сараптамашының көмекшісіне күдік келтірді. Ол қазіргі Женева орналасқан жерді бақылауға ниеттенген. Адам Хупс жаңа сараптамашылар тобын басқаруға жалданып, Максвеллдің шығыс алдын алу шебінде де, батыс шекарасында да қателіктер жасағанын анықтады. Максвелл Миллярд учаскесінің батыс шекарасын Дженеси өзені тік солтүстікке ағады деп есептеген. Хупстың тобы Максвеллдің магниттік солтүстік пен нақты солтүстік арасындағы айырмашылықты ескермегенде, қателік жасағанын анықтады. Офис 1846 жылға дейін ашық болды, содан кейін компания толығымен таратылды. Компания кейбір жер учаскелерін адамдарға өсуді ынталандыру үшін, мысалы, қонақүйлер мен таверналар сияқты жақсартулар жасау шартымен берді. Голландия жер кеңсесі орналасқан ғимарат әлі де бар, ол Голландия сатып алуына арналған мұражай ретінде жұмыс істейді және Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие.

Моррис қорығы

Моррис Массачусетс штатынан сатып алынған жерлердің шығыс жағында, Пенсильвания шекарасынан Онтарио көліне дейін 12 миль (19 км) енді жолақ бойында орналасты. Кейін бұл жер Моррис қорығы деп аталды. Моррис қорығының солтүстік жағында Моррис үшбұрышты учаскені Герман Лерой, Уильям Байард және Джон МакЭверске сатты. Бұл учаске "Үшбұрыш учаскесі" деп аталды. Үшбұрыш учаскесінің батысындағы учаске Коннектикут штатына сатылды. 1796 жылдың мамыр айында Джон Баркер Черч қазіргі Аллегани және Дженси округтеріндегі Моррис қорығының тағы 100 000 акр жеріне ипотека алды, бұл Морриске қарызы болған сомаға кепілдік берді. Моррис ипотеканы төлей алмағаннан кейін Черч ипотеканы өндіріп алды, ал Черчтің ұлы Филип Шкайлер Черч 1800 жылдың мамыр айында бұл жерді иеленді. Жоғарыда айтылғандай, 1797 жылдың қыркүйегінде Генсео, Нью-Йорк қаласында келісілген және қол қойылған Биг-Три шарты бойынша Моррис ирокездердің иеленгеніне дейін Генсео өзенінің батысындағы барлық жерлерге толық құқықты алды. Моррис 100 000 доллар төледі (1797 жылғы шамамен 0,1 доллар қазіргі кездегі шамамен миллион долларға тең) және басқа да жеңілдіктермен бірге мәңгілік жылдық төлемдер жасады. Ол ирокез ұлттары үшін сатып алынған жер ішінде он резервация құрды; олардың жалпы ауданы 800 км² болды, ирокездердің бұрын берген миллиондаған акр жерімен салыстырғанда. Моррис қорығының қалған бөлігі тез арада бөлініп, қоныстандырылды.

Нью-Йорк округтеріне бөліну

1802 жылы Голландия сатып алынысының барлығы, сондай-ақ шығысқа қарай орналасқан 500 000 акрлық (2 000 км²) Моррис қорығы Онтарио округінен бөлініп, Генсеси округі ретінде құрылды. Генсеси округі құрылғаннан кейінгі 40 жылдың ішінде ол бірнеше рет бөлініп, Аллегани (1806), Ниагара (1808), Каттарагус (1808), Чаутауква (1808), Эри (1821), Монро (1821), Ливингстон (1821), Орлеанс (1824) және Вайоминг (1841) округтарының толық немесе бір бөлігін құрады.