Соляные озера Сахары: геология, образование и связь с Марсом
Chott
Шоттар – Африканың Магреб аймағындағы тұзды көлдер. Жылдың көп бөлігінде құрғақ болып, қыста су алады. Геологиялық құрылымы, пайда болу себептері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Геологияда шотт, шотт немесе шатт (/ʃ//ɒ//t/; شط) – Африканың Магриб аймағындағы тұзды көл. Жылдың көп бөлігінде құрғақ болады, бірақ қыста қандай да бір мөлшерде су алады. Шотт бетінің биіктігі су кестесінің және капиллярлық жиектердің орналасуымен реттеледі, су кестесі төмендегенде шөгіндінің ұшпалануы, ал су кестесі көтерілгенде шөгіндінің жиналуы жүзеге асады. Олар Атлас тауларынан көктемгі қар еріген кезде, сондай-ақ Сахарадағы сирек жауын-жаңбыр немесе жер асты суларының көздерінен, мысалы, Сахара астындағы алапта, өзгермелі жағалаулармен қалыптасады.
In geology, a chott, shott, or shatt ('/ʃ//ɒ//t/; شط) is a salt lake in Africa's Maghreb that stays dry for much of the year but receives some water in the winter. The elevation of a chott surface is controlled by the position of the water table and capillary fringe, with sediment deflation occurring when the water table falls and sediment accumulation occurring when the water table rises. They are formed—within variable shores—by the spring thaw from the Atlas mountain range, along with occasional rainwater or groundwater sources in the Sahara, such as the Bas Saharan Basin.
Су көздері
Сахараның шоттары сирек жауын-шашын жауған кезде үзіліс-үзіліспен суға толады. Олардың булану жылдамдығы жоғары болғандықтан, тұздар шөгінді бетінде жиналып қалады. Шындығында, шоттардағы жылдық булану мөлшері жылдық жауын-шашын мөлшерінен 20 есе көп болады.
The chotts of the Sahara are fed intermittently during periods of infrequent rainfall. They are subject to a high evaporation rate, hence salts eventually accumulate in the surface of the sediment. In fact, annual evaporation rates per year in chotts often exceed 20 times the annual precipitation rate.
Сахара теңізі
Көптеген жерлер теңіз деңгейінен төмен жатқандықтан, Сахараның шоттарын кейбір еуропалық отарлаушылар мен инженерлер Сахара шөлінде ішкі теңіз (көптеген адамдар "Сахара теңізі" деп атайды) құру мүмкіндігі ретінде қарастырды – бұл үшін Жерорта теңізіне (немесе кейбір жағдайларда Атлант мұхитына) канал қазу қажет еді. Мұндай арна теңіз суының ішке қарай ағып түсуіне жағдай жасар еді. Осы арқылы сауданы және теңіз шайқастарын жеңілдетуге, сондай-ақ Сахараның климатын өзгертуге үміттенді.
As many lie below sea level, the chotts of the Sahara were viewed by some European colonialists and engineers as an opportunity to create an inland sea in the Sahara Desert (known by many as the "Sahara Sea") by cutting a canal to the Mediterranean Sea (or in some cases, the Atlantic Ocean). Such a channel would allow water from the sea to flow inland. The hope was that this would facilitate trade and naval warfare, as well as change the climatic conditions of the Sahara.
Марстың жер бедерімен ұқсас
Чоттар сонымен қатар зерттелді, себебі олар Марс планетасындағы ұқсас құрылымдардың Жердегі аналогы деп саналады. Жер және Марс геологиясы арасында елеулі айырмашылықтар болғанымен, Марстағы кейбір құрылымдар да булану шөгінділерінің бассейндері деп есептеледі, демек, олар шоттардың кем дегенде кейбір ерекшеліктерін бөліседі. Холден кратері болса, Марстағы күдікті булану шөгінділерінің бассейнінің бір мысалы болып табылады.
Chotts have also been studied because they are believed to be an Earth analogue to similar features on the planet Mars. Although there are considerable differences between terrestrial and Martian geology, some features on Mars are also believed to be evaporite basins, and consequently share at least some features of chotts. One example of a suspected Martian evaporite basin is Holden Crater.