Кіріспе

Бейсбол немесе софтболда өз командасы үшін ойынды бастайтын бірінші тастаушы.

Бейсболда (хардбол немесе софтболда) бастаушы тастаушы немесе стартер – әр команданың ойынды бастайтын алғашқы тастаушысы. Егер тастаушы қарсыластың алғашқы ойыншысына бірінші тастауды жасаса, ойын басталған болып есептеледі. Бастаушы тастаушылар ойынның маңызды бөлігін тастауға міндетті, бірақ олардың мұндай мүмкіндігі тиімділік, төзімділік, денсаулық және стратегия сияқты көптеген факторларға байланысты. Кәсіби бейсболда бастаушы тастаушы ойын өткізгеннен кейін әдетте үш, төрт немесе бес күн демалады, содан кейін келесі ойынға қатысады. Сондықтан, көптеген кәсіби бейсбол командаларының құрамында төрт, бес немесе алты бастаушы тастаушы болады. Осы тастаушылардың және олардың тастау реті – ротация деп аталады. Команданың ең үздік стартері – эйс деп аталады және ол ротацияда әдетте бірінші болып тастайды. Қазіргі бейсболда бес ойыншыдан тұратын ротация ең көп кездеседі. Ал ойынға бірінші тастаудан кейін кіретін тастаушы – резервтік тастаушы. Кейде, бастапқы тастаушы тек бірнеше иннингке ғана қолданылады, содан кейін ұзақ резервтік тастаушы немесе әдетте бастаушы тастаушымен ауыстырылады.

Жұмыс жүктемесі

Идеал жағдайда бейсбол командасының бас жаттықтырушысы ойын барысында бастаушы тастаушының мүмкіндігінше көп иннинг тастауын қалайды. Көптеген тұрақты бастаушы тастаушылар әдетте кемінде бес иннинг бойы тұрақты түрде тастайды, ал егер тастаушы мұны істей алмаса, болашақта оның бульпендегі міндеттерге жіберілуіне жоғары ықтимал бар. Қазіргі заманғы бейсболда бастаушы тастаушыдан жеті немесе сегіз иннингтен артық тастауы күтілмейді, содан кейін ойынға жауапкершілік резервтік тастаушыларға, соның ішінде орнатушылар мен жабушылар сияқты мамандандырылған тастаушыларға беріледі. Көбінесе бастаушы тастаушы тастаған доптардың санына қарай бақыланады, яғни бас жаттықтырушы оны белгілі бір санда доп тастағаннан кейін ойыннан шығарады. Қазіргі заманғы тастаушы үшін ең көп таралған доптар саны шамамен 100, ал бастаушы тастаушының бір ойында 125-тен астам доп тастауы сирек кездеседі. Жарақаттан кейін қалпына келе жатқан бастаушы тастаушылар үшін доптар санының шектеулері одан да жиі кездеседі. Жастар деңгейінде, мысалы, кішкентай бейсбол лигасының турнирінде, доптар саны да белгілі бір шекте шектеледі, сондай-ақ тастаушы қайтадан тастауға дейін міндетті түрде демалу керек. 2018 жылғы MLB маусымында «Тампа Бэй Рейс» командасы «ашушы» деп аталатын бастаушы тастаушының жаңа түрін ұсынды, оның міндеті дәстүрлі бастаушы тастаушы мен жабушының арасындағы аралас рөлді атқару болып табылады. «Ашушы» стратегиясында резервтік тастаушы ойынды бастайды және бірінші бір немесе екі иннингті (қарсы команданың ең үздік соққышыларына қарсы тұруға кепілдік берілген жағдайда) өткізеді, содан кейін ойынның ортаңғы иннингтерін өткізу үшін ұзақ резервтік тастаушыға жол береді. Жұмыс жүктемесі мен физикалық жағдайы жеңіл болғандықтан, ашушылар дәстүрлі бастаушыларға қарағанда жиірек тастай алады. Бейсболдың алғашқы онжылдықтарында бастаушы тастаушының бір маусым ішінде 300 немесе одан да көп иннинг тастауы сирек емес еді. Сонымен қатар, бастаушы тастаушылардың бірнеше күн қатарынан немесе тіпті қос ойынның екі ойынында да тастауы туралы есептер бар. Бұл жетістіктер тек ойынның алғашқы жылдарындағы тастаушылардың, қазіргі заманғы бастаушылардан айырмашылығы, допты барынша күшпен тастамауының арқасында ғана мүмкін болды деп есептеледі. Үнемі көп иннинг тастай алатын бастаушы тастаушы «жұмыскер» деп аталады. Қазіргі заманғы жұмыскер тастаушының мысалы Рой Халладей болды, ол 2013 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін толық ойындар мен таза ойындар бойынша белсенді көшбасшы болды. Әдетте команданың бастаушы құрамының тұрақты мүшесі емес, жағдайға қарай ойынды бастайтын тастаушыны «спот стартер» деп атайды. Спот старттарды жасайтын тастаушылар көбінесе резервтік тастаушылар, негізінен бульпеннен ұзақ резервтік тастаушылар болып табылады, олар бірнеше иннинг тастауға міндетті, немесе клубтың кіші лига командасынан кейде спот старттар жасау үшін шақырылған бастаушы тастаушылар. Спот старттар әдетте кезекші бастаушы тастаушының кенеттен жарақаттануы сияқты төтенше жағдайларға байланысты болады, немесе тығыз жұмыс жүктемесін қажет ететін бірнеше қос ойын болғанда.

Статистика

Бастауыш қақпашы (пичер) өзі бастаған ойында "жеңіс" алу үшін кемінде бес иннинг ойнауы керек. NCAA бейсбол ережелері бойынша, университеттер арасындағы бейсболды басқаратын ережелерге сәйкес, бастауыш қақпашы бес иннингтен кем ойнаса да, егер ол ойын басталғанға дейін белгіленген уақытқа дейін ойнаса, жеңіске лайық болуы мүмкін. Бес иннингтен кем ойнағанына қарамастан, ойынды ұтырған болып есептелуі де мүмкін. Алты немесе одан көп иннинг ойнап, үш немесе одан аз ұпай жіберген бастауыш қақпашы "сапалы ойын" жасады деп есептеледі. Ойынды алмастырусыз аяқтаған қақпашы "толық ойын" ойнады деп саналады. Толық ойын ойнаған пичер көбінесе жеңіске жете алады.

Биіктікті таңдау

Бастаушы питчерлер әдетте таңдау үшін әртүрлі лақтыруларға ие, олар бірнеше санатқа бөлінеді. Fastballs: Қатты лақтырылатын (80-нен 100 мильге дейін) және көбінесе түзу траекторияны ұстанатын. Fastballs-тың бірнеше түрі бар. Төрт тігіспен лақтырылатын доп ең қатты лақтырылатын доп, бірақ оның қозғалысы немесе бұрылысы өте аз. Екі тігіспен лақтырылатын доп төрт тігіспен лақтырылатын доптан сәл баяу (әдетте 80-ші жылдардың ортасынан 90-шы жылдардың басына дейін), бірақ питчердің лақтыратын қолына қарай сәл иіліп, сондай-ақ сәл төмендейді (яғни екі тігіспен лақтырылатын допты лақтыратын сол жақ питчер оның құйрығын сәл оңнан солға қарай иіледі). Суға батыру допының қозғалысы мен жылдамдығы екі тігіспен лақтырылатын допқа ұқсас, бірақ суға батыру доптары екі тігіспен лақтырылатын доптарға қарағанда ертерек бұрылады. Кесу допы (cutter) екі тігіспен лақтырылатын доптың жылдамдығына ұқсас, бірақ питчердің лақтыратын қолының қарама-қарсы бағытына иіледі (яғни оң жақ питчер оны оңнан солға қарай иіледі). Қатты бұрылатын доптар: Қатты бұрылатын доптардың ең танымал добы – слайдер. Слайдер – питчердің қолының қозғалыс бағытына қарай (сол жақ питчер үшін солдан оңға) күшті бұрылатын доп. Ол жылдам доптан баяу (әдетте 80-ші жылдары), бірақ баяу бұрылатын доптардан жылдам. Басқа қатты бұрылатын доп – бөлінген саусақтың добы (splitter), ол жылдам допты еліктейді. Бөлгіш доп ұшу жолының соңында және босату нүктесінен төмен қарай, аздап иіліп бұрылады. Бөлінген саусақтың добы әдетте 80-нің төменгі және жоғарғы шегінде лақтырылады, бірақ кейбіреулері 90 миль/сағ жылдамдыққа жетеді. Жұмсақ бұрылатын доптар: Ең көп таралған жұмсақ бұрылатын доп – қисық доп. Қисық доп питчердің лақтыратын жерінен бастап, ұшуының барлық траекториясы бойына питчердің қолының қозғалыс бағытына қарай бұрылады. Егер сағатқа қарасақ, тік түсетін қисық доп 12–6 болады. Оң жақ питчерде сәл көлбеу бұрылыс болса, қисық доп 1–7 немесе көбірек көлбеу бұрылыспен 2–8 болады. Сол жақ питчер қисық допты көбірек көлбеу бұрылыспен лақтырса, онда 11–5 немесе 10–4 қисық доп болады. Қисық доптардың жылдамдығы 60-тан 80-ге дейін жетеді. Басқа жұмсақ бұрылатын доп – бұрандалы доп, ол кері қисық допқа ұқсас, өйткені ол питчердің қолының қозғалысына қарама-қарсы бағытта бұрылады. Бұрандалы доп – қазіргі заманғы бейсболда сирек кездесетін доп, себебі оның қолға зақым келтіретініне кеңінен сенеді. Алайда, 2014 жылы New York Times жүргізген зерттеу бұл сенімнің негізсіз екенін және бұрандалы доптың басқа доптарға қарағанда көп зақым келтірмейтінін көрсетті. Басқа жылдамдықтан тыс доптар: Бүгінгі таңда питчерлер басқа екі жылдамдықтан тыс допты қолданады, біреуі екіншісінен әлдеқайда көп. Айналымды өзгерту (changeup), оның түрлеріне шеңберлі айналым, вулкандық айналым немесе ладонь добы кіреді, – бұл жылдам доптың қол қозғалысы мен жылдамдығымен бірдей, бірақ доптың жылдамдығын бірдей ұстай алмайтын басқа ұстаумен лақтырылатын баяу доп; әдетте айналымды өзгерту добы питчердің жылдам доптарынан 10–20 миль/сағ баяу. Бұл жылдам қол қозғалысынан және баяу доптан туындайтын визуалды бұрмалау соққышының уақытын бұзу үшін қолданылады. Басқа үлкен жылдамдықтан тыс доп – бұраншы доп (knuckleball). Бұраншы допты игеру өте қиын, ол питчер үшін де (оның бірегей ұстауы мен жеткізу тәсіліне байланысты) және оның қабылдаушысы үшін де (доптың қозғалысында мүлдем болжауға болмайтындығына байланысты).