Кіріспе

Жедел шабуылдың әскери тактикасы

Шарж – жауынгерлердің жауға ең жылдам қарқынмен ұмтылып, шешуші жақын қарымқатына түсуге тырысатын шабуылдық маневрі. Шарж – басым соққылық шабуыл болып табылады және тарих бойы көптеген шайқастардың маңызды тактикасы мен шешуші сәті болды. Қазіргі заманғы шабуылдар көбінесе жоғары ату жылдамдығы бар қару-жарақпен жабдықталған, шағын топтардан (атыс тобынан) тұрады және жеке қорғаныс бекіністеріне (мысалы, концертина немесе бункер) шабуыл жасайды. Бұл, үлкен топтардың бір-біріне немесе бекітілген шепке шабуыл жасауынан өзгеше.

Ескі айыппұлдар

Бұл айыптау тарихқа дейінгі соғыстарда қолданылған болуы мүмкін, бірақ нақты дәлелдер кейінірек жазған қоғамдарда ғана кездеседі. Классикалық грек фалангасының тактикасы реттелген түрде жақындаумен және соңғы шабуылмен ұрысқа түсуді қамтыды.

Таулы жерлер

Атыс қаруының пайда болуына жауап ретінде 16-шы ғасырдың соңында ирланд және шотланд әскерлері мушкеттермен атуды, содан кейін жақын арада қолмен соғысқа өтуді біріктіретін тактиканы әзірледі. Алғашқыда табысқа жеткенімен, бұл тактика тиімді дисциплина және қорғанысқа арналған байнеттік тактиканың дамуымен күресілді.

Банзай төлемі

Одақтас күштер жапондықтардың адам толқынынан жасалатын шабуылдарын және штык пен қылыштармен қаруланған жаяу әскер бөлімдерінің көптеп шабуылдарын сипаттау үшін қолданған термин. Бұл термин жапондық "Теннохэйка Банзай" (天皇陛下万歳, "Тенкохеика Банзай" - "Елбасы ұзақ өмір сүрсін!") шақыруынан шыққан, ол "банзай" деп қысқартылған, және Тынық мұхиты соғысы кезінде Жапон императорлық армиясы қолданған тактиканы білдіреді.

Байонетпен зарядтау

17 ғасырдың соңында штықтың дамуы 18 және 19 ғасырларда, сондай-ақ 20 ғасырдың бірінші жартысына дейін жаяу әскердің басты шабуыл тактикасы – штықпен шабуылға әкелді. Кездейсоқ 19 ғасырда тактикалық сарапшылар штықпен шабуылдың көп бөлігінің жақын қақтығысқа дейін бармайтынын атап өткен. Керісінше, екі тараптың бірі штықпен ұрыс басталмас бұрын қашқан. Штықты бекіту ісі көбінесе моральдық рухта, досы мен жауына жақын арада өлтіруге дайын екендігін анық сигнал берумен байланысты болды.

Кавалериялық шабуылдар

Шаршылаудың соққы күші атты әскер тактикасында ерекше пайдаланылды, бронели салт аттылар мен жеңіл атты әскерлердің бұрынғы және кейінгі дәуірлердегі тактикасында. Джон Киган сияқты тарихшылар көрсеткендей, дұрыс дайындалғанда (мысалы, жеделдетілген бекіністер салу арқылы) және әсіресе шабуылға қарсы тұрып, атты әскердің шабуылдары көбінесе жаяу әскерге қарсы сәтсіз аяқталды, себебі аттар жаудың тығыз жиынтығына жүгіруден бас тартты немесе шабуылдаушы бөлім өзі ыдырады. Бірақ, атты әскер шабуылдары сәтті болған жағдайларда, әдетте қорғаныс құрамының (көбінесе қорқудан) бұзылуына және шашырауына байланысты болып, жаулар оларды қуалап жететін. Кавалерияның сынбаған жаяу әскерге қарсы шабуылдауын жалғастыру ұсынылмаса да, шабуылдар ауыр жаяу әскер үшін қауіпті болып қала берді. Парфяндық найзашылардың тоқтатылуы үшін Рим легионерлерінің тығыз құрамы қажет болса, ал Анна Комнененің жазбаларына сене отырып, франк рыцарьдарын тоқтату одан да қиын болды. Дегенмен, тек жақсы жаттығудан өткен аттар ғана тығыз, үзілмеген жау құрамаларына тікелей шабуылдайтын, ал тиімді болу үшін мықты құрам сақталуы керек – бұл тиімді оқытудың нәтижесі. Жоғары рух, тамаша жаттығу, сапалы жабдық, жеке батырлық және жауынгердің, сондай-ақ аттың ұжымдық тәртібі сияқты комбинацияның тіпті бір бөлігі болмаған ауыр атты әскер, сынбаған ауыр жаяу әскерге қарсы шабуылда қиындыққа тап болар еді, ал тарих бойында тек ең жақсы ауыр атты әскерлер (мысалы, салт аттылар мен катафракттар) ғана өз дәуірі мен жағдайына сәйкес осы қасиеттерге ие болар еді.

Еуропаның орта ғасыры

Орта ғасырларда атты әскердің шабуылы маңызды тактика болып саналды. Бұған дейін де атты әскер шабуыл жасағанмен, жабдықталған жалаңаяқ, тікұшақтар және найзаны қол астына қойып ұстау тәсілі ат пен аттының инерциясын пайдалануға бұрынғыдан бетер мүмкіндік берді. Осы жетістіктер 7-ғасырда басталды, бірақ 11-ғасырға дейін толыққанды нәтижесін бермеді. Диррахиум шайқасы (1081 жыл) – ортағасырлық атты әскердің шабуылының ерте мысалы; нормандық және византиялық жылнамашылар оның қыраулық әсерін жазған. 1090 жылдардағы Бірінші крест жорығы кезінде еуропалық әскерлер атты әскерді кеңінен қолданды. Алайда, Жүз жылдық соғыс басталғаннан бастап, жоғары моральдық және тиімді тактикасы бар кәсіби зәулімшегерлер мен ұзын садақшыларды пайдалану рыцарьдың атты әскер шабуылында сақтық танытуын қажет етті. Пік немесе алебарда ұстаған, жоғары моральдық рухтағы әскерлер, ең жақсы атты әскер шабуылына да тойтарыс бере алатын, ал ұзын садақпен қаруланған ағылшын садақшылары ауыр жаяу әскер мен атты әскердің басына қолайсыз жерде зиян келтіретін жебелердің күшті ағынын жібере алатын. Рыцарьдардың аттан түсіп, элиталық ауыр жаяу әскер ретінде күресуі жиі кездесетін болды, бірақ кейбіреулері шайқас бойында ат үстінде қала берді. Атты әскерді фланктік маневрлерге пайдалану тиімдірек болды, бірақ кейбір жағдайларда рыцарьдық идеал ойсыз, тәртіпсіз шабуылдарға әкеліп соқты. Атты әскер, егер олардың қатарында белгілі бір қасиеттер болса, тығыз ауыр жаяу әскерлерге тікелей шабуыл жасай алатын. Олар жақсы дайындықтан өткен, тәртіпті, білікті, ең жақсы қару-жарақпен жабдықталған және мұндай шабуылдың физикалық және психологиялық күшіне төзуге үйретілген аттарға мініп жүрсе, жеңіске жету мүмкіндігі жоғары болды. Алайда, атты әскердің көпшілігінде осы қасиеттердің кем дегенде біреуі, әсіресе тәртіп, құрамалар және тікелей шабуылға дайындыққа үйретілген аттар жетіспеді. Осылайша, тікелей атты әскер шабуылының маңызы азайды, бірақ поляк гусарлары, француз курасиерлері және испандық және португалдық конкистадорлары мұндай шабуылдарда табысқа жете алды, көбінесе олардың жоғарыда аталған қасиеттердің үйлесімділігіне байланысты, яғни осындай әрекеттерде табысқа жету үшін қажетті белгілерге ие болғандықтарынан.

ХХ ғасыр

ХХ ғасырда атты әскер шабуылы сирек қолданылды, бірақ олар эпизодты түрде және кейде сәттілікке жетті. 1916 жылғы 29 наурызда АҚШ-тың 7-ші атты әскер полкінің бөлімдері Герреро шайқасында Виллиста әскерлеріне шабуыл жасады. Шайқас Мексиканың Чиуауа штатындағы Висенте Герреро қаласының шөлді жерінде өтіп, американдықтардың жеңісімен аяқталды. ХХ ғасырдың ең сәтті шабуылдық атты әскер операциясы атты әскер емес, атты жаяу әскермен жүргізілді. 1917 жылғы 31 қазанда Австралияның 4-ші жеңіл атты бригадасы Османдық артиллериясы мен пулемет отына қарсы екі мильге созылған ашық жермен шабуылдап, Беер-Шебаны жаулап алды. 1918 жылғы 23 қыркүйекте 15-ші (Империялық қызмет) атты бригадасының Жодхпур және Майсур лансерлері Хайфадағы түрік бекіністеріне ат үстінде шабуыл жасады. Екі полк бірлесіп 1350 неміс және осман тұтқынын ұстады, оның ішінде екі неміс офицері, 35 осман офицері, 17 артиллериялық зеңбірек (төрт далалық зеңбірек, сегіз қаурық және төрт түйе зеңбірек), сондай-ақ теңіз зеңбірегі және 11 пулемет болды. Олардың өзінен сегіз адам қаза тауып, 34 жараланған. 60 жылқы қаза тауып, 83-і жараланған. 1919 жылғы 16 мамырда Үшінші ағылшын-афған соғысы кезінде 1-ші Корольдік драгун гвардиясы Хайбер өткелінің солтүстік-батысындағы Ауғанстан аумағындағы Дакка ауылында британдық атты әскер полкі жасаған соңғы тіркелген шабуылды жасады. Испания азамат соғысы кезінде 1938 жылғы 5 ақпанда Альфамбра шайқасында франкистік дивизияның ірі атты әскер шабуылы болды, бұл Батыс Еуропадағы соңғы үлкен атты шабуыл болды. Екінші дүниежүзілік соғыста бірнеше шабуыл әрекеттері жасалды. Польша атты әскері, негізінен жылдам жаяу әскер ретінде оқытылған және қалыпты поляк жаяу әскерінен жақсы қаруланған (адам басына шаққанда көбірек танкке қарсы қару және бронетранспортты көліктер) Польшаға шабуыл кезінде 15 атты әскер шабуылын жүзеге асырды. Шабуылдардың көп бөлігі сәтті аяқталды және ешқайсысы бронетранспортты құралға қарсы болған жоқ. Кейбір шайқастарда поляк және неміс атты әскерлері өзара шабуыл жасады, мысалы, Красноброд шайқасы (1939). 4-ші жеңіл дивизияның (Германия) неміс атты әскерінің барлаушылары 10-шы моторизацияланған атты бригаданың (Польша) поляк жаяу әскеріне шабуыл жасады және олар Закличинде жасырылған позициялардан шыққан поляк танкеттерімен тойтарыс берді. 1941 жылғы 17 қарашада Мәскеу шайқасы кезінде Кеңес Одағының 44-ші атты дивизиясы елорданың батысындағы Мусино маңындағы неміс шебіне шабуыл жасады. Атты кеңес әскерлері неміс артиллериясымен, содан кейін пулеметтермен жойылды. Шабуыл сәтсіз аяқталды, ал немістер өздерінен ешкім зардап шекпестен 2000 атты әскерді өлтіргендерін мәлімдеді. 1942 жылғы 24 тамызда Дон өзеніне жақын Избушенскийдегі Савойя кавалериясының қорғаныс шабуылы сәтті аяқталды. Британдық және американдық атты әскер бөлімдері де Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұқсас атты шабуылдар жасады. (26-шы атты әскер полкіне қараңыз). Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы сәтті атты шабуылы 1945 жылғы 1 наурызда Шенфельд шайқасында болды. Совет жағында соғысқан поляк атты әскері неміс артиллериясының позициясын басып алып, жаяу әскер мен танктердің қалаға шабуыл жасауына мүмкіндік берді. Атты әскерден тек жеті адам қаза тауып, 26 поляк танкшісі мен 124 жаяу әскері, сондай-ақ шамамен 500 неміс әскері қаза тапты.) Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін атты әскер шабуылы толығымен ескірген және енді қолданылмады; алайда бұл қазіргі әскерлерді көлік үшін жылқыны пайдаланудан тоқтатқан жоқ, ал атты полициясы бар елдерде атты әскерге ұқсас (бірақ қарусыз) тактика кейде тәртіпсіздікке қарсы тұру үшін қолданылады.

ХХІ ғасыр

АҚШ күштері Ауғанстанда соғыс бастаған кезде капитан Марк Натч басқарған "Жасыл береттер" тобы атты әскер шабуылы жасады. Олардың аттарды шабуылға қолдануы "12 Strong" атты Голливуд фильміне түсірілді. Бұрынғы Әлемдік сауда орталығының (1973–2001) орналасқан жеріне қарсы, сол батыл атты шабуылға қатысқан "атты жауынгерлерге" арналған ескерткіш орнатылған.

Атыс қаруларының жасы

Оқ-дәрілік қарулар дәуірінде негізгі параметрлер – қарсыластың отын тиімділігіне (немесе қуатына) қарсы алға жылжу жылдамдығы. Егер шабуылшылар қорғаушылар оларды өлтіре немесе қабілетсіз қалдыра алатын жылдамдықтан тез жылса, онда шабуылшылар қорғаушыларға жетеді (дегенмен, саны айтарлықтай азаюы мүмкін). Бұл қарапайым салыстыруға уақыт, жабумен ату, ұйымдастыру, құрылым және жер бедері сияқты көптеген факторлар әсер етеді. Сәтсіз шабуыл шабуылшыларды қарсы шабуылға осал қалдыруы мүмкін. Соңғы 700 жылдай уақыттан бері армияның от жылдамдығы үнемі артып келеді, бірақ жаппай шабуылдар сәтті тоқтатылған жағдайлар болғанымен, жеңіске жеткен де жағдайлар бар. 19 ғасырдың ортасынан бастап ғана тікелей шабуылдардың тиімділігі төмендеді, әсіресе қайта зарядталатын мылтықтар, пулеметтер мен зеңбіректердің пайда болуынан кейін. Олар көбінесе жаудың оттық күші жеткіліксіз болған, шектеулі аумақтарда әлдеқайда кішкентай масштабта тиімді болып табылады. 20 ғасырдың басында да байонетпен шабуылдар кездеседі, бірақ олар көбінесе қарсыластың оттық күші нашар болғанда, оқ-дәрі жетіспегенде немесе жауды қорқыту мақсатымен жасалған қасақана қатерлі шабуыл ретінде қолданылады. Қазіргі заманда, тәртіпсіздікті бақылау және көшедегі төбелес сияқты жағдайларды қоспағанда, жақын арадағы шайқастар практикалық түрде жойылды, бірақ Дэнни Бой шайқасындағы байонетпен шабуыл сияқты ерекше жағдайлар да болады. Әскери шабуыл тактикасы көбінесе танктер, жаяу әскердің ұрыс машиналарын және бронетранспортерлер сияқты бронетехниканы қолданумен жүзеге асырылады. Бұл жердегі жауынгерлік машиналар тікелей шабуылға шығуы немесе жаяу әскерді нысанаға жақын жерге жылдам жеткізіп, оны басып алуы мүмкін. Әуе шабуылдары да маңызды нысаналарға қарсы арнайы операцияларды жүргізу үшін жиі қолданылатын тактика болып табылады.

Ерекше шығындар

Алтын шпор шайқасы (1302 жылдың 11 шілдесі): Француз кавалериясы, құрамында көптеген ақсүйектер болған, қатты қаруланған фламандтық жаяу әскерінен жеңілді. Кавалерия шабуылы асығыс және ерте деп есептелді, соғыс алаңындағы көптеген орлар мен батпақтар жеңіліске себеп болды. Фламандтық шепте бірнеше жерде француз аттылары өтіп кеткенімен, олар қоршалып, жойылды. Бірақ бұл жақсы ұйымдастырылған және ауыр қаруланған жаяу әскерінің кавалерияны жеңе алатынын көрсетті, соның салдарынан ауыр кавалерияның жаяу әскерге қарсы дерлік жеңілмейтіні туралы түсінік жойылды. Алтын шпор шайқасы 14 ғасырдағы Еуропадағы ортағасырлық соғыстағы "жаяу әскер революциясының" алғашқы мысалы ретінде қарастырылды. Жеңіл бригаданың шабуылы (1854 жылдың 25 қазаны), Қырым соғысындағы Балаклава шайқасы. Қателі бұйрықтар нәтижесінде 670 британдық жеңіл кавалериясы өзінен әлдеқайда үлкен жау әскеріне шабуыл жасады. Олар өтіп кетуге және қақтығыстан шығуға жетті, бірақ ауыр шығынға ұшырады және маңызды мақсаттарға қол жеткізе алмады. Бұл оқиға естеліктерде сақталды және көптеген әдеби және кинематографиялық туындылардың тақырыбы болды. Пикет шабуылы (1863 жылдың 3 шілдесі), Америка Азамат соғысындағы Геттисбург шайқасы. Одақтың шебіне жасалған жаппай жаяу әскер шабуылы үлкен шығынмен тойтарылды. Пикет шабуылы "Жоғалған іс" деп аталатын әдеби және мәдени қозғалыстың маңызды символына айналды. Марс-ла-Тур шайқасы (1870 жылдың 16 тамызы): "Вон Бредоудың соңғы шабуылы". Пруссияның ауыр кавалерия бригадасы француз жаяу әскері мен артиллериясын басып өтіп, пруссия армиясының сол қанатын нығайтты, бірақ бригаданың жартысы жойылды. Қазіргі заманғы отты қарулар пайда болғаннан кейін кавалерияның сәтті шабуылдауының сирек мысалы. Оның табысы әскери тарихшылардың назарын аударды және "Бредоудың жетістігі норма болды" деген аңыз туды, яғни кавалерия бірдей жабдықталған күштер арасындағы қазіргі соғыста шешуші рөл атқара алады. Сондықтан, келесі жарты ғасыр бойы ірі еуропалық державалардың қарулы күштерінде кавалерия бөлімдері сақталды.