Кіріспе

Үнді бандиті және саясаткер (1963–2001)
1985 жылғы фильм
1994 жылғы фильм

Фулан Деви (10 тамыз 1963 – 25 шілде 2001), «Бандит патшайымы» деп кеңінен танылған, үнділік қарақшы (бандит) болды, кейін саясатқа қатысып, өліміне дейін парламент мүшесі қызметін атқарды. Ол Уттар-Прадеш штатындағы шағын ауылда кедейлікте өскен Малла кастасының кіші тобының өкілі болды. Оның отбасы жер дауында жеңіліске ұшырап, көптеген қиындықтарға тап болды. Он бір жасында күйеуге беріліп, түрлі адамдардың жыныстық зорлауына ұшырағаннан кейін, ол қарақшылардың тобына қосылды. Олардың тобы жоғары касталы ауылдарды тонап, пойыз бен көліктерді тонады. Өз зорлаушыларынан кек алып, билік органдарынан қашып құтылғаннан кейін, ол «Робин Гуд» кейіпкері ретінде басқа артта қалған касталардың назарына ілікті. Фулан Деви 1981 жылғы Бехмай қырғынына қатысы бар деп айыпталды, онда жиырма Тхакур адамы оның бұйрығымен атқыланды деген күдік болды. Осы оқиғадан кейін Уттар-Прадеш штатының бас министрі отставкаға кетті және оны ұстауға шақырулар күшейді. Екі жылдан кейін ол мұқият келісіммен өздігінен бас берді және сот процесін күтіп, он бір жыл Гвалиор түрмесінде отырды. Фулан Деви 1994 жылы айыптары алынып тасталғаннан кейін босатылды, содан кейін саясатқа қатысып, 1996 жылы Самаджвади партиясынан парламент мүшесі болып сайланды. Ол 1998 жылы мандатын жоғалтып, келесі жылы қайтадан ие болды; ол 2001 жылы қайтыс болған кезде осы қызметте болды. Ол 2014 жылы қырқыны үшін сотталған Шер Сингх Ранамен үйінің алдында өлтірілді. Өліміне дейін ол қылмыстық істерді қайтадан қозғауға қарсы күресіп, 1996 жылы Жоғарғы Сотқа істерді тоқтату туралы апелляциялық шағымын жоғалтты. Фулан Деви 1994 жылы шыққан даулы «Бандит патшайымы» фильмінен кейін әлемдік атаққа ие болды, ол оның өмірін оның қанағаттанбаған түрінде баяндады. Оның өміріне арналған бірнеше өмірбаян жазылды және ол диктантпен жазылған автобиографиясын «Мен, Фулан Деви» деп атады. Оның өмірі туралы есептер әртүрлі, өйткені ол өз жағдайларына сәйкес әртүрлі нұсқаларды айтты.

Ерте өмір

Фулан Деви 1963 жылғы 10 тамызда Үндістанның Уттар-Прадеш штатының Жалаун ауданындағы Горха Ка Пурва ауылында дүниеге келген. Атаулар мәтіндерде әртүрлі айтылады, мысалы: Горха Ка Пурва және Горхапура; Викрам және Виккрам; Путти Лал және Путтилал. Бұл жерді Ямуна және Чамбал өзендері кесіп өтеді, ал оның құздары мен шатқалдармен толы болуы дакуиттерге (қарақшыларға) қолайлы жағдай жасайды. Оның отбасы кедей және Малла субкастасынан шыққан, ол Үндістандағы индуистік касталық жүйенің төменгі сатысында орналасқан. Маллалар – дәстүрлі түрде балықшылықпен айналысатын шудралар. [[Файл:(A) Үндістанның Уттар-Прадеш штатындағы Чунарда отын үшін сиыр тынысынан жасалған брикеттер. Уттар-Прадеш штатында брикеттер өндірісі; бұл аймақта кең таралған отын түрі. 2018 жылы Фулан Девидің анасы The Asian Age газетіне Майядин отбасынан ұрлаған жерін қайтару үшін әлі де күресіп жатқанын айтты. Осы оқиғалардан кейін Фулан Девидің ата-анасы оған үйленуді ұйымдастыруға бел буды. Ол Путтилал деген адамға тұрмысқа шықты, ол 100 үнді рупиясы (2023 жылғы бағасымен шамамен 400 рупия немесе 4,20 фунт стерлинг), сиыр және велосипед ұсынды. Оның биографы Мала Сенге айтуынша, Фулан Деви үш жылдан кейін онымен бірге тұруға келісім берген, бірақ Путтилал үш ай ішінде қайтып келіп, оны алып кетті. Әйелдің күйеуін тастап кетуі үлкен дау тудырды; Фулан Девидің ата-анасының ұятқа қалуынан сескенген Майядин, егер олар бір құжатқа қол қойса, Путтилал оны қайтарып алуын қамтамасыз етуді ұсынды. Отбасы сауатсыз болғандықтан, ата-анасына құжатта Майядинге олардың жеріне заңдық құқық беретін тармақ бар екені ескертілді, сондықтан олар қол қоюдан бас тартты. Фулан Деви Теога ауылындағы алыс туысының үйіне жіберілді, онда ол жақында үйленген туысы Кайлашпен танысты, ол дакуиттерге (жергілікті жерде бахи деп те атайды) тапсырмалар орындады. Олар жақын болып, махаббатқа түсті, нәтижесінде Кайлаштың әйелі Фулан Девиге өз ауылына қайтуын бұйырды. Фулан Деви Горха Ка Пурваға оралғаннан кейін, ауыл басшысының екінші ұлы оған ғашық болды. Ол оның махаббатына жауап бермегенде, ол оған шабуыл жасады. Сен атап көрсетеді, жыныстық шабуылға ұшыраған адамдар оларға не болғанын айтудан қашып, немесе жасырады. Сен сондай-ақ 1970 жылдардың ортасынан бастап үнді феминистік ұйымдары әйелдерге шабуыл жасап, өлтірген көптеген жағдайларды тіркегенін айтады.

Бандит патшайымы

1979 жылы шілдеде Бабу Гуджар бастаған қарақшылар тобы Фулан Девиді оның отбасы үйінен бірнеше себеппен ұрлап әкетті. Уивердің айтуынша, "Фуланның өз есептері айтарлықтай өзгергендіктен, одан кейінгі оқиғалар жасырын қалады"; келесі жылы топ көліктерді тонап, жоғары тап ауылдарын тонады, кейде ұрланған полиция киімдерін киіп, өздерін жасырып жүрді. Бандалар Devariya, Kanpur және Orai сияқты жерлер арасында үнемі қозғалып, шатқалдарда өмір сүрді. Банданың бұрынғы басшысы Шри Рам Сингх 1980 жылы ағасы Лалла Рам Сингхпен бірге түрмеден босатылды; олар такурлар (такурлар кшатрия кастасының кіші кастасы) және осылайша басқа мүшелерге қарағанда жоғары каста. Олар қайтадан қарақшыларға қосылғаннан кейін билік үшін күрес басталды. Шри Рам Викрам Малланы өлтірді. Соңғысының қорғауынан тыс, Фулан Деви Шри Раманың тұтқыны болды; ол оны Бехмайдың шалғайдағы ауылына алып барды, онда оны басқа такурлар бірнеше рет зорлады. Ақырғы рет, ол ауыл тұрғындарының көз алдында жылаңаш күйінде құдықтан су алуға мәжбүр болды. Бұл оқиғалар Уттар-Прадеш штатының бас министрі В. П. Сингхтің отставкаға кетуіне себеп болды. Кейіннен өлгендердің он жеті такур, бір мұсылман, бір далит және басқа да артта қалған таптардың бір мүшесі екендігі анықталды. Фулан Девиге 48 қылмыс жасады, соның ішінде адам ұрлау, тонау және кісі өлтіру.

Бас тарту

Қаза болғаннан кейін Фулан Деви қашып жүріп, 1981 жылдың 31 наурызында полиция дерлік қолға түсерге жаздады. Оның тобы Мадхья-Прадеш штатындағы Гвалиор түрмесіне қамалды. Бұрынғы келісімге қарамастан, ол сегіз жылдан артық түрмеде отырмауы тиіс болса да, он жылдан астам уақыт тергеу изоляторында болды. Осы кезеңде ол туберкулезбен ауырды және екі асқазан ісігі анықталды. Ауруханада емделу кезінде оның келісімінсіз гистерэктомия жасалды. Түрмеден босатылғаннан кейін ол Самаджвади партиясына қосылып, 1996 жылғы жалпы сайлауда Үндістанның төменгі заң шығарушы органы – Лок Сабхаға Уттар-Прадеш штатындағы Мирзапур округінен Парламент депутаты (MP) болып сайланды. Канпур аудандық соты Ядавтың шешімін жоққа шығарып, Бехмай қазасына қатысты оған тағылған айыптауды қайта жаңартып берді. Бұл шешімді Аллахабад жоғары соты да растады. 1996 жылы Фулан Деви өзіне тағылған айыптауларды түсіру үшін Жоғарғы сотқа шағымданып, бірақ шағымы қабылданбады. Келесі жылы сот Үттар-Прадеш штатының Бехмай қазасына қатысты айыптау бойынша оны сотқа тарту туралы өтінішін мақұлдады, бірақ ол Канпурдағы сот отырысына қатыспады. Бірнеше айлық заңдық процестерден кейін Жоғарғы сот Фулан Девиді сот процесіне дейін түрмеге қамаудың қажеті жоқ деп шешті. 1998 жылғы сайлауда ол Бхаратия Джаната партиясының (BJP) үміткері Вирендра Сингхке жеңіліп, келесі жылы одан қайта жеңіп алды. Фулан Деви 1994 жылы Умед Сингхке үйленді; олар "Шолай аур Чингари" ("Жалын мен ұшқындар") атты фильмде бірге түсті.

Құрлық

2001 жылғы 25 шілдеде сағат 13:30-да (IST) Фулан Деви Нью-Делидегі 44 Ашока жолындағы үйінің сыртында үш белгісіз шабуылшының қолынан қаза тапты. Оған тоғыз рет оқ атылып, оның күзетшісі екі рет жарақаттанды; шабуылшылар көлікпен қашып бара жатқанда ол оққа оқ жауап берді. Оны Лохия ауруханасына асығыс жеткізді, бірақ ол келген бойда қайтыс болды. Үмід Сингх: «Төменгі топтан шыққан, әсіресе әйел адам өсіп, өзін танытса, көбіне ешкімге ұнамайды», - деді. Оның адвокаты Камини Джайсвал: «Бұл кісі өлтіру касталық қақтығыстың салдары» деді. Ол қайтыс болған кезде оған қарсы қылмыстық іс әлі де ашық болған. 2004 жылы Тихар түрмесінен қашып шығып, екі жылдан кейін қайта ұсталды. 2014 жылдың тамызында Рана кісі өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал оның ілесіндегі он адам ақталды. Екі жыл өткен соң ол Дели жоғары сотына үкімін қайта қарау туралы шағым түсірді және судья Гита Миттал оны 50 000 рупий (2023 жылы 72 000 рупийге немесе 750 фунт стерлингке тең) жеке кепілдік және сомасы бірдей екі кепілмен босатып жіберді. Ол Фулан Девидің отбасымен байланысқа түспеуге және полицияға әр алты ай сайын есеп беруге, сондай-ақ қайда тұратыны және қандай ұялы телефон нөмірін пайдаланатыны туралы хабарлауға міндетті болды. 2001 жылдың тамызында Үмід Сингх Фулан Девидің теравин рәсіміне дейін оның меншігіндегі мүлікті басқару үшін траст құратынын жариялады. Оның қарындастары мен анасы оны бірден айыптап, оның 25 миллион рупий (2023 жылы шамамен 100 миллион рупийге немесе 1 миллион фунт стерлингке тең) сомасындағы инвестицияларын ұрлауға тырысатынын мәлімдеді. Мунни Деви Үмід Сингхтің кісі өлтірушілерді білетінін айтып, оның алибиіне қарсы шықты. Ол Үмід Сингхтің Фулан Девиге қатыгездік көрсеткенін және оның қарындасы кем дегенде екі рет одан ажырасуға тырысқанын айтты. Фулан Девидің бірінші күйеуі Путтилал да олар ресми түрде ажыраспағандықтан оның мүлкіне талап қойды.

Мұра

Фулан Девидің бүкіл Үндістандағы танымалдылығы оның өлімінен кейін де артып, "Бандит патшайымы" фильміне байланысты дау оның әлемдік деңгейде танылуын қамтамасыз еткен еді. Ол Нед Келли, Сандор Роза және Панчо Вилла сияқты заңгерлер қатарында аңызға айналды. Оның өміріне арнап Рой Мокшем, Мала Сен, Ричард Ширс және Изобель Гидли өмірбаян жазды, ал Ирен Фрейн мен Димитри Фридман романдар жазды. 2020 жылы "Фулан Деви, бүлікші патшайым" атты комикс жарық көрді. Ғалым Татьяна Шурлей осы өмірбаянлардағы фактілердің көбінесе бір-бірімен қайшы келетінін, тіпті Фулан Девимен сұхбаттасқандардың айтқандарына қарамастан, оның жағдайға байланысты естеліктерін өзгерткен болуы мүмкін екенін атап өтті. 1994 жылы Арундати Рой Фулан Девидің "Легендитке шалдыққан" екенін айтты. "Ол өзінің бір ғана бейнесі. Оның назар аудару үшін күресіп жатқан басқа да бейнелері бар" деді ол. Медиа теоретигі Сандра Понзанези Фулан Девиді үшінші әлемнің постколониалды субъектісінің мысалы ретінде қарастырады, ол бірінші әлем сарапшыларының нәсілшіл және кемсітетін шығыстану көзқарастарын біледі. "Бандит патшайымы" 1994 жылы шықты, ал 2019 жылы Хосейн Мартин Фазели "Фулан" атты деректі фильмді дамытып жатты. 2022 жылы Фаррух Дхонди оның өмірін Раджендра Чатурведидің, оның тапсырылуын ұйымдастырған адамның көзқарасынан баяндайтын веб-сериал жасап жатқанын жариялады. Фулан Девиді Реха Родвиттия сияқты суретшілер көркем өнерде бейнеледі. Оның өмірін халық әншілері де еске алып, оны мифтік заңгер тұлғаға айналдырды. Шириш Корде мен Линн Кремер "Фулан Деви: Бандит патшайымы" операсын жазды, оның премьерасы 2010 жылы АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Вурчестердегі Holy Cross колледжінде өтті. Бехмай қырғынына қатысты сот ісі бойынша үкім шығару 2020 жылы кейінге шегерілді, себебі маңызды іс құжаттары жоғалып кеткен. Соңғы куә келесі жылы қайтыс болды, ал төрағалық етуші судья ауыстырылғандықтан, іс 2022 жылы қайта басталды. 2023 жылы тағы бір күдікті қайтыс болып, сотта тек екі адам қалды. Малла кастасы Нишад кастасының бір бөлігін құрайды, ал екі Нишад саяси партиясы Фулан Девидің мұрасын өзіне жатқызды. 2018 жылы Нишад партиясы Горакхпурда оның мүсінін орнатуды жоспарлап отырғанын хабарлады. VIP партиясының жетекшісі Мукеш Сахани Үттар-Прадеш штатының үкіметі тарапынан Варанаси әуежайынан шығуға тыйым салынды, ол мүсінді орнатуды көздеген болатын. Ол Фулан Деви атындағы қор құрып, оны сұраған кез келген жергілікті тұрғынға 50 мыңға жуық Фулан Девидің кішкентай мүсінін беруге уәде берді. Сондай-ақ, 2021 жылы оның қайтыс болған күнін еске алуға арналған шаралар Лок Жаншакти партиясының (Рам Вилас) Чираг Пасуан және Раштрия Джаната Далдың Тежашви Ядав тарапынан ұйымдастырылды.