Кіріспе

Британдық актриса Кэтрин Матильда Свинтон (1960 жылдың 5 қарашасында туған) – британдық актриса. Тәуелсіз фильмдердегі және блокбастерлердегі рөлдерімен танымал, ол түрлі марапаттарға ие болды, соның ішінде «Оскар» және Британ академиясының киносыйлығы, сондай-ақ үш «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. 2020 жылы «Нью-Йорк Таймс» оны 21-ғасырдың ең ұлы актерлерінің бірі деп атады. Свинтон мансабын Дерек Джарманның «Караваджо» (1986), «Англияның соңғысы» (1988), «Соғыс реквиемі» (1989) және «Бақ» (1990) атты тәжірибелік фильмдерінде ойнау арқылы бастады. Свинтон Эдуард II (1991) фильміндегі Франция патшайымы Изабелла рөлі үшін Венеция кинофестивалінде «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. Одан кейін Салли Поттердің «Орландо» (1992) фильмінде түсті, ол үшін «Еуропалық киносыйлығы» номинациясына ұсынылды. «The Deep End» (2001) фильміндегі рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылып, содан кейін «Vanilla Sky» (2001) және «Adaptation» (2002) фильмдерінде ойнады. «Жас Адам» (2003) фильмі үшін Свинтон Британ академиясының Шотландия сыйлығын «Үздік актриса» номинациясында жеңіп алды. Свинтонның «Майкл Клейтон» (2007) фильміндегі рөлі оған «Оскар» сыйлығын «Ең үздік қосалқы актриса» номинациясы бойынша және «БАФТА» сыйлығын «Ең үздік қосалқы актриса» номинациясы бойынша әкелді. Бұрын ол «Константин» (2005) фильмінде ойнаған, содан кейін «Джулия» (2008) және «I Am Love» (2009) фильмдерінде түсті. Ол Линн Рамзидің «Біз Кевин туралы сөйлесуіміз керек» (2011) атты психологиялық триллеріндегі рөлімен танымал болды, ол үшін «БАФТА» сыйлығына «Басты рөлдегі үздік актриса» номинациясын алды. Свинтон «Нарния жылнамалары» (2005–2010) сериясындағы Ақ патшайымы және «Marvel Cinematic Universe» франшизасындағы Ежелгі сиқыршы рөлін сомдағандығы үшін кеңінен танылды. Ол сондай-ақ Уэс Андерсонның «Айшығып жатқан корольдік» (2012), «Гранд Будапешт қонақ үйі» (2014), «Иттер аралы» (2018), «Француздық экспедиция» (2021) және «Астероид қаласы» (2023) фильмдеріндегі рөлдерімен де танымал. 2006 жылы Свинтон сахна өнеріне қосқан үлесі үшін Эдинбург Napier университетінің құрметті дәрежесімен марапатталды. Ол британдық кино индустриясына қосқан үлесі үшін Британдық тәуелсіз кино сыйлығының Ричард Харрис сыйлығына ие болды. 2013 жылы оған Музейі заманауи өнер ерекше құрмет көрсетті. 2020 жылы Свинтон «өнерпаз және кинорежиссер ретінде батыл эклектикалық және таңғажайып таланты үшін, сондай-ақ кино мәдениетіне, тәуелсіз кино көрсетуіне және қайырымдылыққа қосқан үлкен үлесі үшін» Британдық кино институтының стипендиясымен марапатталды.

Ерте өмір және білім

Кэтрин Матильда Суинтон 1960 жылғы 5 қарашада Лондонда, Джудит Балфурдың (туған қызы Киллен; 1929–2012) және Киммергейм үйінің иесі, сэр Джон Суинтонның (1925–2018) қызы ретінде дүниеге келді. Оның үш інісі бар. Әкесі британ армиясының зейнеткер генерал-майоры болған, ал 1989 жылдан 2000 жылға дейін Бервикширдің лорд-лейтенанты қызметін атқарды. Анасы австралиялық азаматша. Әкесінің әкесінің әкесі шотланд саясаткері және геральдист Джордж Суинтон, ал анасының әкесінің әкесі шотланд ботанигі Джон Хаттон Балфур болды. Суинтондар – көне шотланд әулеті, олардың тарихы 9 ғасырға дейін жетеді. Суинтон өзін "ең алдымен" шотландтық деп есептейді. Суинтон үш жекеменшік мектепке қатысты: Лондондағы Куинс Гейт мектебі, Вест Хит қыздар мектебі және Феттс колледжі (бір қысқа мерзімге). Вест Хит – интернат мектебі, онда ол болашақ Уэльс ханшайымы, Леди Диана Спенсермен сыныптас және дос болды. Университетке түсуге дейін Суинтон Оңтүстік Африка мен Кенияда ерікті болып жұмыс істеді. 1983 жылы Суинтон Кембридж университетінің Нью-Холлда әлеуметтік және саяси ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Кембридж университетінде оқып жүргенде ол Коммунистік партияға қосылды, кейін Шотландия социалистік партиясына мүше болды. Оқу орындасында Суинтон сахнада өнер көрсетуді бастады.

1984-2004: танымалдылыққа жету

Свинтон 1984 жылы Корольдік Шекспир компаниясына қосылды, «Шарасыздықтан жасалған өлшем» спектаклінде ойнады. Ол сондай-ақ Эдинбургтегі Траверс театрында жұмыс істеді, 1987 жылы Манфред Каргедің «Адам – адам» пьесасында бас рөлде ойнады. Телевизияда ол 1986 жылы Перси Биши Шеллидің готикалық романы негізінде түсірілген «Застроцци: Роман» атты мини-сериалында Джулия рөлін сомдады. Оның алғашқы фильмі 1986 жылы Дерек Джарманның режиссерлігімен түсірілген «Караваджо» болды. 1987 жылы Свинтон Билл Патерсонмен бірге Питер Волленнің «Достықтың өлімі» фильмінде ойнады, онда ол Жерге бейбітшілік миссиясымен келген әйел ғарыш роботын бейнеледі. 1988 жылы Свинтон 38-ші Берлин халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Свинтон Джарманның бірнеше фильмінде ойнады, соның ішінде «Англияның соңғы күні» (1987), «Соғыс реквиемі» (1989). 1989 жылы Джоан Джонастың «Жанкезді саға» атты перформансында өнер көрсетті. 28 минуттық видео өнер туындысы 13 ғасырлық исландиялық «Лаксдейла сағасына» негізделген, ол болашақ туралы армандаған жас әйелдің мифологиялық оқиғасын баяндайды. Свинтон 1992 жылы Сали Поттердің Вирджиния Вульфтың романы бойынша түсірген «Орландо» фильмінде басты рөлді ойнады. Бұл рөл Свинтонға экрандағы гендерлік өрнекті зерттеуге мүмкіндік берді, бұл оның андрогин стиліне деген өмір бойы қызығушылығын көрсетті. Кейін Свинтон сұхбатта рөл туралы ойларын бөлісті. «Адамдар андрогиния туралы түрлі жайсыз әңгімелер айтады», – деді Свинтон, соңғы рет «Орландо» қайта шығарылғаннан кейін оның икемділігі туралы қайта ойлануға себеп болғанын атап өтті. Ол 1920-ші жылдардағы ойыншыл, андрогин француз суретшісі Клод Кахунды еске алды: «Кахун андрогин ишараттың шексіздігін қарастырды, ол мені әрқашан қызықтырды». 1993 жылы ол 18-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. 1995 жылы продюсер Джоанна Сканланмен бірге Свинтон Лондонның Серпентин галереясында жанды өнер туындысын жасады, онда ол бір апта бойы жұртшылыққа ұйықтап жатқан немесе солай көрінетін күйде, шыныдан жасалған қорапта қойылды. Бұл туынды кейде дұрыс емес түрде Корнелия Паркерге жатқызылады, оны Свинтон Лондон инсталляциясы үшін ынтымақтастыққа шақырған. «Бәлкім» атты перформанс 1996 жылы Римдегі Музео Барраккода және 2013 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында қайталанды. 1996 жылы ол Orbital тобының «The Box» музыкалық видеоклипінде ойнады. Соңғы жылдары Свинтон негізгі жобаларға қарай бет бұрды, соның ішінде американдық «Терең шұңқыр» (2001) фильміндегі басты рөлді сомдады, онда ол жігітін өлтірген деген күдікпен ұлының анасын ойнады. Осы рөлі үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Ол «Жағажай» (2000) фильмінде де қосалқы рөлде ойнады.

2005-2015 жылдар: мансаптық жетістік

Свинтон Виктор & Рольф модельерлерімен ынтымақтастықпен жұмыс істеді; ол олардың 2003 жылғы «Бір әйел шоуының» назар ортасында болды, онда олар барлық модельдерді Свинтонның көшірмелеріне айналдырды, ал ол «Тек сен ғана барсың. Тек бір ғана» деген жол бар өлең оқыды. 2005 жылы Свинтон «Нарния жылнамалары: Арыстан, Сиқыршы және Гардероб» фильмінде Ақ Сиқыршы Джадисті, сондай-ақ Майк Миллстің «Thumbsucker» романының бейімделуінде Одри Коббты сомдады. Свинтон кейін «Нарния жылнамалары: Принц Каспиан» және «Нарния жылнамалары: Таң Сәулесінің Саяхаты» фильмдерінде эпизодтық рөлдерде ойнады. 2006 жылдың тамызында ол Эдинбургтегі Шотландияның жаңа Screen Academy өндіріс орталығын ашты. 2007 жылы Свинтонның Майкл Клейтон фильмiндегi Карен Краудер рөлін орындауы оған Британдық кино және телеарна академиясының «Екінші рөлдегі үздік әйел ойыншысы» сыйлығын, сондай-ақ 2008 жылғы 80-ші «Оскар» марапаттауында «Үздік әйел ойыншысы» сыйлығын әкелді, бұл фильмнің аталған ұйымнан алған жалғыз жеңісі болды. 2008 жылдың шілдесінде Свинтон «Ballerina Ballroom Cinema of Dreams» кинофестивалін құрды. Бұл шара Шотландияның Морей-Ферт аймағындағы Найрн қаласындағы би залында тамыз айында өтті. Свинтон кейін 2008 жылы Коэн ағайындарының «Оқып болғаннан кейін өртеу керек» фильмінде пайда болды. Ол Кейт Бланшетт пен Брэд Питтпен бірге «Бенджамин Баттонның есімсіз тарихы» фильмінде Элизабет Эбботт рөлін ойнады. Ол Патрик Вольфтың 2009 жылғы «The Bachelor» альбомында төрт сөздік бөлімін жазды. Сондай-ақ 2009 жылы ол Марк Кузинспен бірге 33,5 тонналық жылдам кинотеатрды үлкен жүк көлігіне орнатып, оны Шотландияның Таулы аймағы арқылы қолмен сүйреп, көшпенді тәуелсіз кинофестиваль ұйымдастырды. Жоба «Кино барлық жерде» атты деректі фильмде кеңінен көрсетілді. Фестиваль 2011 жылы қайталанды. Ол 2008 жылы Берлинде өткен Халықаралық кинофестивальде көрсетілген және 2009 жылдың мамырында АҚШ-та шыққан Эрик Зонканың «Джулия» фильмінде басты рөлді ойнады. Ол 2011 жылдың қазан айында шыққан «Біз Кевин туралы сөйлесуіміз керек» романының бейімделуінде ойнады. Ол мектептегі қырғынды жасаған жасөспірім ұлдың анасын бейнеледі. 2012 жылы ол Джим Джармуштың «Жалғыз ғашықтар қалды» фильміне түсті. Фильмнің премьерасы 2013 жылдың 23 мамырында Канн кинофестивалінде өтті және АҚШ-та 2014 жылдың бірінші жартысында көрсетілді. Ол 2014 жылғы «Snowpiercer» ғылыми-фантастикалық фильмінде Мейсон рөлін ойнады. Сондай-ақ 2012 жылы Свинтон Дуг Эйткеннің «SONG 1» фильмінде пайда болды, бұл Вашингтондағы Хиршхорн мұражайы мен мүсін бақшасы үшін жасалған ашық ауадағы бейне инсталляциясы болды. Сол жылдың қарашасында ол Сандро Копппен бірге BBC комедиясының 6-шы эпизодында эпизодтық рөлде пайда болды. Ол 2013 жылы Шотландияның Финдхорн қаласындағы Драмдуан жоғары мектебін Иан Сазерленд МакКукпен бірге құрды. Свинтон мен МакКуктың балалары 14 жасында бітіретін Морей Штайнер мектебінде оқыды. Олар Drumduan-ды өз балаларына баға берусіз және емтихансыз Штайнер білімін жалғастыруға мүмкіндік беру үшін құрды. Свинтон 2019 жылдың сәуірінде Drumduan директорі лауазымынан кетті. 2013 жылдың ақпан айында ол Флория Сигисмонди режиссерлік еткен Дэвид Боуидің «The Stars (Are Out Tonight)» әнінің музыкалық видеосында Дэвид Боуидің әйелі рөлін ойнады. 2013 жылы The Guardian газеті оны 50 жастан асқан 50 ең жақсы киінген әйелдің бірі деп атады. 2015 жылы ол Лука Гуадагниноның «Үлкен шашырау» триллерінде Дакота Джонсон, Маттиас Схонаертс және Ральф Файннспен бірге ойнады. Сондай-ақ 2015 жылы ол «Trainwreck» фильмінде Эми Шумер кейіпкерінің редакторы Дианн рөлін сомдады.

2016 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Свинтон Marvel Киноәлемінде Ежелгі Біреудің рөлін сомдады, ол 2016 жылы «Доктор Стрэндж» және 2019 жылы «Көшбасшылар: Соңғы ойын» фильмдерінде пайда болды. Свинтон Лука Гуадагниноның 2018 жылы түсірілген «Суспирия» қорқынышты фильмінің жаңа нұсқасында ойнады. Ол бірнеше рөлдерді ойнады және Латц Эберсдорф есімді кейіпкерді сомдады. «Net a Porter» мода сайты оны 2018 жылы ең әдемі киінетін әйелдердің бірі деп атады. 2021 жылы Свинтон Вес Андерсонның «Француздық экспедиция» антологиялық фильмінде газетші Дж. К. Л. Беренсен рөлін, ал Апичатпонг Верасатакулдың ағылшын тіліндегі тұңғыш фильмі «Естелік» фильмінде Джессика Холланд рөлін ойнады. 2022 жылы ол Джордж Миллердің «Мың жылдық сағыныш» фантастикалық фильмінде ойнады және Гиллермо дель Тороның «Пиноккио» анимациялық фильмінде Ағаш рухы мен Өлімге дауыс берді. Сол жылы ол Джоанна Хоггтың «Мәңгілік қыз» (2022) готикалық драмасында ана мен қыздың екі рөлін ойнады. «The New Yorker» журналының редакторы Ричард Броди Свинтонның актерлік шеберлігін «көркемдік жетістік» деп бағалады. Келесі жылы ол Вес Андерсонмен «Астероид қаласы» (2023) фильмі үшін қайта жұмыс істеді. Свинтон Джулио Торрестің сюрреалистік «Problemista» комедиясы мен Дэвид Финчердің «The Killer» әрекет-триллерінде ойнауға дайын, екеуі де 2023 жылы шығады.

Жеке өмір

Лондон қаласында туып, Англияның әртүрлі мектептерінде оқыған Суинтон өзінің ұлтын шотландтық деп атайды, балалық шағын, Шотландияда өскенін және шотландтық аристократиялық отбасынан шыққандығын айтады. 1997 жылы Суинтон шотланд суретшісі және драматургі Джон Бёрнмен бірге Хонр және Ксавьер Свинтон Бёрн есімді егіздерін дүниеге әкелді. Ол 1997 жылы Шотландияға көшіп келді, ал 2023 жылы Шотландияның Таулы аймағындағы Морей-Ферт шығанағына қарап, Наирн қаласында балаларымен және 2004 жылдан бері бірге болатын неміс суретшісі Сандро Копппен бірге тұрады. 2018 жылы Суинтон Шотландияның тәуелсіздігін қолдайтынын мәлімдеді. 2021 жылы "Vogue" журналына берген сұхбатында Суинтон өзін квир деп танитынын айтты. Ол былай деді: "Мен үшін квир дегеніміз, әсіресе мен үшін, сезімталдықпен байланысты екеніне толық сенемін. Мен әрқашан өзімді квир сезіндім – мен жай ғана өзімнің квир циркімді іздедім және оны таптым. Оны тапқаннан кейін, ол менің әлемім болды". Ол бірнеше шығармашылық көрегендермен бірлесіп жұмыс істегенінің өзіне таныс сезім табуға көмектескенін айтты. "The Guardian" журналының 2022 жылғы мақаласында ол: "Мен де ерекше бала болдым – бұл менің жыныстық өміріммен байланысты емес, жай ғана ерекшелік еді" деді.

Фильмографиясы мен марапаттары

Свинтонның өнімді туындыларының тізімі мол, оның ішінде алпыстан астам фильмдегі рөлдері және оннан астам телешоудағы қатысулары бар. Мансабы барысында Свинтон көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде «Оскар» сыйлығы «Ең үздік қосалқы рөлдегі әйел актер», «Британ академиясы» (Шотландия) сыйлығы «Ең үздік әйел актер», «Британ академиясы» кино сыйлығы «Ең үздік қосалқы рөлдегі әйел актер», «Еуропа кино сыйлығы» «Ең үздік әйел актер», «Ұлттық сыншылар кеңесі» сыйлығы «Ең үздік әйел актер», екі «Сатурн» сыйлығы «Ең үздік қосалқы рөлдегі әйел актер» және «Волпи кубогы» «Ең үздік әйел актер» наградаларын алды. Бұған қоса, ол бес «Сыншылар таңдауы» сыйлығына, үш «Алтын глобус» сыйлығына және бес «Экран актерлер гильдиясы» сыйлығына ұсынылды. 2020 жылы Свинтон «өнерпаз және кинорежиссер ретінде батыл және әртүрлі таланты үшін, сондай-ақ кино мәдениетіне, тәуелсіз кино көрсетуіне және қайырымдылыққа қосқан зор үлесі үшін» Британдық кино институтының құрметті мүшелігіне ие болды.