Кіріспе
Аргументтік қателік
Регрессиялық (немесе регрессивті) қателік – бұл бейресми қателік. Ол нәрсе қалыпқа келгенін, бұрынғы қалыпты емес жағдайды түзету шараларының нәтижесінде болғанын қабылдайды. Бұл жаратылыстағы кездейсоқ өзгерістерді ескермейді. Көбінесе ол "post hoc" қателігінің бір түрі болып табылады.
The regression (or regressive) fallacy is an informal fallacy. It assumes that something has returned to normal because of corrective actions taken while it was abnormal. This fails to account for natural fluctuations. It is frequently a special kind of the post hoc fallacy.
Түсіндірме
Гольф есептері мен созылмалы арқа ауруы сияқты нәрселер табиғи түрде өзгеруі мүмкін және әдетте орташа деңгейге қарай төмендеуге бейім. Логикалық қателік – ерекше нәтижелердің орташа нәтижелер сияқты жалғаса беретінін күтетін болжамдар жасау (репрезентативтік эвристиканы қараңыз). Адамдар көбінесе дисперсия ең жоғары болған кезде әрекет етеді. Содан кейін нәтижелер қалыпқа келгеннен кейін, өз әрекеттері өзгерістің себебі деп ойлайды, бірақ шындығында бұл себепті байланыс емес. "Регрессия" терминін 1885 жылы сэр Фрэнсис Гальтон "Мұрагерлік бойдың орташалыққа қарай регрессиясы" атты зерттеуінде қолданған. Ол өте аласа немесе өте бойлы ата-аналардың балаларының бойы орташа деңгейге қарай жылжитынын көрсетті. Шын мәнінде, егер екі айнымалы толық корреляцияланбаған болса, бір айнымалы бойынша ерекше нәтиже екінші айнымалы бойынша да ерекше нәтижемен сәйкес келмей қалуы мүмкін. Ата-ана мен бала арасындағы толық емес корреляция (бой толығымен мұрагерлік емес) балалардың бойының таралуы ата-ананың орташа көрсеткіші мен жалпы халықтың орташа көрсеткіші арасында орналасады дегенді білдіреді. Осылайша, кез келген бала ата-анасынан да шектен тыс болуы мүмкін, бірақ мүмкіндіктер соған қарсы.
Мысалдар
Ауыруы күшейген кезде ол дәрігерге қарады, содан кейін ауру сәл басылды. Сондықтан дәрігердің емдеуі оған пайдасын тигізді. Ауырсынудың аздап төмендеуін орташа деңгейге қарай регрессия арқылы оңай түсіндіруге болады. Ауыруды емдеуді дәрігер жасады деген ой – қате пікір. Студент өткен семестрде өте нашар оқыды, сондықтан мен оны жазаладым. Осы семестрде ол әлдеқайда жақсы оқыды. Жазаның студенттердің бағаларын жақсартуға тиімді екені анық. Көбінесе ерекше нәтижелерден кейін қалыпты нәтижелер келеді, сондықтан үлгерімнің өзгеруін орташа деңгейге қарай регрессиямен жақсырақ түсіндіруге болады. Қызығы, кейбір тәжірибелер көрсеткендей, адамдар жазалауға бейімділік танытып, сыйақыға қарсы көзқарас білдіре алады, себебі бұл регрессиялық қателіктің осы мысалына ұқсас. Жол апаттарының саны жылдамдық камерасы орнатылғаннан кейін азайды. Демек, жылдамдық камерасы жол қауіпсіздігін арттырды. Жылдамдық камералары көбінесе жолда апаттардың саны ерекше жоғары болғаннан кейін орнатылады, ал бұл көрсеткіш әдетте содан кейін дереу төмендейді (орташаға регрессия). Көптеген жылдамдық камераларын қолдаушылар апаттардың азаюын жылдамдық камерасына байланыстырады, жалпы тенденцияны ескермейді. Кейбір авторлар Sports Illustrated журналының мұқабасындағы «сәтсіздік» құбылысын регрессия әсерінің мысалы ретінде келтіреді: өте жақсы көрсеткіштерден кейін одан да нашар нәтижелер келуі мүмкін, ал спортшылар Sports Illustrated журналының мұқабасына тек ерекше жетістіктерден кейін ғана түседі. Кейбір спортшылардың сенуіне қарағанда, бұл құбылысты «сәтсіздікке» жатқызу – регрессия қателігін жасаудың мысалы.
Қате қолданылуы
Ал дұрыс түсіндірмелерді қабылдамау жағдайды нашарлатуы мүмкін. Мысалы:
Батыс Одақтастары Нормандияға шабуыл жасағаннан кейін екінші маңызды фронт ашылып, Еуропадағы неміс үстемдігі әлсіреген. Батыс Одақтастары мен КСРО-ның бірлескен күштері немістерді кері шегіндіргені анық. Бұрыс бағалау: "Германияға қарсы шабуылдар олар өздері бақылап отырған ең көп аумақты жаулап алғаннан кейін ғана басталғандықтан, орташа деңгейге қарай регрессия Германия әскерлерінің оккупацияланған аймақтардан кері шегінуін таза кездейсоқ құбылыс ретінде түсіндіруге болады, бұл КСРО немесе Батыс Одақтастарының араласуы болмаған жағдайда да орын алған болар еді". Дегенмен, бұл дұрыс емес. Себебі саяси билік пен аумақтарды басып алу негізінен кездейсоқ оқиғалармен анықталмайды, сондықтан орташа деңгейге қарай регрессия тұжырымдамасын қолдануға болмайды (ірі масштабта). Қысқасы, орташа деңгейге қарай регрессияны дұрыс емес қолдану барлық оқиғаларды себеп-салдарсыз жай ғана оқиғаларға дейін төмендетіп жіберуі мүмкін. (Мұндай дұрыс емес қолдану барлық оқиғалар кездейсоқ деп қарастырады, өйткені орташа деңгейге қарай регрессия тұжырымдамасын дұрыс қолдану үшін олар солай болуы керек.)
After the Western Allies invaded Normandy, creating a second major front, German control of Europe waned. Clearly, the combination of the Western Allies and the USSR drove the Germans back. Fallacious evaluation: "Given that the counterattacks against Germany occurred only after they had conquered the greatest amount of territory under their control, regression toward the mean can explain the retreat of German forces from occupied territories as a purely random fluctuation that would have happened without any intervention on the part of the USSR or the Western Allies." However, this was not the case. The reason is that political power and occupation of territories is not primarily determined by random events, making the concept of regression toward the mean inapplicable (on the large scale). In essence, misapplication of regression toward the mean can reduce all events to a just so story, without cause or effect. (Such misapplication takes as a premise that all events are random, as they must be for the concept of regression toward the mean to be validly applied.)