Кіріспе

Илам (айлам) – Англияның Стаффордшир Пік ауданындағы Мэннифолд өзенінің жағасында орналасқан ауыл. 2011 жылғы халық санауы бойынша азаматтық округтің халқы 402 адамды құрады.

Илам ауылы

Илам ең жақсы 1820 жылдары салынған, 1930 жылдары ішінара бұзылған неоготикалық Илам залының орналасқан жері ретінде танымал. Қазір ол Ұлттық қорға тиесілі YHA жастар жатақханасы. Ол келушілерге ашық, кең паркте орналасқан және "Илам залы мен баушылар үйі" аталымымен ІІ* санаттағы ескерткіш болып саналады. Көптеген коттедждер туристерге әдемі швейцариялық ауылды еске түсіретін стильде, шале стиліндегі үйлермен және оларға үйлесетін мектеп үйімен жасалған. Бұл идеяны 1800 жылдары Джесси Уоттс Расселл бастады, ол бай сабын өндіруші әкесінен мұраға байлық алған. Ол қазіргі Илам залын салып, отбасысы ондаған жылдар бойы тұрды. Илам Ашборннан шамамен 6 шақырым қашықтықта, көрікті Манифолд аңғарына кіреберісте орналасқан. Илам танымал Доведейл аңғарына жақын. Ауылдағы көптеген ғимараттар соңғы екі ғасырдан бері салынған болса да, Илам тарихы англосаксон дәуіріне, тіпті одан да ертерек кезеңге дейін жетеді. Жақында ауыл экологиялық саясатқа берілгендігі үшін мақтауға ие болды. Илам Ұлыбританиядағы тұңғыш қауымдастық болып, жылдық көміртегі шығарындыларын 4 тоннаға азайтып, шамдарды (инканденсктік шамдарды) қолдануды тоқтатты. Бұл бастама Марш Энергетика агенттігінің қолдауымен жүзеге асырылған Илам климаттық өзгерістер жобасының бір бөлігі болды.

География

Илам Манифолд аңғарында, оңтүстік жағында, Дуба өзенімен қосылатын жерде орналасқан. Дуба өзені Стаффордшир мен Дербишир округтарының шекарасын белгілейді. Иламнан жоғары қарай, Доведелден Миллдейлге дейінгі танымал жаяу серуен жолы бар. Илам жағынан, серуеншілер Дуба өзенін әйгілі тас қадамдар арқылы кесіп өтеді. Манифолд өзенінің кең және көркем иілісі Илам сарайы үшін өте қолайлы орын құрайды. Пик округінің шекаралық жолы, Манифолд жолымен бірге, ауылдан өтеді.

Манифолд өзені

Манифолд өзені Уэтон Миллден жер астымен ағып, Иламдағы сарай аумағында қайтадан жер бетіне шығады. Суға толып, жер астына кеткен бөлігінде еуропалық бұқа балықтарының түссіз, үңгірде тіршілік ететін түрінің қоры орналасқан. Жылдың кейбір мезгілдерінде өзеннің арнасы толық құрғап, тек арасында шағын ойыстар қалады. Хэмпс өзені – Манифолд өзенінің саласы, ол да жер астымен ағып, құрғақ арна қалдырады. Илам сарайында Манифолд жергілікті бұлақтан бірнеше метр төмен ағып шығады. Белгілі бір ауа-райы жағдайында, Уэтон Миллден жоғары сазды су аққанда, бұлақтан келген таза су мен сазды судың арасында анық айырмашылық байқалады.

Илам залы

Бұл жерде 1546 жылы Джон Порт алғашқы залды салғаннан бері зал бар. Уильям Конгрев пен Сэмюэл Джонсон екеуі де зал Порт отбасының меншігінде болған кезде онда қонақтап кеткен. Конгрев өзінің алғашқы пьесасы "Ескі тоқпан" ("The Old Bachelor") мұнда жазып, ал "Жәннат аңғары" ("Paradise Valley") Джонсонға "Расселас" романын жазуға шабыттандырды. 1820 жылы бұл жерді бай өнеркәсіпші Джесси Уоттс Рассел сатып алды. Иламның швейцариялық стилінде болуына Уоттс Рассел жауапты болды; ол аңғар мен төңіректегі төбелердің Альп тауларын еске түсіргенін байқап, швейцариялық үлгіде бірнеше коттедждер салдырып, ауыл тұрғындарының көпшілігін (бұрыннан осы жердегі үйлерде тұрған) қайта орналастырды. Ол сондай-ақ 1857 жылы мектеп салдырып, қаржыландырды, сол кезде білім беру міндетті емес еді. Оның ұлы Джон Уоттс Рассел 1850 жылы Жаңа Зеландияға көшіп, тағы бір Илам залын салды. Ол құрған шаруашылық кейіннен өсіп, Крайстчерчтің Илам ауданына айналды. Шаруашылық орны алғашқы Крайстчерч қоғамының маңызды әлеуметтік орталықтарының бірі болды. Қазіргі шаруашылық ғимараты 1914 жылы салынды, себебі алғашқы екі ғимарат өрттен қирады. Консервативті саясаткер Роберт Уильям Хэнбери (1845–1903) мұнда өмір сүрді және жерленді. 1934 жылы сэр Роберт Макдугал залды сатып алып, Ұлттық сенім қорына ("National Trust") жасөспірімдер үйі ретінде тапсырды, ол әлі күнге дейін сол қызметті атқарып келеді. Аумаққа кіруге болады және бұл аймақтағы ең әдемі өзен бойындағы серуендердің бастапқы нүктесі болып табылады.

Қасиетті Крест шіркеуі

Бастапқыда англосаксондық шіркеу қазір негізінен 17 және 19 ғасырларда қайта жаңартылған. Оның кейбір бастаулары оюлы тастан жасалған англосаксондық қаріпінде және шіркеу ауласындағы екі тас айқыш тірегінде көрінеді. Артур Ми шіркеудің 19 ғасырда сэр Гилберт Скоттпен қайта жаңартылғанын, үш шағын шіркеу салынғанын, бірақ "мұнарасының 13 ғасырлық негізі мен сондай жастағы қабырғасы сақталғанын" жазды. Оның ең құнды мұрасы – таңғажайып қаріп, ол соншалық ескілікті, саксон немесе нормандық дәуірден қалған, дөңгелек ыдысына адамдар мен аждаһарлар бейнеленген. Бұл қаріп Стаффордтың әулие Беорхтем туралы аңызының бір көрінісін бейнелейді деп саналады. 1618 жылы Меверелл, Порт және Херт отбасылары салған Санкт Бертрам (немесе Бертелин) шағын шіркеуінде Санкт Бертрамның (немесе Бертелиннің) қалдықтары мен қасиетті орны табылады. Бертрам 8 ғасырда Мерсия патшасының ұлы болған. Ол әйелі мен баласы қасқырлардың шабуылынан қаза тапқаннан кейін, патшалық тағынан бас тартып, дұға ету мен ой тереңдетуге бел буған. Оның көптеген адамдарды христиан дініне өткізгені айтылады, ал оның қасиетті орны орта ғасырларда саяхатшылардың зиярат ететін жеріне айналған, керемет емдеулер жасауға қабілетті деген сенім болған. Шағын шіркеуде екі жатқан тұлғаның бейнесі салынған Меверелл ескерткіші орналасқан, ал оның үстінде олардың қызына арналған ескерткіш тұр. 1831 жылы салынған Дэвид Пайк Уоттс еске алу шағын шіркеуінде сэр Фрэнсис Чантридің үлкен мүсіні қойылған. Жозефина Дора Гранвиллге арналған еске алу терезесін Уорд пен Хьюз жасаған (1884), ол Исаның ғибадатханада көрсетілуін бейнелейді. Ардгластың 2-графы Уингфилд Кромвелл (1624 – 1668) осы жерге жерленген.

Доведел үйі

Бұрынғы пасторлық үй, Доведейл үйі, қазір тұрақты жасөспірімдер орталығы ретінде жұмыс істейді. Англия шіркеуіне тиесілі, Личфилд диоцезінің басқаруында. Бұл Ілам сарайының кіреберісіне жақын орналасқан үлкен, ескі үй. Ол 1967 жылы тұрғын үй орталығы ретінде ашылды.

Мектеп

Ауылдық бастауыш мектеп өте кең аумаққа қызмет етеді, себебі Алстонфилд сияқты алыс жатқан мектептер жабылды. (Балалар Ашборн, Варслоу немесе Лик орта мектептеріне оқуға барады.)

Ауылдық крест

Оның ерекше айрық белгісі – II дәрежелі* санаттағы Мэри Уоттс Расселдің ескерткіш айқышы (Mary Watts Russell Memorial Cross); Мэри Джесси Уоттс Расселдің әйелі болған. Жол торабында, Блорға қарай бұрылатын тармақтан тұратын қиылыста айналым ретінде орналасқан бұл, Элеонора кресі стиліндегі жергілікті әк тастан жасалған әсем готикалық стильдегі обелиск. Үш сатылы тұғырға орнатылған, оның үстінде екі қабат мүсіндері бар, ал олардың үстінде айқышпен аяқталатын шпилі орналасқан. Стиль жағынан Личфилд соборының әшекейленген фасадымен ұқсастықтары бар. 2011 жылы қайта жаңарту жұмыстары аяқталды.

Манифолд алқабындағы ауыл шаруашылығы шоуы

Көп жылдар бойы Manifold Valley ауыл шаруашылығы көрмесі осы қауымда өткізіліп келеді. Бұл көрме әдетте тамыздың екінші сенбісінде өтеді. Санаттар мен іс-шаралардың кең ауқымы осы ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ үшін маңызды әлеуметтік орталық болып табылады. Көрменің орны ауылдың солтүстігінде шамамен бір шақырым жердегі Кастерн Холлға тиесілі егістік жерде, Станшопқа қарай жолдың ортасындағы платода орналасқан. Жол Уэтон және Алстонфилдке қарай жалғаса береді.

Қосымша фотосуреттер

Илам кресінің қалпына келтірілуге дейінгі жағдайын ескере отырып, беттерінің егжей-тегжейлі сипаттамалары мұрағатқа сақтау үшін қосымша берілді.