Яковлев Як-42: Советский ближне-среднемагистральный авиалайнер
Yakovlev Yak-42
Яковлев ЯК-42: кең фюзеляжды советтік ұшақ, 100-120 жолаушыға арналған. 1975-80 жылдары жасалған, Ту-134, Ил-18, Ан-24-ті алмастырды. Қазірде қолданыста.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Советтік орта қашықтықтағы реактивтік ұшақ (авиалайнер)
{|Инфоқаптама ұшақ түрі
|түрі = Тар денелі авиалайнер
|жобалау тобы = Яковлев
|өндіруші = Саратов авиациялық зауыты
|алғашқы ұшу = 1975 жылдың 7 наурызы
|қолданысқа енгізілуі = 1980 жылдың 22 желтоқсаны
|қызметтен шығарылуы =
|статусы = Қызметте
|негізгі пайдаланушы = Изхавиа
|басқа пайдаланушылар = Jet Express Airlines, Kosmos Airlines, KrasAvia, RusJet
|өндірілген = 1977–2003
|саны = 187
Soviet mid range jet airliner
{|Infobox aircraft type
|type = Narrow body airliner
|design group = Yakovlev
|builder = Saratov Aviation Plant
|first flight = 7 March 1975
|introduction = 22 December 1980
|retired =
|status = In service
|primary user = Izhavia
|more users = Jet Express AirlinesKosmos AirlinesKrasAviaRusJet
|produced = 1977–2003
|number built = 187
Даму
1972 жылы Яковлев жобалау бюросы 100-120 жолаушы тасымалдайтын, қысқа және орта қашықтықтағы авиалайнерді жасау жұмысын бастады. Ол Tupolev Tu 134 ұшағының, сондай-ақ Ilyushin Il 18, Antonov An 24 және An 26 турбовинтті ұшақтарын алмастыруға арналған еді. Жаңа авиалайнер салыстырмалы түрде кішкентай әуежайлардан жұмыс істеуі керек болғанмен, жақсы экономиканы сақтай отырып, көптеген советтік әуежайлар жаңартылып, жаңа үлгідегі ұшақтарды қабылдауға бейімделгендіктен, Яковлевтің кішірек Як-40 сияқты шөптес ұшу-қону жолақтарында қону-көтеру қабілетіне ие болуы міндетті емес еді. Бұл талап Яковлев жобалаған ең ірі, ауыр және қуатты ұшаққа әкелді, тіпті 2017 жылы MC 21 ұшағы ұшып кеткенге дейін. Бастапқы жобалардың арасында екі "Соловьев Д-30" турбожелгіштерімен жұмыс істейтін және үлкейтілген Як-40-қа ұқсайтын тік қанатты авиалайнер болды, бірақ жоғары өткірлік коэффициенті бар турбожелгіштермен жабдықталған батыс авиалайнерлерімен салыстырғанда бәсекеге төтеп бере алмайды деп есептелді. Сондықтан Яковлев үш "Лотарев Д-36" үш біліктегі жоғары өткірлік турбожелгіштерімен жұмыс істейтін конструкцияны таңдады, олар 63,90 кН (14 330 фунт) итеру күшін қамтамасыз етуі керек еді. Як-40-тан айырмашылығы, жаңа авиалайнерде қанаттары бүкілген болар еді. 11 градус бұрышпен жасалған қанаты бар үш прототиптің біріншісі (SSSR 1974 тіркелген) 1975 жылдың 7 наурызында алғашқы рейсін жасады. Одан кейін 23 градус бұрышпен жасалған қанаты бар және бірінші прототиптегі 17 емес, 20 қатар терезесі бар кабинасы бар екінші прототип (SSSR 1975) және үшінші прототип (SSSR 1976) жақсартылған мұзсыздандыру жүйесімен жабдықталды.
In 1972, the Yakovlev design bureau started work on a short to medium range airliner capable of carrying 100–120 passengers. It was intended to be a replacement for the Tupolev Tu 134 jet as well as the Ilyushin Il 18, Antonov An 24 and An 26 turboprop airliners. While the new airliner was required to operate out of relatively small airfields while maintaining good economy, as many Soviet airports had been upgraded to accommodate more advanced aircraft, it did not have to have the same ability to operate from grass strips as Yakovlev's smaller Yak 40. The requirement resulted in the largest, heaviest and most powerful aircraft designed by Yakovlev, until the even larger MC 21 took flight in 2017. Initial design proposals included a straight wing airliner powered by two Soloviev D 30 turbofans and resembling an enlarged Yak 40, but this was rejected as it was considered uncompetitive compared to Western airliners powered by high bypass ratio turbofans. Yakovlev settled on a design powered by three of the new Lotarev D 36 three shaft high bypass turbofans, which were to provide 63.90 kN (14,330 lbf) of thrust. Unlike the Yak 40, the new airliner would have swept wings. The first of three prototypes, which was fitted with an 11 degree wing and registered SSSR 1974, made its maiden flight on 7 March 1975. It was followed by the second prototype, (SSSR 1975) with the 23 degree wing and a cabin with 20 rows of windows instead of 17 in the first prototype, and a third prototype (SSSR 1976) fitted with improved de icing gear.
Дизайн
ЯК-42 – толық металл конструкциялы, төмен қанатты моноплан, оның жобалық қызмет мерзімі 30 000 сағаттық ұшуға арналған. Барлық прототиптерде әрқайсы екі доңғалақты негізгі қону шассисі болды, ал бірінші сериялық өндірісте төрт негізгі доңғалақ енгізілді. Қанат құрылымы жобалау процесінде маңызды өзгерістерге ұшырады, алғашқы прототип 11 градус бұрышпен, ал екінші прототип 23 градус бұрышпен жасалды. Бағалау нәтижесінде екінші прототиптің үлкен бұрышы өндіріске таңдалып алынды. Алғашқы ұшақтардың қанат алды жиегі таза болды, басқару беттері болған жоқ, ал қанат артқы жиегінде қарапайым жапсырмалар орнатылған. Кейінірек жасалған ұшақтарда бұл өзгертілді, оларға қанат алды жиегінде иінтіректер, ал қанат артқы жиегінде жарықтар орнатылды. Екі қозғалтқыш артқы фюзеляждың екі жағында орналасқан, ал үшіншісі артқы фюзеляж ішіне орнатылған, ауа "S" тәрізді канал арқылы беріледі. Артқы фюзеляжда қосымша қуат блогы (APU) да орнатылған. Тартымды кері айналдыру құрылғысы (thrust reversers) жоқ. Ұшақтың құйрығы T пішіндес, тік және көлденең қанаттары бұрышпен жасалған. Қызмет етудің алғашқы жылында "Аэрофлоттың" ЯК-42 ұшақтары шамамен 200 000 жолаушыны тасымалдады, негізінен Мәскеуден, сондай-ақ Ленинградтан Хельсинкиге және Донецктен Прагаға халықаралық рейстерде. "Як-42" паркінде кеңінен пайдалану жоспарланған. Алайда, 1982 жылдың 28 маусымында "Аэрофлоттың" ЯК-42 ұшағынан құйрық бөлігі, иінтірек бұрандасының бұзылуынан ұшу кезінде ажырап кетті, нәтижесінде ұшақ Мазыр қаласының жанында құлап, жолаушылардың барлығы қаза тапты. Осы оқиғадан кейін ұшақтар қызметтен тоқтатылып, 1984 жылдың қазан айында ғана қайтадан пайдалануға берілді. 1982 жылы Югославияның Aviogenex компаниясы жеті ұшаққа экспорттық тапсырыс берді, бірақ келісімшарт орындалмады. 1995 жылдың 1 қаңтарына дейін барлығы 185 ЯК-42, оның ішінде 105 ЯК-42Д ұшағы жасалды.
The Yak 42 is a low winged monoplane of all metal construction, with a design lifespan of 30,000 one hour flights. All of the prototypes had main landing gear with two wheels each, with the first serial production aircraft, four main wheels were introduced. The wing layout underwent considerable revision during the design process, with the first prototype being built with a wing sweep of 11 degrees and the second prototype with a sweep of 23 degrees. After evaluation, the greater sweep of the second prototype was chosen for production. Early aircraft had a clean wing leading edge with no control surfaces, and plain trailing edge flaps. This changed in later aircraft, which were fitted with leading edge slats, with the trailing edge flaps slotted. Two engines were mounted in pods on either side of the rear fuselage, with the third embedded inside the rear fuselage, fed with air via an "S duct" air inlet. An auxiliary power unit (APU) is also fitted in the rear fuselage. No thrust reversers are fitted. The aircraft has a T tail, with both the vertical fin and the horizontal surfaces swept. In its first year of operation Aeroflot's Yak 42s carried about 200,000 passengers, mainly on routes from Moscow, but also on international services from Leningrad to Helsinki and from Donetsk to Prague, with the type being planned to enter wider service throughout the Aeroflot fleet. On 28 June 1982, however, the tailplane detached from an Aeroflot Yak 42 in flight owing to a failure of the actuator screw jack, causing the aircraft to fatally crash near Mazyr. The type was grounded as a result, not returning to service until October 1984. An export order for seven aircraft was announced in 1982 by Aviogenex of Yugoslavia, but the contract lapsed. As of 1 January 1995 a total of 185 Yak 42 had been produced, including 105 Yak 42Ds.
Операторлар
2019 жылдың шілдесіне дейін 22 Як-42 коммерциялық авиатасымалдарда пайдаланылды. Операторлар: Izhavia (8), KrasAvia (10) және Turukhan Airlines (4).
As of July 2019, 22 Yak 42s remained in commercial airline service. Operators are Izhavia (8), KrasAvia (10) and Turukhan Airlines (4).